Rechten samenvatting

Deel 1: Verbintenissenrecht
 Verbintenis: een rechtsband waardoor een persoon tegenover een ander persoon zich
verbindt iets te geven, iets te doen of iets niet te doen
 In het verbintenissenrecht worden de aanspraken die men heeft ten aanzien van andere
personen besproken
 Bronnen van verbintenissen, verbintenis kan ontstaan
- Uit de wet
- Uit een overeenkomst
- Uit een quasi-overeenkomst
- Uit een onrechtmatige daad
- Uit een eenzijdige rechtshandeling

 Schuldeiser: diegene die een prestatie kan vorderen van de schuldenaar
 Schuldenaar: hij verbindt zich ertoe iets te geven, iets te doen of iets niet te doen
 Verbintenis om iets te geven, iets te doen, iets niet te doen
- Iets te geven: houdt de overgang van een zakelijk recht in
- Iets te doen: houdt een bepaalde verplichting in vb.: de verkopen moet zijn
leveringsverplichting nakomen
- Iets niet te doen: de SA moet zich onthouden van bepaalde zaken

 Resultaatsverbintenis: de schuldenaar verbindt zich ertoe een welbepaald concreet resultaat
te bereiken
 Middelenverbintenis: de schuldenaar verbindt zich ertoe de nodige inspanningen te leveren
om een bepaald resultaat te leveren, zonder garantie dat die resultaat ook effectief zal
bereikt worden


1. Verbintenissen uit overeenkomsten
1.1 Definitie en enkele soorten
 Contract: een overeenkomst waarbij een of meer personen zich jegens een of meer anderen
verbinden iets te geven, te doen of niet te doen (art. 1101 BW)
 Plechtige overeenkomsten: komt pas tot stand indien bepaalde vormvereisten nageleefd
worden (sanctie = nietigheid)
 Consensuele overeenkomst: ontstaat door de loutere wilsovereenstemming tussen de
partijen
 Eenzijdige overeenkomst: slechts één partij gaat een verbintenis aan vb.: onbezoldigd
mandaat (art. 1103 BW)
 Wederkerige overeenkomst: de partijen verbinden zich over en weer jegens elkaar (art. 1102
BW)
 Overeenkomst om niet: het contract levert slechts een voordeel op voor één van de partijen
(art. 1105 BW)
 Overeenkomst onder bezwarende titel: beide partijen halen hun voordeel uit de
overeenkomst (art. 1106 BW)
 Akte: een geschrift dat dient als bewijs, een akte is meestal enkel nodig voor het bewijs van
de verbintenis en niet voor de geldigheid ervan




Recht Colin 1e semester 1

,1.2 Basisbeginselen van het contractenrecht
 Contractvrijheid: je kan vrij beslissen om al dan niet te contracteren/overeenkomst aan te
gaan en dat om het even welke aangelegenheid
- Beperking
→ Er mogen geen contracten worden aangegaan die strijdig zijn met de
openbare orde en de goede zeden of die ingaan tegen dwingende
wetsbepalingen
→ Standaardovereenkomsten

 Verbindende kracht van de overeenkomst: een contract geldt als wet tussen de partijen, de
uitvoering dient te goeder trouw te gebeuren (art. 1134 BW)
- Sanctie = schadeloosstelling

 Consensualisme: ontstaat door de loutere wilsovereenstemming tussen de partijen

1.3 De geldigheidsvoorwaarden voor het bestaan van de overeenkomst
 Toestemming
- Dwaling
- Bedrog
- Geweld
- Benadeling
 Bekwaamheid
 Voorwerp
 Oorzaak

1.3.1 Toestemming
 De verschillende partijen moeten akkoord zijn
 Kan stilzwijgend of uitdrukkelijk zijn
 Toestemming is dus eigenlijk de wilsovereenstemming van de partijen betreffende de
essentiële elementen van de overeenkomst

1. Dwaling
 Een onvrijwillige verkeerde voorstelling van de werkelijkheid die een persoon ertoe brengt
een overeenkomst te sluiten (art. 1110 BW)
- De dwaling met de zelfstandigheid van het voorwerp betreffen en moet
verschoonbaar zijn
- De dwaling kan ingeroepen worden omwille van het intuïtu personae karakter van de
overeenkomst

