Burger en bestuur :
samenvatting
Inhoudstafel
1. Inleiding..............................................................................................................................................3
Burger en bestuur: een complexe en veelvormige relatie..................................................................3
Waarom participatie?.........................................................................................................................4
Classificatiemodellen.........................................................................................................................5
2. Vertrouwen en legitimiteit.................................................................................................................7
Wat is legitimiteit?..............................................................................................................................7
Wat is politiek vertrouwen?...............................................................................................................8
Waarom zijn politiek vertrouwen en legitimiteit nodig?....................................................................8
Hoeveel politiek vertrouwen is er?.....................................................................................................8
SAMENVATTING.................................................................................................................................9
Hoeveel politiek vertrouwen is eigenlijk nodig? Is de democratie in crisis?.......................................9
Participatie als remedie?....................................................................................................................9
3. Klachtenmanagement en ombudsdiensten......................................................................................10
Kwaliteit en klachtenmanagement...................................................................................................10
Ombudsdienst algemeen..................................................................................................................11
Ombudsdiensten in België................................................................................................................11
Andere diensten...............................................................................................................................13
4. Openbaarheid van bestuur...............................................................................................................14
Situering...........................................................................................................................................14
Passieve openbaarheid van bestuur.................................................................................................14
Actieve openbaarheid van bestuur en overheidscommunicatie......................................................15
5. Adviesraden......................................................................................................................................17
Wat zijn adviesraden?......................................................................................................................17
Waarom zijn er adviesraden?...........................................................................................................17
Soorten adviesraden.........................................................................................................................18
Samenstelling...................................................................................................................................18
Wanneer geven adviesraden advies?...............................................................................................19
Invloed van adviesraden...................................................................................................................19
Kritiek op adviesraden......................................................................................................................19
Evaluatie van adviesraden................................................................................................................19
, Adviesraden op lokaal niveau...........................................................................................................20
Analysetechnieken...........................................................................................................................21
6. Referendum en volksraadpleging: directe democratie.....................................................................21
Vormen en situering.........................................................................................................................21
Motivaties.........................................................................................................................................21
België................................................................................................................................................22
Effecten............................................................................................................................................23
7. Deliberatieve democratie.................................................................................................................24
Situering...........................................................................................................................................24
Informele fora...................................................................................................................................25
8. Formele inspraak en interactieve beleidsvoering.............................................................................28
Probleemstelling: klassieke inspraakprocessen................................................................................28
Omschrijving interactieve beleidsvoering (Park Spoor Noord).........................................................28
Rol bestuur.......................................................................................................................................29
Participatiemotieven burgers...........................................................................................................30
Gevolgen en gevaren........................................................................................................................30
