SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
H9 – Recht op recht
1. Beeldvorming over justitie
1.1 Rechtsstaat
Oefening 1, pagina 321.
3 belangrijke pijlers van onze moderne, westerse samenleving zijn de rechtsstaat, de
democratie & de fundamentele vrijheden.
In een rechtsstaat gelden de principes van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid.
Één van de belangrijkste kenmerken v/d rechtsstaat is de scheiding der
machten.
Staatsmacht splitsen in wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht + die
toewijzen aan verschillende instellingen vermijden macht bij 1/enkele
personen
Zo ontstaat er een evenwicht en onderlinge concurrentie.
Het legaliteitsbeginsel zorgt voor een verbod op willekeur.
Elk optreden van de overheid moet gebaseerd zijn op de (grond)wet.
Burgers worden in een rechtsstaat beschermd door fundamentele rechten zoals de
vrijheid van godsdienst, onderwijs en vereniging.
De overheid heeft ook plicht om sociale rechten van burgers (bv:
gezondheidszorg, sociale zekerheid, huisvesting, …) te verzekeren door het
ontstaan van de verzorgingsstaat daarin neemt overheid haar
verantwoordelijkheid voor het welzijn van de bevolking
De rechtsstaat en de democratie hebben verschillende uitgangspunten, MAAR in
veel westerse landen zijn ze onlosmakelijk met elkaar verbonden.
De wetten komen tot stand door het parlement, dat via vrije & geheime
verkiezingen samengesteld wordt door kiezers daarom sprake van een
democratische rechtsstaat.
Als een rechtsstaat afglijdt, worden de belangrijke kenmerken & principes niet meer
gerespecteerd onafhankelijke rechtspraak wordt in vraag gesteld of ondermijnd
Niet de wet, maar de willekeur regeert, vrijheden worden aan banden gelegd, …
Om de elementen v/d democratische rechtsstaat staande te houden is er vertrouwen
nodig.
Als het vertrouwen wankelt, wankelt ook de rechtsstaat en omgekeerd.
1.2 Vertrouwen in de instellingen
Er worden vaak studies uitgevoerd om het vertrouwen in de instellingen (justitie,
parlement, politieke partijen, onderwijs, leger, …) te meten.
Oefening 3 en 4, pagina 322-323.
1.3 Vertrouwen in justitie
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
In België is het vertrouwen in justitie niet zo groot, ook al is dat heel belangrijk voor
de effectiviteit ervan.
Burgers moeten justitie als legitiem beschouwen, zodat geschillen beslecht kunnen
worden voor de rechtbank en burgers het recht niet in eigen handen nemen.
Qua vertrouwen in ons rechtssysteem is er veel klassenongelijkheid.
Oefening 5 en 6, pagina 323-324.
1.4 Wantrouwen
Klassenjustitie kan een verklaring zijn voor het wantrouwen in justitie.
= een rechtspraak die hogere maatschappelijke groepen (heersende klasse, hoger
opgeleiden, welgestelden, …) bevoordeelt ten opzichte van anderen.
Werd in 2023 heel actueel in België door het arrest in de zaak van Sanda Dia.
Student stierf na doopritueel van studentenclub Reuzegom, zij kregen enkel
een werkstraf en boete (ze kwamen uit begoede gezinnen)
Oefening 7 en 8, pagina 325-327!! (leerstof)
2. Conflictoplossing
2.1 Gerechtelijke procedures
Schema pagina 328!!
2.1.1 Burgerlijke procedure
De burgerlijke procedure heeft betrekking op geschillen tussen particulieren (1),
tussen particulieren en rechtspersonen (2) of tussen rechtspersonen onderling.
1 bv: een koppel dat wil scheiden
2 bv: conflict tussen bedrijf en werknemer over ontslag
3 bv: conflict tussen bedrijf en leverancier
Bij een burgerlijke procedure gaat het enkel om privébelangen, die geen weerslag
hebben op de maatschappij.
Begin
Een burgerlijk proces start met een dagvaarding die uitgaat van de persoon die zich
in zijn rechten benadeeld voelt (= de eiser).
De gerechtsdeurwaarder bezorgt de dagvaarding aangetekend aan de
tegenpartij.
Via de dagvaarding roept de eiser de tegenpartij op om op een bepaalde datum
voor de rechtbank te verschijnen.
De tegenpartij wordt de verweerder genoemd omdat die zich moet verweren
tegen de eis of vordering van de eiser.
Wie wil kan zich laten bijstaan door een advocaat, maar men mag ook zichzelf
verdedigen.
Verloop
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
Op de inleidingszitting deelt de rechter aan de partijen de agenda mee voor het
verdere verloop van het proces.