2. Bedrog
 Het bedrog is en list, een kunstgreep, die door een van de contractanten wordt aangewend
om de tegenpartij te brengen tot het sluiten van een overeenkomst (art. 1116 BW)
- Het bedrog kan enkel ingeroepen worden indien de medecontractant zijn
toestemming niet zou hebben gegeven als er geen bedrog was geweest: in het
andere geval kunnen wel de voorwaarden van de overeenkomst gewijzigd worden
- De partij die zich op het bedrog beroept, moet hiervan het bewijs leveren

3. Geweld
 Geweld is het uitoefenen of het bedreigen met een fysieke of morele dwang om iemand te
doen contracteren (art. 1111 – 1115 BW)
 Het kwaad waarvoor gevreesd wordt moet wel aanzienlijk zijn en indruk maken op een
gemiddeld mens

Recht Colin 1e semester 2

,4. Benadeling
 Er is sprake van benadeling als er bij een overeenkomst onder bezwarende titel een
onevenwicht bestaat tussen de wederzijds bedongen prestaties
 Benadeling wordt doorgaans niet als wilsgebrek beschouwd
 Gekwalificeerde benadeling: als de benadeling ernstig is en er misbruik werd gemaakt van de
omstandigheden waarin de overeenkomst gesloten werd, kan de benadeling eveneens
worden ingeroepen

1.3.2 Bekwaamheid
 Iedereen kan een contract aangaan indien hij daartoe door de wet niet onbekwaam
verklaard is (art. 1123 BW)
 Als een van de contractspartijen niet bekwaam is, brengt dat de nietigheid van de
overeenkomst mee
- Het gaat hier evenwel om een relatieve nietigheid die enkel door de onbekwame zelf
of diegene die hem had moeten vertegenwoordigen kan ingeroepen worden

1.3.3 Voorwerp
 Het concrete rechtsgevolg dat de partijen beogen (art. 1126-1130 BW)
- Het moet bestaan of kunnen bestaan
- Het moet bepaald of bepaalbaar zijn
- Het moet geoorloofd zijn >> niet strijdig met OO/GZ of met regels van dwingend
recht

1.3.4 Oorzaak
 Doorslaggevende beweegreden waarom iemand dergelijke overeenkomsten aangaat
 Hij moet geoorloofd zijn

1.5 Uitwerking van de overeenkomst
 Onderscheid tussen
- De uitwerking tussen de contracterende partijen
- De gevolgen voor derden

1.5.1 Uitwerking tussen de contractpartijen
 Cruciaal is art. 1134 BW !
- Alle overeenkomsten die wettig zijn aangegaan, strekken degenen die deze hebben
aangegaan tot wet
- Zij kunnen niet herroepen worden dan met wederzijdse toestemming of op de
gronden door de wet erkend
- Zij moeten te goeder trouw worden ter uitvoer gebracht
- Niet naleven van het contract kan aanleiding geven tot schadeloosstelling
- Uitzondering
→ Overmacht vb.: brand, storm, overstroming, aardbeving
→ Exoneratiebeding: inroepen van een geldig bevrijdingsbeding vb.: op een fuif
hangt duidelijk dat men niet verantwoordelijk is voor het verdwijnen van
jassen

1. Uitvoering in natura
 De rechter beveelt de uitvoering van de overeengekomen verbintenis(sen) en kan bijkomend
eventueel een schadevergoeding opleggen




Recht Colin 1e semester 3

,2. Uitvoering bij equivalent
 Betaling van een schadevergoeding omdat de uitvoering van de oorspronkelijke verbintenis
onmogelijk is geworden
 Bepaling van de schadevergoeding
- Via een contractueel overeengekomen schadebeding (mag niet te hoog zijn)
- Via rechterlijk beslissing

 Wederkerige overeenkomst: de partij die geen fout beging en die het slachtoffer is van de
wanprestatie van de tegenpartij mag de ontbinding van de overeenkomst vragen aan de
rechten (eventueel gecombineerd met een schadevergoeding) (art. 1184 BW)
 Artikel 1184
- In wederkerige contracten is de ontbindende voorwaarde altijd stilzwijgend
begrepen, voor het geval dat één van beide partijen haar verbintenis niet nakomt
- In dit geval is het contract niet van rechtswege ontbonden, de partij jegens wie de
verbintenis niet is uitgevoerd heeft de keuze om ofwel de andere partij te noodzaken
de overeenkomst uit te voeren wanneer de uitvoering mogelijk is, ofwel de
ontbinding van de overeenkomst te vorderen met schadevergoeding
- De ontbinding moet in rechte gevorderd worden en aan de verweerder kan, naar
gelang van de omstandigheden, uitstel worden verleend