9. Burgerinitiatieven: participatie van onderuit....................................................................................31
Definitie en situering........................................................................................................................31
Houding van het bestuur..................................................................................................................31
Aanpak van de kant van het bestuur................................................................................................32
Evaluatie van burgerinitiatieven.......................................................................................................33
10. Inspraak in organisaties..................................................................................................................34
Situering...........................................................................................................................................34
Toegenomen aandacht en toepassing..............................................................................................35
Motieven voor toegenomen aandacht.............................................................................................35
Recente trend: verder kijken dan leden...........................................................................................36
Verschil theorie-praktijk...................................................................................................................36
11. Actiegroepen..................................................................................................................................38
Definitie en situering........................................................................................................................38
Soorten sociale bewegingen.............................................................................................................39
Relatie met bestuur..........................................................................................................................40
Begrippenlijst........................................................................................................................................42
, 1. Inleiding
Burger en bestuur: een complexe en veelvormige relatie
Openbaar bestuur=
- Politieke overheid: bv. parlement, regering
- Ambtelijke overheid: bv. administratie
- Semi-overheid: bv. EVA’s
- + middenveld met publieke taken (= publieke sector)
Burgerrol = hoedanigheid waarin burgers in contact treden met overheid
Burgerrol Wat? Kwaliteitsdimensie: evaluatie van
prestaties overheid
Kiezer Via verkiezingen duidt de burger Beleidsvoering: overheid probeert
vertegenwoordigers aan; deze rol is problemen weg te werken tussen
soms te beperkt bevolking en politieke
Partner Actief bezig met het formuleren van vertegenwoordigers
oplossingen voor een aantal ( openheid, inspraak, referenda)
maatschappelijke problemen
Belastingbetaler Zo weinig mogelijk belastingen Klantgerichte dienstverlening:
betalen; efficiënt spenderen, belang van efficiëntie, minder
economische en maatschappelijke hiërarchie en netwerkorganisaties
meerwaarde ( klantvriendelijkheid, meer
Gebruiker Een degelijke dienstverlening krijgen; duidelijke formulieren)
noden van burger staan centraal
Klager Indien dienstverlening niet correct Klachtenmanagement: redelijke en
verloopt; burger wil gehoord worden billijke behandeling door bestuur
( motiveringsplicht,
gelijkheidsbeginsel, ombud)
Onverantwoordelijk Door regels niet na te leven of door Ethisch perspectief ( focussen op
e niet-geoorloofde verwachtingen te voorlichting en codes)
hebben
Burgerschapsstijlen = manier waarop burgers zich daarbij gedragen
- Classificatie Dejaeghere en Hooghe (2006):
o Politieke interesse = burger informeert zich over wat er speelt in de politieke wereld
o Politiek zelfvertrouwen = burger heeft het gevoel dat hij het systeem goed begrijpt
en zaken
o Participatie = burger intervenieert effectief wanneer nodig en gaat politieke activiteit
vertonen
o Conventioneel actieve burger ≠ Monitorial citizen !!!
(=) Scoren beide hoog op de drie factoren
(≠) Soort participatie waarin zij zich gaan engageren
CAV = politiek actief in de conventionele participatiemogelijkheden,
zoals bv. adviesorganen
, MC = participeert vooral via andere dan de beschikbare traditionele
wegen, zoals bv. actiegroepen of manifestaties
Burgerschapsstijl Politieke Politiek Participatie
interesse zelfvertrouwen
Uitgebluste burger + + -
Conventioneel actieve burger + + +
Monitorial citizen + + +
Verlegen burger + - -
Bescheiden burger + - +
Onbescheiden burger - + -
Opportunistische burger - + +
Passieve burger - - -
Instrumentele burger - - +
- Classificatie Motivaction: Combinatie mogelijk van burgerrollen en burgerschapsstijlen
Waarom participatie?
- Zeer actueel thema
- Burgers eisen meer inspraak en worden kritischer t.o.v. de overheid gevolg van 2
evoluties:
o 1e evolutie: Individualisering en dealignment
Burgers binden zich niet meer levenslang vast aan 1 partij/organisatie
Klassieke zuilgebonden organisaties verliezen hun pluimen
e
o 2 evolutie: Cognitieve mobilisatie en ICT-revolutie
Meer mogelijkheden tot participatie
Algemene opleidingsniveau is gestegen waardoor burgers hun kennis
gebruiken om een opinie te vormen
Informatie is gemakkelijker en sneller toegankelijk
o Link met burgerschap:
Republikeinse opvatting: burgerplichten, dienstbaarheid, actieve invulling,
oog voor het algemeen belang (oude Rome en Athene)
Communautaristische opvatting: burger als lid van historisch gegroeide
sociale gemeenschap, participatie in civil society
Liberale opvatting: burgerrechten, bescherming van eigen individuele
rechten (‘Glorious Revolution’)
- Het bestuur is veranderd
o 1e helft 20e eeuw: gevaar van de massa: verlies van rationeel denken
Betogingen, paniek, massahysterie; nazisme en communisme
Participatie is bedreiging voor stabiliteit van politiek systeem (uit vrees dat
kwaliteit beleid zou lijden onder participatie)
o Weerlegd door “The civic culture” (Almond & Verba): behoud van stabiel
democratisch bestel
Niet enkel door regels en institutionele structuren
Maar ook door participatieve politieke cultuur
Participatie, vertrouwen, zich schikken naar wetgeving
o Jaren ’70: positieve kijk op onconventionele middelen van participatie
Participatie als kenmerk van een volwaardige democratie
