Samenvatting hoofdstuk 5 algemene psychologie

ALGEMENE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 5 – AANDACHT, COGNITIEVE CONTROLE, BEWUSTZIJN




Aandacht: het selecteren van informatie
Evidentie voor selectieve aandacht

= proces waarbij één boodschap geselecteerd wordt voor bewuste
verwerking en de andere boodschappen onderdrukt worden.

Dichotisch luisteren

 Cherry (1953) en het Cocktailpartyfenomeen: hoe volgen
mensen een gesprek zonder in de war te geraken van gesprekken
op de achtergrond?
- Koptelefoon, twee verschillende boodschappen
- Boodschap herhalen van 1 oor, negeren van het andere oor
- Van de genegeerde boodschappen werd heel weinig
waargenomen (taalwisselingen, achterstevoren!, zelfs na 35
herhalingen)
- Wel: niet-inhoudelijke veranderingen (toon), geslacht, intensiteit,
beter begrip rechteroor (later, LH, taal)

Paradigma van Posner

= een cue (zoals pijltje) wijst koert naar een plek op het scherm. Als het
doel daarna op die plek verschijnt, reageert de deelnemer sneller dan
wanneer het doel op een andere plek verschijnt.

,Leeftijdsverschillen in het richten van aandacht

 Aangeboren: actieve selectie en filtering
 Selectieve aandacht neemt toe in de kindertijd
 Neemt af met ouder worden
 Aandacht richten en verdelen het grootst bij studenten
(jongvolwassenen)
 Vooral belangrijk in drukke omgevingen

Eerste verklaringen over selectieve aandacht

Vroege selectie: alleen 1
informatiebron wordt al vroeg
doorgelaten, de rest wordt
helemaal geblokkeerd

Late selectie: alle info wordt
pas later verwerkt, pas later
wordt bepaald wat belangrijk is

Attenuatie: andere info wordt
niet volledig geblokkeerd, maar alleen verzwakt, je kunt het nog
opmerken als het belangrijk is.



Integratie van kenmerken VS slim zoeken

 Neisser: zoeken kan snel of traag gebeuren
 Treisman & Gelade (1980)
- Feature integration theory: visuele perceptie in twee
stadia
 Detectie van kenmerken: kleur, oriëntatie, randen…,
automatisch en parallel aan het hele veld. Als 1 stimulus
verschilt van de anderen basis van 1 enkel kenmerk, pop-
out effect.
 Integratie van kenmerken: meer energie, serieel, en
selectieve aandacht, kenmerkenlijst, patroonherkenning
- Maakte verkeerde voorspellingen: oa snelheid van zoekprocessen
is niet 1/0, en meerdere voorwerpen kunnen tegelijk herkend
worden

, Als alternatief, slim zoeken

 Guided search (= je aandacht wordt deels gestuurd door wat je
zoekt en deels door wat opvalt in de omgeving)
 Prioriteitskaart (= een mentale kaart die aangeeft waar iets
belangrijks of opvallends is) -> ook verondersteld in de feature
integration theory
 Niet op basis van individuele kenmerken, maar combinaties die
opvallen
 Hoe? Ongoing debate in de literatuur
 Het gebied met de hoogste saillantie (= meest opvallend) op de
prioriteitskaart trekt de aandacht naar zich toe. Binnen dat
gebied, parallelle verwerking van stimuli.
 Tijd van verwerking: mate van detail, gelijkheid tussen doelstimulus
en de afleiders
 Indien target niet wordt gevonden, verschuift de aandacht naar een
andere plek in de prioriteitskaart

Wat voorspelt guided search:

 Links: rode S wordt onmiddellijk gevonden, gebied met de grootste
saillantie
 Rechts: mate van saillantie van rode S, de gelijkheid tussen S en de
afleiders,
 en de manier waarop de aandacht verschuift over de prioriteitskaart

Discussiepunten

Selectieve aandacht als een zaklantaarn of een zoomlens

 Zaklantaarn zoals Posner (= verschillende plaatsen in je visueel
veld)
 Zoomlens = je aandacht kan in of uitzoomen, scherp op klein
gebied of breed op groot gebied
 Beschikbare middelen (moeilijke taak, veel aandacht)

Perceptual load theory