SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
H7 – Internationale politiek
1. Kiessystemen en kiesstelsels
Het kiessysteem of -stelsel = manier waarop de volksvertegenwoordigers worden
gekozen
Bepaalt hoe het parlement samengesteld is en welk type bestuur een land heeft.
1.1 Soorten kiessystemen
Relatieve meerderheid
Uninominaal
Absolute meerderheid
Relatieve meerderheid
Plurinominaal
Evenredige vertegenwoordiging
Uninominale kiessystemen = de zetels worden één voor één toegewezen
Als het grondgebied in kiesdistricten of kieskringen is opgedeeld, kan er in elke
kieskring slechts 1 zetel gewonnen worden.
Plurinominale kiessystemen = er worden meerdere zetels tegelijkertijd verdeeld
Per kieskring zijn er meerdere zetels te winnen.
In landen met 1 kieskring worden alle zetels in 1 keer toegewezen.
Relatieve meerderheid (plurality) = de winnaar moet meer stemmen hebben
behaald dan de andere kandidaten
Absolute meederheid (majority) = de winnaar moet niet enkel de grootste zijn,
maar ook meer dan de helft van de stemmen hebben behaald
Evenredige vertegenwoordiging = alle uitgebrachte stemmen tellen daadwerkelijk
mee voor de bepaling van de zetelverdeling
1.1.1 Uninominaal met relatieve meerderheid
Het uninominale kiessysteem met relatieve meerderheid wordt ook first past the
post genoemd en is het meest eenvoudige.
Het grondgebied wordt opgedeeld in kiesdistricten en binnen elk district is er 1 zetel
te winnen.
Dit systeem wordt oa. toegepast in het Verenigd Koninkrijk.
De Kamer van Volksvertegenwoordigers (House of Commons) telt er 650 zetels die
verdeeld zijn over de 4 gebiedsdelen:
Engeland (533 zetels)
Schotland (59 zetels)
Wales (40 zetels)
Noord-Ierland (18 zetels)
Het volledige grondgebied is opgesplitst in 650 kiesdistricten, die elk 1
parlementslid afvaardigen.
Wie de zetel verovert vertegenwoordigt meteen heel het kiesdistrict in het
House of Commons.
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
Na de verkiezingen worden de stemmen per kiesdistrict geteld kandidaat met de
meeste stemmen wint de zetel.
De situatie van de 4 grootste partijen zag er na de nationale verkiezingen in 2019 zo
uit:
De Conservative Party (premier Boris Johnson) heeft met 365 zetels
een absolute meerderheid waardoor samenwerking niet nodig is,
MAAR dat is niet altijd het geval.
Bv: in 2010 en 2017 behaalde geen enkele partij een absolute
meerderheid.
2010 Conservative Party (partijleider David Cameron) coalitie
met de Liberal Democrats.
Dit kiessysteem bevoordeelt traditioneel de Conservative Party en de Labour Party, de
2 grootste partijen in het Britse politieke landschap.
De kleine partijen worden benadeeld omdat ze wel veel stemmen kunnen halen,
maar vaak net niet genoeg om de 1e te zijn voor de conservatieven of Labour.
Die kleine partijen vaak onderveretegenwoordigd in het House of Commons.
De Britse regering bestaat dus uit de conservatieven en Labour één van beide
partijen vormt de meerderheid, de andere de oppositie.
Ministers en de premier worden geleverd door de partijen die de meerderheid
vormen in het parlement.
In 2024 werd Keir Starmer verkozen als eerste minister/premier (Labour).
Bij de parlementsverkiezingen van 2024 had Labour met 411 zetels een absolute
meerderheid in het Britse parlement behaald ze regeren dus alleen.
Oefening 1, pagina 229
1.1.2 Uninominaal met absolute meerderheid
Het uninominaal kiessysteem met absolute meerderheid werkt ongeveer zoals het
vorige, alleen is de drempel om de verkiezingen te winnen hoger.
Enkel de kandidaat of lijst met meer den de helft van de stemmen kan winnen.
Een concreet voorbeeld zijn de parlementsverkiezingen in Frankrijk.
De Assemblée Nationale (= het Lagerhuis in het tweekamerparlement van
Frankrijk) bestaat uit 577 zetels.
Om die te verdelen wordt het Franse grondgebied verdeeld in 577 kiesdistricten,
waarin telkens 1 zetel kan worden gewonnen.
Iedere partij probeert in die 577 kiesdistricten één van haar kandidaten naar
voren te schuiven.
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
De kandidaat die de absolute meerderheid in het kiesdistrict heeft, wordt lid
van de Assemblée Nationale.
In sommige kiesdistricten behaalt soms geen enkele kandidaat een absolute
meerderheid.
Dan wordt er een 2e ronde georganiseerd.