samenvatting
Inhoudstafel
1. Inleiding..............................................................................................................................................3
Burger en bestuur: een complexe en veelvormige relatie..................................................................3
Waarom participatie?.........................................................................................................................4
Classificatiemodellen.........................................................................................................................5
2. Vertrouwen en legitimiteit.................................................................................................................7
Wat is legitimiteit?..............................................................................................................................7
Wat is politiek vertrouwen?...............................................................................................................8
Waarom zijn politiek vertrouwen en legitimiteit nodig?....................................................................8
Hoeveel politiek vertrouwen is er?.....................................................................................................8
SAMENVATTING.................................................................................................................................9
Hoeveel politiek vertrouwen is eigenlijk nodig? Is de democratie in crisis?.......................................9
Participatie als remedie?....................................................................................................................9
3. Klachtenmanagement en ombudsdiensten......................................................................................10
Kwaliteit en klachtenmanagement...................................................................................................10
Ombudsdienst algemeen..................................................................................................................11
Ombudsdiensten in België................................................................................................................11
Andere diensten...............................................................................................................................13
4. Openbaarheid van bestuur...............................................................................................................14
Situering...........................................................................................................................................14
Passieve openbaarheid van bestuur.................................................................................................14
Actieve openbaarheid van bestuur en overheidscommunicatie......................................................15
5. Adviesraden......................................................................................................................................17
Wat zijn adviesraden?......................................................................................................................17
Waarom zijn er adviesraden?...........................................................................................................17
Soorten adviesraden.........................................................................................................................18
Samenstelling...................................................................................................................................18
Wanneer geven adviesraden advies?...............................................................................................19
Invloed van adviesraden...................................................................................................................19
Kritiek op adviesraden......................................................................................................................19
Evaluatie van adviesraden................................................................................................................19
, Adviesraden op lokaal niveau...........................................................................................................20
Analysetechnieken...........................................................................................................................21
6. Referendum en volksraadpleging: directe democratie.....................................................................21
Vormen en situering.........................................................................................................................21
Motivaties.........................................................................................................................................21
België................................................................................................................................................22
Effecten............................................................................................................................................23
7. Deliberatieve democratie.................................................................................................................24
Situering...........................................................................................................................................24
Informele fora...................................................................................................................................25
8. Formele inspraak en interactieve beleidsvoering.............................................................................28
Probleemstelling: klassieke inspraakprocessen................................................................................28
Omschrijving interactieve beleidsvoering (Park Spoor Noord).........................................................28
Rol bestuur.......................................................................................................................................29
Participatiemotieven burgers...........................................................................................................30
Gevolgen en gevaren........................................................................................................................30
