Statistiek 3 | HC1 Experimenteel onderzoek 1
Manipulatie
- Onderzoeken varieert actief en systematisch een aantal relevante zaken in de
werkelijkheid
- … en brengt de gevolgen hiervan in kaart
- Bijv. biedt een medicijn of training aan, geef bepaalde instructies, presenteert
bepaalde training etc.
Prospectief
- Manipulatie vindt met voorbedachten rade plaats
- Manipulatie is doelgericht: je doet het met als doel de gevolgen van de manipulatie
in kaart brengen
- Voorbeeld effect van ‘anger management training’ (AMT) bij geweldsdeliquenten
o Scenario 1: …
o Scenario 2: …
Controle
- De onderzoeker manipuleert…
- En draagt en zorgt ervoor dat, behalve deze manipulatie, andere zaken geen invloed
hebben op de vergelijking van de experimentele situaties…
- Zodat de verschillen tussen die situaties alleen maar kunnen zijn veroorzaakt door
manipulatie
- Interne validiteit
- Bijv.:
o Als de twee groepen sterk verschillen in leeftijd is het niet mogelijk heldere
conclusies te trekken
o Controle: zorg ervoor dat de leeftijden gelijk zijn in beide groepen
Oorzakelijke relaties
- Door prospectieve manipulatie van de werkelijkheid
- En het controleren van de andere potentiële veroorzakers
- Kunnen oorzakelijke relaties worden vastgesteld
Onafhankelijke variabelen (OV)
- Variabele waarvan het effect wordt onderzocht door deze systematisch te variëren
(manipulatie)
- Door deze in verschillende niveaus aan te bieden (condities), bijv.:
o Interventie vs. controle interventie
o Medicijn vs. placebo
o Leermethode 1 vs. leermethode 2 vs. leermethode 3
,Afhankelijke variabelen (AV)
- Variabelen waarop de effecten van de experimentele variabelen wordt gemeten
- Wordt niet gemanipuleerd
- In experiment wordt onderzocht wat het effect van de OV op de AV is door het
vergelijken van waarden van de AV voor de verschillende niveaus van de OV
- Bijv.:
o Heeft loopbandtraining effect op loopvaardigheid?
o OV: loopbandtraining
▪ …
Interne validiteit
- Interne validiteit: de mate waarin de verschillen die ik waarneem daadwerkelijk het
gevolg zijn van mijn experimentele manipulatie
Soorten bedreigingen van de interne validiteit
- Confounders
- Effect-modificatoren
- Effect-mediatoren
Confounder
- Variabelen waarvan de effecten verward kunnen worden met die van de OV
1. Een confounder heeft invloed op AV
2. Een confounder correleert met OV
3. Een confounder wordt niet veroorzaakt door de OV
Effect-modificatoren
- Kan relatie tussen OV en AV veranderen
- Gaat om interactie interactiesituatie:
o Effect modificator ‘modificeert’ de effecten van de OV op de AV
- Heeft geen directe invloed op de AV
,Effect-mediatoren
- Effect van OV verloopt via veroorzaking door een andere variabele (de effect
mediator)
Herhaald meten
Het variëren van de OV
De OV kan gevarieerd worden
- Tussen proefpersonen: vergelijken van groepen
o Iedere groep krijgt 1 conditie/unieke combinatie van condities (between
subjects design)
- Binnen proefpersonen: proefpersonen herhaald meten
o Proefpersonen doorlopen meerdere condities (withing subjects design)
- Zowel tussen als binnen proefpersonen
o Herhaalde metingen vinden bij verschillende groepen plaats (gemend design
of mixed design)
Herhaalde metingen
- Voorbeeld experiment met herhaalde metingen
- Voorbeeld: beïnvloedt de kleur van een drank hoe zoet het smaakt
Bedreigingen interne validiteit bij herhaald meten
1. Autonome rijping
2. Regression to the mean
3. History
4. Testing
, AD1: autonome rijping
- Veranderingen in ppn over de tijd die niet aan de effecten van de OV gerelateerd zijn
- … en niet het resultaat van het herhaald meten zelf
- Speelt vaak rol bij interventiestudies
o Bijv. natuurlijk herstel bij neurologische patiënten
o Natuurlijke verslechtering bij veroudering
- Voorbeeld: taalvaardigheidstraining bij kinderen met taalproblemen
Hoe te controleren voor autonome rijping?
- Oplossing: formeer een controlegroep
- Rijping-effect gelden dan voor beide groepen
- Bieden dus geen alternatieve verklaring meer voor verschillen tussen voor- en
nameting
AD2: regression to the mean
- Hoe groot is de kans dat je een negen of hoger haalt?
- Hoe groot is de kans dat je lager dan een negen haalt?
- Wat mag je dus verwachten als je geselecteerd wordt op die negen?
Hoe te contoleren voor regression to the mean?
- Niet selecteren op extreme scoren op de voormeting
AD3: History
- Niet experimentele ‘events’ die plaatsvinden tussen opeenvolgende metingen
kunnen de uitkomsten beïnvloeden
Hoe te controleren voor history effecten?
- Wees alert op veranderingen in de context van het experiment die van invloed zijn op
de AV (confounding) of de relatie tussen AV-OV beïnvloeden
AD4: Testing
- Eerdere metingen beïnvloeden prestaties op latere metingen
- Ook wel: carry-over effects
- Bronnen van carry-over:
o Vermoeidheid
o Oefening
o ‘pretest sensitization’ (bekend raken met doel experiment)
o Etc.