Kandidaten met meer dan 12,5% van de stemmen in de 1e ronde mogen naar de
2e.
Indien er meer dan 2 kandidaten doorgaan naar de 2e ronde, volstaat een relatieve
meerderheid om de zetel binnen te halen.
Tussen de 1e en de 2e ronde sluiten partijen onderling akkoorden.
Partijen die niet meer mogen deelnemen aan de 2e ronde roepen hun kiezers op
om in de 2e ronde op een bepaalde partij/kandidaat te stemmen.
Dit systeem wordt niet enkel toegepast bij de Franse parlementsverkiezingen, maar
ook bij de presidentsverkiezingen.
Wat hier anders is, is dat enkel de 2 best scorende kandidaten naar de 2e ronde
mogen.
Tot nu toe heeft nog nooit een kandidaat een absolute meerderheid kunnen
behalen in de 1e ronde.
Ook hier roepen kandidaten die de 2e ronde niet halen hun kiezers op om te
stemmen op de kandidaat met wie ze de grootste politieke affiniteit hebben.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/07/07/analyse-franse-parlementsverkiezingen/
https://www.youtube.com/watch?v=yrCuIQi01Uc&t=3s
Oefening 2, pagina 230-231
1.1.3 Plurinominaal met relatieve meerderheid
In het plurinominale kiessysteem met relatieve meerderheid stellen de partijen per
kiesdistrict niet 1 kandidaat, maar een lijst van kandidaten voor.
De lijst met de meeste stemmen wint de verkiezingen in dat district en krijgt alle
zetels van het kiesdistrict.
Dit systeem heet daarom the winner takes it all.
Dit systeem wordt gebruikt bij de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten.
De Amerikaanse president wordt ook niet rechstreeks verkozen, maar door een
college van grand electors of kiesmannen.
Dit college bestaat uit 538 kiesmannen.
Zijn er evenveel als het aantal leden van het Huis van Afgevaardigden (435) en
de leden van de Senaat (100), aangevuld met 3 extra zetels voor de hoofdstad
Washington DC.
Het Huis van Afgevaardigden en de Senaat vormen samen het Amerikaanse
Congres.
De bevolking kiest de leden van het kiescollege volgens het the winner takes it all-
principe het is niet het totaal van de stemmen in de 50 staten (= de popular
vote) die de president bepaalt, maar het aantal kiesmannen.
Het bevolkingsaantal in een staat bepaalt hoeveel kiesmannen er te winnen zijn.
H7 – Internationale politiek
1. Kiessystemen en kiesstelsels
Het kiessysteem of -stelsel = manier waarop de volksvertegenwoordigers worden
gekozen
Bepaalt hoe het parlement samengesteld is en welk type bestuur een land heeft.
1.1 Soorten kiessystemen
Relatieve meerderheid
Uninominaal
Absolute meerderheid
Relatieve meerderheid
Plurinominaal
Evenredige vertegenwoordiging
Uninominale kiessystemen = de zetels worden één voor één toegewezen
Als het grondgebied in kiesdistricten of kieskringen is opgedeeld, kan er in elke
kieskring slechts 1 zetel gewonnen worden.
Plurinominale kiessystemen = er worden meerdere zetels tegelijkertijd verdeeld
Per kieskring zijn er meerdere zetels te winnen.
In landen met 1 kieskring worden alle zetels in 1 keer toegewezen.
Relatieve meerderheid (plurality) = de winnaar moet meer stemmen hebben
behaald dan de andere kandidaten
Absolute meederheid (majority) = de winnaar moet niet enkel de grootste zijn,
maar ook meer dan de helft van de stemmen hebben behaald
Evenredige vertegenwoordiging = alle uitgebrachte stemmen tellen daadwerkelijk
mee voor de bepaling van de zetelverdeling
1.1.1 Uninominaal met relatieve meerderheid
Het uninominale kiessysteem met relatieve meerderheid wordt ook first past the
post genoemd en is het meest eenvoudige.
Het grondgebied wordt opgedeeld in kiesdistricten en binnen elk district is er 1 zetel
te winnen.
Dit systeem wordt oa. toegepast in het Verenigd Koninkrijk.
De Kamer van Volksvertegenwoordigers (House of Commons) telt er 650 zetels die
verdeeld zijn over de 4 gebiedsdelen:
Engeland (533 zetels)
Schotland (59 zetels)
Wales (40 zetels)
Noord-Ierland (18 zetels)
Het volledige grondgebied is opgesplitst in 650 kiesdistricten, die elk 1
parlementslid afvaardigen.
Wie de zetel verovert vertegenwoordigt meteen heel het kiesdistrict in het
House of Commons.
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
Na de verkiezingen worden de stemmen per kiesdistrict geteld kandidaat met de
meeste stemmen wint de zetel.
