SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
H6 – De stem van de burger
1. Stemrecht of stemplicht
België is een representatieve democratie Belgische burgers bepalen via het
kiesrecht wie hun vertegenwoordigt
Er is dus sprake van electorale participatie.
Om te mogen stemmen moeten burgers voldoen aan enkele voorwaarden, ze:
Moeten de Belgische nationaliteit hebben.
Moeten minstens 18 jaar zijn op de dag van de verkiezingen.
Moeten ingeschreven zijn in het bevolkingsregister van een gemeente van het
kiesgebied.
Mogen niet uitgesloten zijn door criminele feiten of onbekwaam zijn verklaard (bv:
door beperking/stoornis/…)
Voor de Europese verkiezingen in 2024 verlaagde de Belgische wetgever de
leeftijdsgrens van 18 jaar naar 16 jaar.
In tegenstelling tot bijna alle andere Europese landen geldt in België voor burgers
vanaf 18 jaar geen stemrecht, maar stemplicht.
Sinds 1893 is elke kiesgerechtigde Belg verplicht om op te dagen voor de
verkiezingen.
Artikel 62 van onze Grondwet stemming is verplicht en geheim.
Er kunnen dus sancties volgen voor wie niet komt opdagen.
MAAR in de praktijk is niet gaan stemmen eigenlijk gewoon ongestraft.
Grondwetspecialist Paul Van Orshoven niet gaan stemmen =
berisping of boete van max 55 euro + 4 keer op 15 jaar niet gaan
stemmen = kiesverbod van 10 jaar (“beloning")
De parketten vervolgen simpelweg niet meer vanwege andere
prioriteiten.
De voorzitters en bijzitters van kies- en telbureaus die niet komen opdagen
worden wel bestraft met een boete (kan oplopen tot 1600 euro)
Er is eigenlijk eerder sprake van opkomstplicht ipv stemplicht.
Omdat de stemming geheim is kan nooit gecontroleerd worden of een stem
effectief (geldig) werd uitgebracht.
De opkomstplicht bestaat voor de regionale, federale en Europese verkiezingen.
Voor de lokale verkiezingen werd de opkomstplicht afgeschaft (behalve Brussel)
er is stemrecht
Oefeningen 1, 2 en 3, pagina 206-207
Uit onderzoek blijkt dat 7 op de 10 Vlamingen ook zonder opkomstplicht gaat
stemmen.
33% gaat akkoord met de afschaffing van de opkomstplicht.
26% was neutraal.
41% gaat (helemaal) niet akkoord met de afschaffing.
Belgische politicologe Ruth Dassonneville onderzocht de gevolgen van de afschaffing
van de opkomstplicht voor de Vlaamse partijen.
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
De kiesuitslag zou niet spectaculair anders zijn in een kiessysteem zoals het onze
waar kiezers veel keuze hebben.
De stemmen die wegvallen zouden niet massaal voor een partij zijn het is niet zo
dat werklozen en kansarmen die waarschijnlijk afhaken automatisch op Vooruit of
PVDA stemmen.
De afschaffing heeft wel gevolgen voor de manier waarop de politieke partijen de
kiescampagne benaderen.
Voorheen probeerden ze vooral kiezers weg te halen bij concurrerende partijen die
ideologisch dicht bij hun staan.
Nu moeten ze eerst hun vaste kiezers aan zich binden en harder inzetten op
zichzelf.
Oefening 4 en 5, pagina 208
Argumenten pro opkomstplicht Argumenten contra opkomstplicht
Het zorgt ervoor dat je stem gehoord Iedereen moet de keuze hebben om al
wordt. dan niet te gaan stemmen.
Politici luisteren toch niet naar de stem
Een garantie op democratie.
van de burger.
Ook het arme deel van de bevolking Als niet-stemmers niet worden
wordt betrokken. gesanctioneerd, heeft het geen zin.
Opkomstplicht is nadelig voor
Het is een recht, maar ook een vrouwelijke politici want wanneer men
burgerplicht. verplicht wordt, stemt men vaker op
mannen.
2. Belgisch kiesrecht
2.1 Cijnskiesrecht (1830-1893)
Toen de Belgische staat werd opgericht mochten enkel mannelijke burgers stemmen.
+ ouder zijn dan 25 jaar en moesten een bepaalde hoeveelheid belasting of cijns
betalen.
Enkel de rijke burgers konden dus hun stem laten gelden.
Amper 1% van de bevolking kon zijn stem uitbrengen.
Na verlaging van cijns door de overheid nog steeds slechts 2% van bevolking.
2.2 Algemeen meervoudig stemrecht voor mannen (1893-1918)
Vanaf 1893 konden alle Belgische mannen stemmen.
Elke mannelijke burger kreeg minstens 1 stem.
Sommigen hadden er 2 of zelfs 3 afhankelijk van hun opleiding en/of cijns die ze
betaalden + mannen die gezinshoofd waren kregen een extra stem.
De opkomstplicht werd ingevoerd en de leeftijdsgrens werd opnieuw vastgelegd op 25
jaar.
2.3 Algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen (1918-1948)
Na WO I kreeg elke mannelijke burger 1 stem.
De leeftijdsgrens werd verlaagd naar 21 jaar.