9. Burgerinitiatieven: participatie van onderuit....................................................................................31
Definitie en situering........................................................................................................................31
Houding van het bestuur..................................................................................................................31
Aanpak van de kant van het bestuur................................................................................................32
Evaluatie van burgerinitiatieven.......................................................................................................33
10. Inspraak in organisaties..................................................................................................................34
Situering...........................................................................................................................................34
Toegenomen aandacht en toepassing..............................................................................................35
Motieven voor toegenomen aandacht.............................................................................................35
Recente trend: verder kijken dan leden...........................................................................................36
Verschil theorie-praktijk...................................................................................................................36
11. Actiegroepen..................................................................................................................................38
Definitie en situering........................................................................................................................38
Soorten sociale bewegingen.............................................................................................................39
Relatie met bestuur..........................................................................................................................40
Begrippenlijst........................................................................................................................................42
, 1. Inleiding
Burger en bestuur: een complexe en veelvormige relatie
Openbaar bestuur=
- Politieke overheid: bv. parlement, regering
- Ambtelijke overheid: bv. administratie
- Semi-overheid: bv. EVA’s
- + middenveld met publieke taken (= publieke sector)
Burgerrol = hoedanigheid waarin burgers in contact treden met overheid
Burgerrol Wat? Kwaliteitsdimensie: evaluatie van
prestaties overheid
Kiezer Via verkiezingen duidt de burger Beleidsvoering: overheid probeert
vertegenwoordigers aan; deze rol is problemen weg te werken tussen
soms te beperkt bevolking en politieke
Partner Actief bezig met het formuleren van vertegenwoordigers
oplossingen voor een aantal ( openheid, inspraak, referenda)
maatschappelijke problemen
Belastingbetaler Zo weinig mogelijk belastingen Klantgerichte dienstverlening:
betalen; efficiënt spenderen, belang van efficiëntie, minder
economische en maatschappelijke hiërarchie en netwerkorganisaties
meerwaarde ( klantvriendelijkheid, meer
Gebruiker Een degelijke dienstverlening krijgen; duidelijke formulieren)
noden van burger staan centraal
Klager Indien dienstverlening niet correct Klachtenmanagement: redelijke en
verloopt; burger wil gehoord worden billijke behandeling door bestuur
( motiveringsplicht,
gelijkheidsbeginsel, ombud)
Onverantwoordelijk Door regels niet na te leven of door Ethisch perspectief ( focussen op
e niet-geoorloofde verwachtingen te voorlichting en codes)
hebben
Burgerschapsstijlen = manier waarop burgers zich daarbij gedragen
- Classificatie Dejaeghere en Hooghe (2006):
o Politieke interesse = burger informeert zich over wat er speelt in de politieke wereld
o Politiek zelfvertrouwen = burger heeft het gevoel dat hij het systeem goed begrijpt
en zaken
o Participatie = burger intervenieert effectief wanneer nodig en gaat politieke activiteit
vertonen
o Conventioneel actieve burger ≠ Monitorial citizen !!!
(=) Scoren beide hoog op de drie factoren
(≠) Soort participatie waarin zij zich gaan engageren
CAV = politiek actief in de conventionele participatiemogelijkheden,
zoals bv. adviesorganen
, MC = participeert vooral via andere dan de beschikbare traditionele
wegen, zoals bv. actiegroepen of manifestaties
Burgerschapsstijl Politieke Politiek Participatie
interesse zelfvertrouwen
Uitgebluste burger + + -
Conventioneel actieve burger + + +
Monitorial citizen + + +
Verlegen burger + - -
Bescheiden burger + - +
Onbescheiden burger - + -
Opportunistische burger - + +
Passieve burger - - -
Instrumentele burger - - +
- Classificatie Motivaction: Combinatie mogelijk van burgerrollen en burgerschapsstijlen
Waarom participatie?
- Zeer actueel thema
- Burgers eisen meer inspraak en worden kritischer t.o.v. de overheid gevolg van 2
evoluties:
o 1e evolutie: Individualisering en dealignment
Burgers binden zich niet meer levenslang vast aan 1 partij/organisatie
Klassieke zuilgebonden organisaties verliezen hun pluimen
e
o 2 evolutie: Cognitieve mobilisatie en ICT-revolutie
Meer mogelijkheden tot participatie
Algemene opleidingsniveau is gestegen waardoor burgers hun kennis
gebruiken om een opinie te vormen
Informatie is gemakkelijker en sneller toegankelijk
o Link met burgerschap:
Republikeinse opvatting: burgerplichten, dienstbaarheid, actieve invulling,
oog voor het algemeen belang (oude Rome en Athene)
Communautaristische opvatting: burger als lid van historisch gegroeide
sociale gemeenschap, participatie in civil society
Liberale opvatting: burgerrechten, bescherming van eigen individuele
rechten (‘Glorious Revolution’)
- Het bestuur is veranderd
o 1e helft 20e eeuw: gevaar van de massa: verlies van rationeel denken
Betogingen, paniek, massahysterie; nazisme en communisme
Participatie is bedreiging voor stabiliteit van politiek systeem (uit vrees dat
kwaliteit beleid zou lijden onder participatie)
o Weerlegd door “The civic culture” (Almond & Verba): behoud van stabiel
democratisch bestel
Niet enkel door regels en institutionele structuren
Maar ook door participatieve politieke cultuur
Participatie, vertrouwen, zich schikken naar wetgeving
o Jaren ’70: positieve kijk op onconventionele middelen van participatie
Participatie als kenmerk van een volwaardige democratie