De situatie van de 4 grootste partijen zag er na de nationale verkiezingen in 2019 zo
uit:
De Conservative Party (premier Boris Johnson) heeft met 365 zetels
een absolute meerderheid waardoor samenwerking niet nodig is,
MAAR dat is niet altijd het geval.
Bv: in 2010 en 2017 behaalde geen enkele partij een absolute
meerderheid.
2010 Conservative Party (partijleider David Cameron) coalitie
met de Liberal Democrats.
Dit kiessysteem bevoordeelt traditioneel de Conservative Party en de Labour Party, de
2 grootste partijen in het Britse politieke landschap.
De kleine partijen worden benadeeld omdat ze wel veel stemmen kunnen halen,
maar vaak net niet genoeg om de 1e te zijn voor de conservatieven of Labour.
Die kleine partijen vaak onderveretegenwoordigd in het House of Commons.
De Britse regering bestaat dus uit de conservatieven en Labour één van beide
partijen vormt de meerderheid, de andere de oppositie.
Ministers en de premier worden geleverd door de partijen die de meerderheid
vormen in het parlement.
In 2024 werd Keir Starmer verkozen als eerste minister/premier (Labour).
Bij de parlementsverkiezingen van 2024 had Labour met 411 zetels een absolute
meerderheid in het Britse parlement behaald ze regeren dus alleen.
Oefening 1, pagina 229
1.1.2 Uninominaal met absolute meerderheid
Het uninominaal kiessysteem met absolute meerderheid werkt ongeveer zoals het
vorige, alleen is de drempel om de verkiezingen te winnen hoger.
Enkel de kandidaat of lijst met meer den de helft van de stemmen kan winnen.
Een concreet voorbeeld zijn de parlementsverkiezingen in Frankrijk.
De Assemblée Nationale (= het Lagerhuis in het tweekamerparlement van
Frankrijk) bestaat uit 577 zetels.
Om die te verdelen wordt het Franse grondgebied verdeeld in 577 kiesdistricten,
waarin telkens 1 zetel kan worden gewonnen.
Iedere partij probeert in die 577 kiesdistricten één van haar kandidaten naar
voren te schuiven.
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
De kandidaat die de absolute meerderheid in het kiesdistrict heeft, wordt lid
van de Assemblée Nationale.
In sommige kiesdistricten behaalt soms geen enkele kandidaat een absolute
meerderheid.
Dan wordt er een 2e ronde georganiseerd.
Kandidaten met meer dan 12,5% van de stemmen in de 1e ronde mogen naar de
2e.
Indien er meer dan 2 kandidaten doorgaan naar de 2e ronde, volstaat een relatieve
meerderheid om de zetel binnen te halen.
Tussen de 1e en de 2e ronde sluiten partijen onderling akkoorden.
Partijen die niet meer mogen deelnemen aan de 2e ronde roepen hun kiezers op
om in de 2e ronde op een bepaalde partij/kandidaat te stemmen.
Dit systeem wordt niet enkel toegepast bij de Franse parlementsverkiezingen, maar
ook bij de presidentsverkiezingen.
Wat hier anders is, is dat enkel de 2 best scorende kandidaten naar de 2e ronde
mogen.
Tot nu toe heeft nog nooit een kandidaat een absolute meerderheid kunnen
behalen in de 1e ronde.
Ook hier roepen kandidaten die de 2e ronde niet halen hun kiezers op om te
stemmen op de kandidaat met wie ze de grootste politieke affiniteit hebben.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/07/07/analyse-franse-parlementsverkiezingen/
https://www.youtube.com/watch?v=yrCuIQi01Uc&t=3s
Oefening 2, pagina 230-231
1.1.3 Plurinominaal met relatieve meerderheid
In het plurinominale kiessysteem met relatieve meerderheid stellen de partijen per
kiesdistrict niet 1 kandidaat, maar een lijst van kandidaten voor.
De lijst met de meeste stemmen wint de verkiezingen in dat district en krijgt alle
zetels van het kiesdistrict.
Dit systeem heet daarom the winner takes it all.
Dit systeem wordt gebruikt bij de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten.
De Amerikaanse president wordt ook niet rechstreeks verkozen, maar door een
college van grand electors of kiesmannen.
Dit college bestaat uit 538 kiesmannen.
Zijn er evenveel als het aantal leden van het Huis van Afgevaardigden (435) en
de leden van de Senaat (100), aangevuld met 3 extra zetels voor de hoofdstad
Washington DC.
Het Huis van Afgevaardigden en de Senaat vormen samen het Amerikaanse
Congres.
De bevolking kiest de leden van het kiescollege volgens het the winner takes it all-
principe het is niet het totaal van de stemmen in de 50 staten (= de popular
vote) die de president bepaalt, maar het aantal kiesmannen.
Het bevolkingsaantal in een staat bepaalt hoeveel kiesmannen er te winnen zijn.
