Samenvatting Vergelijkende Politiek

Vergelijkende politiek
INHOUDSTAFEL:

DEEL 1: VERGELIJKENDE POLITIEK ALS DISCIPLINE

- AFBAKENING VAN POLITIEK
- VERGELIJKENDE POLITIEK?
- TYPES EN TRADITIES IN VERGELIJKENDE POLITIEK
- WAT WORDT VERGELEKEN
- WAAROM VERGELIJKENDE POLITIEK
- HOE WORDT VERGELEKEN
- RISICO’S BIJ VERGELIJKENDE POLITIEK

DEEL 2: SPELREGELS VAN DE DEMOCRATIE

- H1: VERKIEZINGEN EN VERKIEZINGEN IS TWEE. DE DISCIPLINE
VAN DE VERGELIJKENDE POLITIEK BIEDT SOELAAS
- H2: CLASSIFICATIE VAN KIESSTELSELS

DEEL 3: ANALYSE VAN ELK VAN DE INSTELLINGEN

- H3: RELATIEVE MEERDERHEIDSSTELSELS; VK EN VS
- H4: ABSOLUTE MEERDERHEIDSSTELSELS; AUS EN FR
- H5: DE VDE FRANSE REPUBLIEK
- H6: STELSELS VAN EVENREDIGE VERTEGENWOORDIGING EN
CONSENSUSDEMOCRATIEËN
- H7: DEMOCRATIE IN DE LAGE LANDEN
- H8: GEMENGDE STELSELS
- H9: GEVOLGEN VAN KIESSTELSELS
DEEL 4: INSTITUTIES
- H10: PARLEMENTEN
- H11: REGERINGEN
- H12: POLITIEKE PARTIJEN




1

, DEEL 1: VERGELIJKENDE POLITIEK
ALS DISCIPLINE

1.Afbakening van politiek
! Geen eenduidige definitie !
o O.b.v. autoriteit, publieke beslissingen nemen, door tegengestelde
meningen met elkaar te verzoenen
Miller: 4 elementen
1) Collectieve activiteit : publiek, betrekking op een samenleving
2) Verschillende meningen
3) Verzoening: vereist communicatie
4) Autoritatief à legitimiteit (+ sanctierecht vereist voor autoriteit)


o De noodzaak aan politiek vloeit voort uit het collectieve karakter van het
menselijk samenleven
o Aristoteles spreekt van Zoön Politikon à politiek is noodzakelijk én een
deugd
o Politiek is meest rationele weg om tot een gezamenlijke oplossing te komen
voor een gezamenlijk
probleem
 Conflict ó
coöperatie


Specifieke vragen voor de vergelijkende politiek:
1) Welke beslissingen worden genomen? Wat is de invloed op het dagelijks leven
2) Hoe worden beslissingen genomen?
 Conventionele ó niet-conventionele acties
 Democratie ó autoritaire regimes
3) Wie neemt de beslissing en hoe/ door wie wordt hij beïnvloed?
 Wie krijgt wat, wanneer en op welke manier – Harold Lasswell


BOUWSTENEN VOOR DE AFBAKENING VAN ‘POLITIEK’
Government ó politics !
o Politics: ‘het politieke systeem’ of ‘het beleid’
o Policy: ‘het beleid’ (er is dus overlapping qua termen)
Overheid ó regering
Staat ó natie
o Staat = een op een landkaart afgebakende organisatie
o Natie = groepsgevoel, vanuit het hart, de geest à er is geen Belgische natie,
wel Belgische staat
o Het kan zijn dat:

2

,  Verschillende naties binnen 1 staat
 1 natie verspreid over verschillende staten
Macht ó legitimiteit
o Als men vanuit machtspositie actie onderneemt, wilt dit niet perse zeggen dat
het legitiem is




VARIATIE IN EUROPA O.B.V.
1) Staatshoofd: monarchie ó presidentieel
2) Politiek systeem: parlementair ó presidentieel
 Landen met president kunnen:
 Presidentieel systeem: macht is geconcentreerd bij president en
wordt rechtstreeks verkozen
 Parlementair systeem: president die niet rechtstreeks verkozen
wordt (aangesteld door aangestelde kamers) én bijna niets te
zeggen heeft; eerste minister die ‘staatsleider’ is
 Semi-presidentieel systeem: rechtstreeks verkozen parlement en
rechtstreeks verkozen president + president kies eerste minister
3) Parlementen: unicameraal ó bicameraal
 Unicameraal: Noorwegen, Denemarken, Luxemburg, Zweden, Portugal
 2/3 van de landen is unicameraal
 Bicameraal: Be, Spanje, VS, UK, Duitsland, Nederland
 Senaat: delegaties van regionale of subnationale entiteiten 
Hogerhuis
Vb. NL Eerste Kamer: provincies / DU Bundesrat: Länder / FR Sénat:
régions / …
 Kamer van Volksvertegenwoordigers  Lagerhuis
4) Partijsystemen:
 2 partij: VS
 2,5 partij: Duitsland, UK à 2
dominante partijen, maar
derde partij die invloed uitoefent
 Multipartij: België, Nederland
5) Regeringsmeerderheid




3

,  In Zweden en Noorwegen doorgaans minderheidsregeringen (bewuste
keuze)
 In BE 1x gebeurd: NV-A uit regering gestapt na Marrakech-akkoord
6) Electorale systemen
(kiesstelsel)
 Meerderheidssysteem: vb.
UK
 Gemengde systemen: vb. Duitsland, Italië, Japan, Nieuw-Zeeland à deel
van parlement via meerderheidssysteem, deel via proportie
 Proportioneel systeem: vb. België
7) Staatsstructuur
 Quasi-federaal: bepaalde
gebieden/gebied met
meer autonomie
 UK: gecentraliseerd, maar devolution act = bevoegdheden overgedragen
aan Schotse en Welsche regering
!!! Groot-Brittannië = Engeland, Wales en Schotland
!!! Verenigd Koninkrijk = Groot-Brittannië en Noord-Ierland




2.Discipline vergelijkende politiek

Een van 3 subdisciplines van politieke wetenschappen:
1) Politieke theorie: normatief  Wat is goed? Wat is democratisch?
2) Internationale relaties: oorlog – vrede
3) Vergelijkende politiek: werking van staat; in principe waardenneutraal
 Geen eenduidige afbakening want globalisering en interdependentie
Grondleggers van de vergelijkende politiek
- Aristoteles (384-322 v.Chr.) : Politiek à aan politiek doen is een deugd; Zoön
Politikon
- Machiavelli (1469-1527) : Il Principe  empirische, vergelijkende benadering
van macht + systematisch studie van politiek
 Heden: zijn naam negatieve connotatie
- Montesquieu (1689-1755) : L’esprit des Lois à Trias
Politica
- De Tocqueville (1805-1859) : La démocratie en
Amérique à Amerikaans systeem beschrijven (+
onrechtstreeks vergelijken met Franse systeem)




3.Types en tradities in vergelijkende politiek
1) Eenlandenstudies
 Zogenaamde ‘country chapters’ in ‘vergelijkende’ handboeken
 Impliciete vergelijkingen maken, gedetailleerde info verschaffen, deviante
cases ontdekken/onderzoeken


4