 Uitdrukkelijk ontbindend beding
- De overeenkomst wordt van rechtswege, zinder rechterlijke tussenkomst en zonder
ingebrekestelling ontbonden, eventueel met schade-eis
- De rechter kan a prosteriori evenwel toch nog gevat worden om na te gaan of de
partijen zich wel degelijk in een situatie bevinden zoals beschreven in het
uitdrukkelijk ontbindend beding

 Exceptio non adimpleticontractus (ENAC): een verweermiddel dat een partij inroept indien de
andere partij zijn verbintenis in een wederkerige overeenkomst ook niet nakomt
 Retentierecht: het recht om een zaak die aan een ander toebehoort, en die de betrokkene
tijdelijk bezit, bij te houden tot de eigenaar van de zaak een schuld die verband houdt met
deze zaak betaalt

1.5.2 De uitwerking tegenover derden
 Artikel 1165: overeenkomsten brengen alleen gevolgen teweeg tussen de contracterende
partijen; zij brengen aan derden geen nadeel toe en strekken hun slechts tot voordeel in het
geval voorzien bij artikel 1121
- Uitzonderingen
→ Beding te behoeve van derden
 Artikel 1121: evenzo kan men bedingen ten behoeve van een derde,
wanneer zulks de voorwaarde is van een beding dat men voor
zichzelf maakt of van een schenking die men aan een ander doet; hij
die zodanig beding gemaakt heeft, kan het niet meer herroepen,
indien de derde verklaard heeft daarvan te willen gebruik maken
vb.: pensioenrekening >> bij overlijden voor 65 jaar, geld naar vrouw,
kind, …




Recht Colin 1e semester 4

, → Sterkmaking
 Artikel 1120: niettemin kan men zich sterk maken voor een derde
door te beloven dat deze iets dan zal; behoudens schadevergoeding
ten laste van hem die zich heeft sterk gemaakt of die beloofd heeft
de verbintenis te zullen doen bekrachtigen, indien de derde weigert
ze na te komen vb.: een koppel wilt een huis kopen, de vrouw is ziek
dus de man gaat alleen tekenen, nadat de vrouw het huis gezien
heeft weigert ze te tekenen >> overeenkomst vervalt (eventueel
schadevergoeding voor de verkopers)

1.6 Modaliteiten van de verbintenissen
1.6.4 Verbintenissen met meerdere subjecten
 Gezamenlijke verbintenis: de verbintenis is aan meerdere schuldeisers hetzij aan meerdere
schuldenaars verschuldigd
 Hoofdelijke verbintenis: hoofdelijkheid wordt in het burgerlijk recht niet vermoed maar moet
uitdrukkelijk bedongen zijn (art. 1202)
- Hoofdelijkheid tussen SE’s: er zijn meerdere schuldeisers van een schuldenaar, elke
schuldeiser kan integraal de betaling vorderen van die hierdoor dan ook bevrijd is ten
aanzien van de andere schuldeisers (art. 1197 BW)
- Hoofdelijkheid tussen SA’s: verschillende schuldenaren zijn dezelfde prestatie
verschuldigd aan één schuldeiser die van elk van de schuldenaars de volledige
betaling kan eisen; de schuldenaar die betaald heeft, heeft wel een verhaalrecht op
de andere schuldenaars (art. 1200 BW)

1.6.5 Verbintenissen onder strafbeding
 Een strafbeding is een beding waarbij een persoon zicht voor het geval van niet-uitvoering
van de overeenkomst verbindt tot betaling van een forfaitaire vergoeding van de schade die
kan worden geleden ten gevolge van de niet-uitvoering van de overeenkomst (art. 1226 BW)

1.7 Beëindiging van de overeenkomst
1.7.1 Betaling
 Het uitvoeren van de prestatie (verbintenis) die mens verschuldigd is (het begrip is dus
ruimer dan het louter betalen van een geldsom)

1. Wie betaalt ?
 In beginsel de schuldeiser zelf; echter kan ook een derde voor de schuldenaar bevrijdend
betalen (art. 1236 BW)
 Uitzondering: de verbintenissen intuïtu personea >> deze moeten door de schuldenaar zelf
betaald worden (art. 1237 BW)

2. Aan wie ?
 Aan de schuldeiser of de gevolmachtigde

3. Wat ?
 Hetgeen verschuldigd is: de schuldeiser kan niet verplicht worden een gedeeltelijke betaling
te aanvaarden tenzij de rechter “uitstel van betaling” toestaat (art. 1244 BW)




Recht Colin 1e semester 5