HC 1 Kind en gedrag
Praktische kant autisme & ADHD
Pleuntje van Wijck
Drie verklaringsmodellen:
- CC – Centrale Coherentie:
Binnen de autistische wereld zijn wij neuro-typicals. En zij zijn atypicals. Wij stappen ergens
binnen en kunnen daar op inspelen (vergadering, zien we onze vrienden). Autist: als ik een
steel en een hamer zie, dat is dan een hamer en met een hamer kun je…. Dan pas zien zij wat
er bedoeld wordt. Het kost hen tijd om te scannen wat er aan de hand is.
- EF – Executieve functies:
Hogere cognitieve functies om taken uit te voeren. Mensen met autisme hebben deze
functies minder waardoor informatie anders binnenkomt, moeite met plannen.
- TOM – Theory of Mind:
Kijkt naar de sociale kant. Moeite met het inleven in een ander.
Ze hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan een beter begrip van ASS, maar ze slagen er niet in
om te zorgen voor alle criteria voor een goede (neuro) psychologische theorie van autisme. Ze
moeten voldoen aan drie criteria en scoren alle drie geen voldoende daarop.
Autisme wordt gekenmerkt door ofwel een combinatie van een tekort op elk van de drie modellen of
een ander tekort. De veronderstelden tekorten worden niet altijd bij alle personen met ASS
aangetroffen. De drie modellen kunnen dus niet alle autistische symptomen verklaren en andere
personen met een andere stoornis kan dezelfde tekorten ook vertonen.
De cognitieve processen die juist bij autisme gestoord, minder vlot of minder efficiënt verlopen,
formuleert een artikel dit als een hypothese die contextblindheid of een gebrekkige contextuele
sensiviteit heet en staat centraal aan autisme.
Contextblindheid kan de gedragskenmerken van autisme verklaren en is de gemeenschappelijke
factor van de andere bestaande verklaringsmodellen. De hypothese is dat een tekort aan contextuele
sensibiliteit – contextblindheid een bijdrage kan bieden aan de verklaring van autisme. Het lijkt op de
centrale coherentie, alleen wordt er meer aandacht gelegd op de context.
Nieuwe wetenschappelijke interventie
Contextblindheid:
Volgens onderzoek speelt context een essentiële rol in verschillende cognitieve processen: aandacht,
waarneming, begrijpen van taal en communicatie, sociale cognities, redeneren, probleemoplossing,
generalisatie van kennis en vaardigheden en geheugen.
Iedereen heeft een intuïtieve notie van context, er zijn geen vaste betekenissen in de wereld. Stel je
loopt de straat op, stoplicht wordt rood en er komt een vrachtwagen aan. Betekenis is: heel hard
doorlopen. Als je op een derde van de straat bent, wat doe je dan? Teruglopen!
De betekenis is daarom afhankelijk van de context. Context is alles wat in een situatie gebeurd. Dit
geldt zeker voor sociale situaties, taal, gezichtsexpressie. Tranen zijn niet altijd een teken van
verdriet. De context is daarvoor nodig om te weten wat er aan de hand is.
, Contextblindheid is het onderdeel van Centrale Coherentie dat onderbelicht is gebleven: meer
aandacht op de context leggen.
Mensen met ASS zijn minder vaardig in het lezen van de context. Onze contextgevoeligheid kan ons
ook beperken filmpje van musici die in een metrostation muziek maakt, terwijl je normaal
gesproken voor die musici 150 euro betaald.
Contextblindheid is de onderliggende factor van de autistische problemen met zowel Theory of Mind,
executieve functies en het kan een verklaring bieden voor discrepantie tussen ‘empathising’ en
‘systemising’ in autisme.
Context speelt een belangrijke rol bij:
- Het richten van de aandacht op wat relevant is en het uitfilteren van irrelevante details.
- Snelle detectie en het verwerken van het menselijke gelaat (gezichtsuitdrukkingen).