De rechter bepaalt de termijn waarop de conclusies neergelegd moeten worden.
De partijen moeten immers de tijd krijgen om hun schriftelijke verdediging op te
stellen en bewijsstukken aan te brengen.
Eenvoudige zaken kunnen via korte debatten al behandeld worden op de
inleidingszitting.
Bij complexe zaken bepaalt de rechter tijdens de inleidingszitting de datum voor de
rechtsdag = het moment waarop de rechtbank de zaak zal behandelen.
Tussen de inleidingszitting en de rechtsdag sturen de advocaten van beide partijen
hun conclusies naar de griffie van de rechtbank en naar de andere partij.
De griffie = onderdeel van de rechtbank dat instaat voor de communicatie en
administratie over een rechtszaak.
Op de rechtsdag houden de advocaten van de partijen hun pleidooien.
Advocaat van de eiser krijgt als eerste het woord, daarna die van de verweerder.
De rechter luistert naar beide partijen en mag zelf geen argumenten
aanbrengen ter verdediging van een partij.
De griffier is de secretaris van de rechter en noteert alles wat er gezegd wordt.
Soms kan de rechter nog belanghebbenden, getuigen en deskundigen horen.
Na de pleidooien neemt de rechter de zaak in beraad & bepaalt de datum van het
vonnis
Einde
Op de aangekondigde datum spreekt de rechter zijn/haar vonnis uit.
Dit gebeurt altijd openbaar.
De rechter motiveert de beslissing door aan te geven op welke gronden die
beslissing er gekomen is.
Het vonnis v/e burgerlijke rechtbank roept de partijen vaak op om iets wel/niet te
doen.
Bv: een verbod uitvaardigen, nauwkeurig omschreven behandeling bevelen,
verdeling opleggen, …
Wie schade heeft ondervonden door een fout of nalatigheid van de verweerder krijgt
van de rechtbank of van het hof een schadeloosstelling.
Rechter redeneert dan volgens principe fout + schade + oorzakelijk verband =
herstel
Verweerder moet dan zorgen voor herstel in natura of een schadevergoeding
betalen
Als de verweerder die niet vrijwillig betaalt, kan de gerechtsdeurwaarder
zijn/haar bezittingen in beslag nemen.
De verliezende partij kan altijd beroep aantekenen bij een hogere rechtbank.
H9 – Recht op recht
1. Beeldvorming over justitie
1.1 Rechtsstaat
Oefening 1, pagina 321.
3 belangrijke pijlers van onze moderne, westerse samenleving zijn de rechtsstaat, de
democratie & de fundamentele vrijheden.
In een rechtsstaat gelden de principes van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid.
Één van de belangrijkste kenmerken v/d rechtsstaat is de scheiding der
machten.
Staatsmacht splitsen in wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht + die
toewijzen aan verschillende instellingen vermijden macht bij 1/enkele
personen
Zo ontstaat er een evenwicht en onderlinge concurrentie.
Het legaliteitsbeginsel zorgt voor een verbod op willekeur.
Elk optreden van de overheid moet gebaseerd zijn op de (grond)wet.
Burgers worden in een rechtsstaat beschermd door fundamentele rechten zoals de
vrijheid van godsdienst, onderwijs en vereniging.
De overheid heeft ook plicht om sociale rechten van burgers (bv:
gezondheidszorg, sociale zekerheid, huisvesting, …) te verzekeren door het
ontstaan van de verzorgingsstaat daarin neemt overheid haar
verantwoordelijkheid voor het welzijn van de bevolking
De rechtsstaat en de democratie hebben verschillende uitgangspunten, MAAR in
veel westerse landen zijn ze onlosmakelijk met elkaar verbonden.
De wetten komen tot stand door het parlement, dat via vrije & geheime
verkiezingen samengesteld wordt door kiezers daarom sprake van een
democratische rechtsstaat.
Als een rechtsstaat afglijdt, worden de belangrijke kenmerken & principes niet meer
gerespecteerd onafhankelijke rechtspraak wordt in vraag gesteld of ondermijnd
Niet de wet, maar de willekeur regeert, vrijheden worden aan banden gelegd, …
Om de elementen v/d democratische rechtsstaat staande te houden is er vertrouwen
nodig.
Als het vertrouwen wankelt, wankelt ook de rechtsstaat en omgekeerd.
1.2 Vertrouwen in de instellingen
Er worden vaak studies uitgevoerd om het vertrouwen in de instellingen (justitie,
parlement, politieke partijen, onderwijs, leger, …) te meten.
Oefening 3 en 4, pagina 322-323.