Manipulatie
- Onderzoeken varieert actief en systematisch een aantal relevante zaken in de
werkelijkheid
- … en brengt de gevolgen hiervan in kaart
- Bijv. biedt een medicijn of training aan, geef bepaalde instructies, presenteert
bepaalde training etc.
Prospectief
- Manipulatie vindt met voorbedachten rade plaats
- Manipulatie is doelgericht: je doet het met als doel de gevolgen van de manipulatie
in kaart brengen
- Voorbeeld effect van ‘anger management training’ (AMT) bij geweldsdeliquenten
o Scenario 1: …
o Scenario 2: …
Controle
- De onderzoeker manipuleert…
- En draagt en zorgt ervoor dat, behalve deze manipulatie, andere zaken geen invloed
hebben op de vergelijking van de experimentele situaties…
- Zodat de verschillen tussen die situaties alleen maar kunnen zijn veroorzaakt door
manipulatie
- Interne validiteit
- Bijv.:
o Als de twee groepen sterk verschillen in leeftijd is het niet mogelijk heldere
conclusies te trekken
o Controle: zorg ervoor dat de leeftijden gelijk zijn in beide groepen
Oorzakelijke relaties
- Door prospectieve manipulatie van de werkelijkheid
- En het controleren van de andere potentiële veroorzakers
- Kunnen oorzakelijke relaties worden vastgesteld
Onafhankelijke variabelen (OV)
- Variabele waarvan het effect wordt onderzocht door deze systematisch te variëren
(manipulatie)
- Door deze in verschillende niveaus aan te bieden (condities), bijv.:
o Interventie vs. controle interventie
o Medicijn vs. placebo
o Leermethode 1 vs. leermethode 2 vs. leermethode 3
,Afhankelijke variabelen (AV)
- Variabelen waarop de effecten van de experimentele variabelen wordt gemeten
- Wordt niet gemanipuleerd
- In experiment wordt onderzocht wat het effect van de OV op de AV is door het
vergelijken van waarden van de AV voor de verschillende niveaus van de OV
- Bijv.:
o Heeft loopbandtraining effect op loopvaardigheid?
o OV: loopbandtraining
▪ …
Interne validiteit
- Interne validiteit: de mate waarin de verschillen die ik waarneem daadwerkelijk het
gevolg zijn van mijn experimentele manipulatie
Soorten bedreigingen van de interne validiteit
- Confounders
- Effect-modificatoren
- Effect-mediatoren
Confounder
- Variabelen waarvan de effecten verward kunnen worden met die van de OV
1. Een confounder heeft invloed op AV
2. Een confounder correleert met OV
3. Een confounder wordt niet veroorzaakt door de OV
Effect-modificatoren
- Kan relatie tussen OV en AV veranderen
- Gaat om interactie interactiesituatie:
o Effect modificator ‘modificeert’ de effecten van de OV op de AV
- Heeft geen directe invloed op de AV
,Effect-mediatoren
- Effect van OV verloopt via veroorzaking door een andere variabele (de effect
mediator)
Herhaald meten
Het variëren van de OV
De OV kan gevarieerd worden
- Tussen proefpersonen: vergelijken van groepen
o Iedere groep krijgt 1 conditie/unieke combinatie van condities (between
subjects design)
- Binnen proefpersonen: proefpersonen herhaald meten
o Proefpersonen doorlopen meerdere condities (withing subjects design)
- Zowel tussen als binnen proefpersonen
o Herhaalde metingen vinden bij verschillende groepen plaats (gemend design
of mixed design)
Herhaalde metingen
- Voorbeeld experiment met herhaalde metingen
- Voorbeeld: beïnvloedt de kleur van een drank hoe zoet het smaakt
Bedreigingen interne validiteit bij herhaald meten
1. Autonome rijping
2. Regression to the mean
3. History
4. Testing
, AD1: autonome rijping
- Veranderingen in ppn over de tijd die niet aan de effecten van de OV gerelateerd zijn
- … en niet het resultaat van het herhaald meten zelf
- Speelt vaak rol bij interventiestudies
o Bijv. natuurlijk herstel bij neurologische patiënten
o Natuurlijke verslechtering bij veroudering
- Voorbeeld: taalvaardigheidstraining bij kinderen met taalproblemen
Hoe te controleren voor autonome rijping?
- Oplossing: formeer een controlegroep
- Rijping-effect gelden dan voor beide groepen
- Bieden dus geen alternatieve verklaring meer voor verschillen tussen voor- en
nameting
AD2: regression to the mean
- Hoe groot is de kans dat je een negen of hoger haalt?
- Hoe groot is de kans dat je lager dan een negen haalt?
- Wat mag je dus verwachten als je geselecteerd wordt op die negen?
Hoe te contoleren voor regression to the mean?
- Niet selecteren op extreme scoren op de voormeting
AD3: History
- Niet experimentele ‘events’ die plaatsvinden tussen opeenvolgende metingen
kunnen de uitkomsten beïnvloeden
Hoe te controleren voor history effecten?
- Wees alert op veranderingen in de context van het experiment die van invloed zijn op
de AV (confounding) of de relatie tussen AV-OV beïnvloeden
AD4: Testing
- Eerdere metingen beïnvloeden prestaties op latere metingen
- Ook wel: carry-over effects
- Bronnen van carry-over:
o Vermoeidheid
o Oefening
o ‘pretest sensitization’ (bekend raken met doel experiment)
o Etc.