- Het taalbegrip en helpt de juiste betekenis te vinden wanneer er meerdere mogelijk zijn.
- Sociale cognities
- Flexibiliteit in het generaliseren van eerder aangeleerde kennis en vaardigheden
Externe en interne context
Externe context: situatie buiten de persoon (de omgeving)
Interne context: verwijst naar de mentale toestanden binnen de persoon (stemming, verwachtingen,
in het lange termijngeheugen opgeslagen kennis en concepten)
Psychologische theorieën van autisme:
ASS kunnen omschreven en verklaard worden op drie niveaus:
1. Gedragsmatig
2. Cognitief-psychologisch: zij kunnen een bijdrage leveren voor het verklaren van het
autistische gedrag: theory of mind, executieve functies, zwakke centrale coherentie
3. Biologisch
Wanneer we autisme definiëren als contextblindheid bedoelen we het volgende. Mensen met
autisme hebben moeite om betekenissen te baseren op zowel de externe context als de interne
context.
Voorbeeld: jongen die een hoofdkussen als ravioli benoemd. Acontextueel bekeken doet de aanwezige
vorm (als je vlak denkt) denken aan ravioli, maar binnen de context van een bed moet deze
zintuigelijke informatie de betekenis van hoofdkussen krijgen.
Mensen met autisme hebben ook moeite om de interne context te betrekken in hun
betekenisverlening. De waarneming van mensen met autisme wordt minder beïnvloed door de
kennis en concepten die opgeslagen zijn in hun geheugen.
Voorbeeld: wanneer wij een keuken inlopen wordt ons concept als “keuken” geactiveerd. Op basis
hiervan verwachten we bepaalde voorwerpen als pan, koffiezetapparaat, etc.). In de gewone
menselijke waarneming zien we eerst het bos en daarna pas de bomen. Dit proces is bij mensen met
autisme verstoord.
Context en sociale interactie
Om het gedrag van anderen te begrijpen en om te weten hoe jij als persoon kunt reageren.
Praktische kant autisme & ADHD
Pleuntje van Wijck
Drie verklaringsmodellen:
- CC – Centrale Coherentie:
Binnen de autistische wereld zijn wij neuro-typicals. En zij zijn atypicals. Wij stappen ergens
binnen en kunnen daar op inspelen (vergadering, zien we onze vrienden). Autist: als ik een
steel en een hamer zie, dat is dan een hamer en met een hamer kun je…. Dan pas zien zij wat
er bedoeld wordt. Het kost hen tijd om te scannen wat er aan de hand is.
- EF – Executieve functies:
Hogere cognitieve functies om taken uit te voeren. Mensen met autisme hebben deze
functies minder waardoor informatie anders binnenkomt, moeite met plannen.
- TOM – Theory of Mind:
Kijkt naar de sociale kant. Moeite met het inleven in een ander.
Ze hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan een beter begrip van ASS, maar ze slagen er niet in
om te zorgen voor alle criteria voor een goede (neuro) psychologische theorie van autisme. Ze
moeten voldoen aan drie criteria en scoren alle drie geen voldoende daarop.
Autisme wordt gekenmerkt door ofwel een combinatie van een tekort op elk van de drie modellen of
een ander tekort. De veronderstelden tekorten worden niet altijd bij alle personen met ASS
aangetroffen. De drie modellen kunnen dus niet alle autistische symptomen verklaren en andere
personen met een andere stoornis kan dezelfde tekorten ook vertonen.
De cognitieve processen die juist bij autisme gestoord, minder vlot of minder efficiënt verlopen,
formuleert een artikel dit als een hypothese die contextblindheid of een gebrekkige contextuele
sensiviteit heet en staat centraal aan autisme.
Contextblindheid kan de gedragskenmerken van autisme verklaren en is de gemeenschappelijke
factor van de andere bestaande verklaringsmodellen. De hypothese is dat een tekort aan contextuele
sensibiliteit – contextblindheid een bijdrage kan bieden aan de verklaring van autisme. Het lijkt op de
centrale coherentie, alleen wordt er meer aandacht gelegd op de context.