1.3 Vertrouwen in justitie
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
In België is het vertrouwen in justitie niet zo groot, ook al is dat heel belangrijk voor
de effectiviteit ervan.
Burgers moeten justitie als legitiem beschouwen, zodat geschillen beslecht kunnen
worden voor de rechtbank en burgers het recht niet in eigen handen nemen.
Qua vertrouwen in ons rechtssysteem is er veel klassenongelijkheid.
Oefening 5 en 6, pagina 323-324.
1.4 Wantrouwen
Klassenjustitie kan een verklaring zijn voor het wantrouwen in justitie.
= een rechtspraak die hogere maatschappelijke groepen (heersende klasse, hoger
opgeleiden, welgestelden, …) bevoordeelt ten opzichte van anderen.
Werd in 2023 heel actueel in België door het arrest in de zaak van Sanda Dia.
Student stierf na doopritueel van studentenclub Reuzegom, zij kregen enkel
een werkstraf en boete (ze kwamen uit begoede gezinnen)
Oefening 7 en 8, pagina 325-327!! (leerstof)
2. Conflictoplossing
2.1 Gerechtelijke procedures
Schema pagina 328!!
2.1.1 Burgerlijke procedure
De burgerlijke procedure heeft betrekking op geschillen tussen particulieren (1),
tussen particulieren en rechtspersonen (2) of tussen rechtspersonen onderling.
1 bv: een koppel dat wil scheiden
2 bv: conflict tussen bedrijf en werknemer over ontslag
3 bv: conflict tussen bedrijf en leverancier
Bij een burgerlijke procedure gaat het enkel om privébelangen, die geen weerslag
hebben op de maatschappij.
Begin
Een burgerlijk proces start met een dagvaarding die uitgaat van de persoon die zich
in zijn rechten benadeeld voelt (= de eiser).
De gerechtsdeurwaarder bezorgt de dagvaarding aangetekend aan de
tegenpartij.
Via de dagvaarding roept de eiser de tegenpartij op om op een bepaalde datum
voor de rechtbank te verschijnen.
De tegenpartij wordt de verweerder genoemd omdat die zich moet verweren
tegen de eis of vordering van de eiser.
Wie wil kan zich laten bijstaan door een advocaat, maar men mag ook zichzelf
verdedigen.
Verloop
, SOCIALE- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
Op de inleidingszitting deelt de rechter aan de partijen de agenda mee voor het
verdere verloop van het proces.
De rechter bepaalt de termijn waarop de conclusies neergelegd moeten worden.
De partijen moeten immers de tijd krijgen om hun schriftelijke verdediging op te
stellen en bewijsstukken aan te brengen.
Eenvoudige zaken kunnen via korte debatten al behandeld worden op de
inleidingszitting.
Bij complexe zaken bepaalt de rechter tijdens de inleidingszitting de datum voor de
rechtsdag = het moment waarop de rechtbank de zaak zal behandelen.
Tussen de inleidingszitting en de rechtsdag sturen de advocaten van beide partijen
hun conclusies naar de griffie van de rechtbank en naar de andere partij.
De griffie = onderdeel van de rechtbank dat instaat voor de communicatie en
administratie over een rechtszaak.
Op de rechtsdag houden de advocaten van de partijen hun pleidooien.
Advocaat van de eiser krijgt als eerste het woord, daarna die van de verweerder.
De rechter luistert naar beide partijen en mag zelf geen argumenten
aanbrengen ter verdediging van een partij.
De griffier is de secretaris van de rechter en noteert alles wat er gezegd wordt.
Soms kan de rechter nog belanghebbenden, getuigen en deskundigen horen.
Na de pleidooien neemt de rechter de zaak in beraad & bepaalt de datum van het
vonnis
Einde
Op de aangekondigde datum spreekt de rechter zijn/haar vonnis uit.
Dit gebeurt altijd openbaar.
De rechter motiveert de beslissing door aan te geven op welke gronden die
beslissing er gekomen is.
Het vonnis v/e burgerlijke rechtbank roept de partijen vaak op om iets wel/niet te
doen.
Bv: een verbod uitvaardigen, nauwkeurig omschreven behandeling bevelen,
verdeling opleggen, …
Wie schade heeft ondervonden door een fout of nalatigheid van de verweerder krijgt
van de rechtbank of van het hof een schadeloosstelling.
Rechter redeneert dan volgens principe fout + schade + oorzakelijk verband =
herstel
Verweerder moet dan zorgen voor herstel in natura of een schadevergoeding
betalen
Als de verweerder die niet vrijwillig betaalt, kan de gerechtsdeurwaarder
zijn/haar bezittingen in beslag nemen.
De verliezende partij kan altijd beroep aantekenen bij een hogere rechtbank.