H6 – De stem van de burger
1. Stemrecht of stemplicht
België is een representatieve democratie Belgische burgers bepalen via het
kiesrecht wie hun vertegenwoordigt
Er is dus sprake van electorale participatie.
Om te mogen stemmen moeten burgers voldoen aan enkele voorwaarden, ze:
Moeten de Belgische nationaliteit hebben.
Moeten minstens 18 jaar zijn op de dag van de verkiezingen.
Moeten ingeschreven zijn in het bevolkingsregister van een gemeente van het
kiesgebied.
Mogen niet uitgesloten zijn door criminele feiten of onbekwaam zijn verklaard (bv:
door beperking/stoornis/…)
Voor de Europese verkiezingen in 2024 verlaagde de Belgische wetgever de
leeftijdsgrens van 18 jaar naar 16 jaar.
In tegenstelling tot bijna alle andere Europese landen geldt in België voor burgers
vanaf 18 jaar geen stemrecht, maar stemplicht.
Sinds 1893 is elke kiesgerechtigde Belg verplicht om op te dagen voor de
verkiezingen.
Artikel 62 van onze Grondwet stemming is verplicht en geheim.
Er kunnen dus sancties volgen voor wie niet komt opdagen.
MAAR in de praktijk is niet gaan stemmen eigenlijk gewoon ongestraft.
Grondwetspecialist Paul Van Orshoven niet gaan stemmen =
berisping of boete van max 55 euro + 4 keer op 15 jaar niet gaan
stemmen = kiesverbod van 10 jaar (“beloning")
De parketten vervolgen simpelweg niet meer vanwege andere
prioriteiten.
De voorzitters en bijzitters van kies- en telbureaus die niet komen opdagen
worden wel bestraft met een boete (kan oplopen tot 1600 euro)
Er is eigenlijk eerder sprake van opkomstplicht ipv stemplicht.
Omdat de stemming geheim is kan nooit gecontroleerd worden of een stem
effectief (geldig) werd uitgebracht.
De opkomstplicht bestaat voor de regionale, federale en Europese verkiezingen.
Voor de lokale verkiezingen werd de opkomstplicht afgeschaft (behalve Brussel)
er is stemrecht
Oefeningen 1, 2 en 3, pagina 206-207
Uit onderzoek blijkt dat 7 op de 10 Vlamingen ook zonder opkomstplicht gaat
stemmen.
33% gaat akkoord met de afschaffing van de opkomstplicht.
26% was neutraal.
41% gaat (helemaal) niet akkoord met de afschaffing.
Belgische politicologe Ruth Dassonneville onderzocht de gevolgen van de afschaffing
van de opkomstplicht voor de Vlaamse partijen.
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
De kiesuitslag zou niet spectaculair anders zijn in een kiessysteem zoals het onze
waar kiezers veel keuze hebben.
De stemmen die wegvallen zouden niet massaal voor een partij zijn het is niet zo
dat werklozen en kansarmen die waarschijnlijk afhaken automatisch op Vooruit of
PVDA stemmen.
De afschaffing heeft wel gevolgen voor de manier waarop de politieke partijen de
kiescampagne benaderen.
Voorheen probeerden ze vooral kiezers weg te halen bij concurrerende partijen die
ideologisch dicht bij hun staan.
Nu moeten ze eerst hun vaste kiezers aan zich binden en harder inzetten op
zichzelf.
Oefening 4 en 5, pagina 208
Argumenten pro opkomstplicht Argumenten contra opkomstplicht
Het zorgt ervoor dat je stem gehoord Iedereen moet de keuze hebben om al
wordt. dan niet te gaan stemmen.
Politici luisteren toch niet naar de stem
Een garantie op democratie.
van de burger.
Ook het arme deel van de bevolking Als niet-stemmers niet worden
wordt betrokken. gesanctioneerd, heeft het geen zin.
Opkomstplicht is nadelig voor
Het is een recht, maar ook een vrouwelijke politici want wanneer men
burgerplicht. verplicht wordt, stemt men vaker op
mannen.
2. Belgisch kiesrecht
2.1 Cijnskiesrecht (1830-1893)
Toen de Belgische staat werd opgericht mochten enkel mannelijke burgers stemmen.
+ ouder zijn dan 25 jaar en moesten een bepaalde hoeveelheid belasting of cijns
betalen.
Enkel de rijke burgers konden dus hun stem laten gelden.
Amper 1% van de bevolking kon zijn stem uitbrengen.
Na verlaging van cijns door de overheid nog steeds slechts 2% van bevolking.
2.2 Algemeen meervoudig stemrecht voor mannen (1893-1918)
Vanaf 1893 konden alle Belgische mannen stemmen.
Elke mannelijke burger kreeg minstens 1 stem.
Sommigen hadden er 2 of zelfs 3 afhankelijk van hun opleiding en/of cijns die ze
betaalden + mannen die gezinshoofd waren kregen een extra stem.
De opkomstplicht werd ingevoerd en de leeftijdsgrens werd opnieuw vastgelegd op 25
jaar.
2.3 Algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen (1918-1948)
Na WO I kreeg elke mannelijke burger 1 stem.
De leeftijdsgrens werd verlaagd naar 21 jaar.