Nieuwe wetenschappelijke interventie
Contextblindheid:
Volgens onderzoek speelt context een essentiële rol in verschillende cognitieve processen: aandacht,
waarneming, begrijpen van taal en communicatie, sociale cognities, redeneren, probleemoplossing,
generalisatie van kennis en vaardigheden en geheugen.
Iedereen heeft een intuïtieve notie van context, er zijn geen vaste betekenissen in de wereld. Stel je
loopt de straat op, stoplicht wordt rood en er komt een vrachtwagen aan. Betekenis is: heel hard
doorlopen. Als je op een derde van de straat bent, wat doe je dan? Teruglopen!
De betekenis is daarom afhankelijk van de context. Context is alles wat in een situatie gebeurd. Dit
geldt zeker voor sociale situaties, taal, gezichtsexpressie. Tranen zijn niet altijd een teken van
verdriet. De context is daarvoor nodig om te weten wat er aan de hand is.
, Contextblindheid is het onderdeel van Centrale Coherentie dat onderbelicht is gebleven: meer
aandacht op de context leggen.
Mensen met ASS zijn minder vaardig in het lezen van de context. Onze contextgevoeligheid kan ons
ook beperken filmpje van musici die in een metrostation muziek maakt, terwijl je normaal
gesproken voor die musici 150 euro betaald.
Contextblindheid is de onderliggende factor van de autistische problemen met zowel Theory of Mind,
executieve functies en het kan een verklaring bieden voor discrepantie tussen ‘empathising’ en
‘systemising’ in autisme.
Context speelt een belangrijke rol bij:
- Het richten van de aandacht op wat relevant is en het uitfilteren van irrelevante details.
- Snelle detectie en het verwerken van het menselijke gelaat (gezichtsuitdrukkingen).
- Het taalbegrip en helpt de juiste betekenis te vinden wanneer er meerdere mogelijk zijn.
- Sociale cognities
- Flexibiliteit in het generaliseren van eerder aangeleerde kennis en vaardigheden
Externe en interne context
Externe context: situatie buiten de persoon (de omgeving)
Interne context: verwijst naar de mentale toestanden binnen de persoon (stemming, verwachtingen,
in het lange termijngeheugen opgeslagen kennis en concepten)
Psychologische theorieën van autisme:
ASS kunnen omschreven en verklaard worden op drie niveaus:
1. Gedragsmatig
2. Cognitief-psychologisch: zij kunnen een bijdrage leveren voor het verklaren van het
autistische gedrag: theory of mind, executieve functies, zwakke centrale coherentie
3. Biologisch
Wanneer we autisme definiëren als contextblindheid bedoelen we het volgende. Mensen met
autisme hebben moeite om betekenissen te baseren op zowel de externe context als de interne
context.
Voorbeeld: jongen die een hoofdkussen als ravioli benoemd. Acontextueel bekeken doet de aanwezige
vorm (als je vlak denkt) denken aan ravioli, maar binnen de context van een bed moet deze
zintuigelijke informatie de betekenis van hoofdkussen krijgen.
Mensen met autisme hebben ook moeite om de interne context te betrekken in hun
betekenisverlening. De waarneming van mensen met autisme wordt minder beïnvloed door de
kennis en concepten die opgeslagen zijn in hun geheugen.
Voorbeeld: wanneer wij een keuken inlopen wordt ons concept als “keuken” geactiveerd. Op basis
hiervan verwachten we bepaalde voorwerpen als pan, koffiezetapparaat, etc.). In de gewone
menselijke waarneming zien we eerst het bos en daarna pas de bomen. Dit proces is bij mensen met
autisme verstoord.
Context en sociale interactie
Om het gedrag van anderen te begrijpen en om te weten hoe jij als persoon kunt reageren.
