Speelveld 1
1.1 Een beeld van een titel
Samenleving = als een speelveld met spelregels en spelers en samen spelen ze het samenlevingsspel
spelers kunnen binnen of buiten(bv gevangenen) veld staan
Spelers moeten zich aan spelregels houden ook samenleving wordt beheerst door geboden en
verboden
Spelers hebben bepaalde positie(student, dochter van,…) die kunnen veranderen(ook in tijd)
hiermee gaan rollen gepaard met verwachtingen en een hogere of lagere status o.b.v. waardering
hiërarchie tussen posities
in tribune zitten de trainers die niet deelnemen aan het spel maar wel sturen wat er op het veld
gebeurt dit = de ondernemers in de samenleving ook neutrale waarnemers bevinden zich hier:
de supporters in de samenleving is de socioloog de neutrale waarnemer ervan
Socioloog heeft zelf eigenschappen & neemt ook sociale positie in dus moet zich bewust zijn over
eigen positionaliteit want: identiteit(gender, nationaliteit, religieuze aspecten) en sociale positie
hebben impact op neutraliteit onderzoek
Positionaliteit hangt erg samen met intersectionaliteit: individuen w beïnvloed door combinatie v
versch. identiteiten en sociale factoren kunnen discriminatie en ongelijkheid veroorzaken bv
vrouwen met donkere huiskleur die werden ontslagen in rechtszaak, maar er was geen wet voorzien
over discriminatie op combinatie van gender en ras dus juridisch was het geen discriminatie
1.2. Het dagelijkse leven door de sociologische lens
Socioloog kijk door sociologische lens naar samenleving: de achterliggende werkelijkheid achter onze
eerste waarneming lezen hij heeft sociologische verbeelding: kennis en ervaring om deze beelden
te interpreteren
Mills: biografie(eigen verhaal) staat in verband met maatschappelijke krachten en historische context-
sociologische verbeelding = vermogen om dat de begrijpen
3 componenten van sociologische verbeelding(Mills):
1. Geschiedenis
2. Biografie
3. Sociale structuur
Veel jongeren volgen universitair onderwijs door samenleving & beroepenstructuur(bedrijven
vragen hooggeschoolde werknemers) door industrialisatieproces 19e E waardoor grotere
kennisbehoefte bestond
, 1.2.1 Selectieve waarneming
Common sense leidt tot vertekend beeld v werkelijkheid omdat we werkelijkheid selectief
waarnemen vanuit eigen positie in wereld positie heeft kenmerken die selectiviteit v waarneming
verklaren:
- fysieke beperkingen: kunnen niet overal zijn/zien
- belangen: door wat je thuis hebt meegekregen heb je bepaalde gedachtegang
- kennis & info: naarmate je beter geïnformeerd bent, krijg je grotere blik
- voorkeur & afkeer: mode en trends zorgen ervoor dat je bepaalde dingen afkeurt
sinds misbruik kerk slechte kijk door kennis & info
geen zwarte piet meer is positief/negatief belangen
nu LGBTIQ= nu aanvaardbaar, vroeger niet voorkeur & afkeer
middenklasse fysieke beperkingen want gaan niet met arme mensen om
1.2.1 Referentiekaders
Selectieve waarneming begint niet altijd opnieuw bouwen vanuit ervaringen referentiekader op
dat latere waarnemingen zal beïnvloeden
Kenmerken van een referentiekader:
- Eén geheel: al onze waarnemingen gebeuren vanuit hetzelfde referentiekader
- Stabiel, maar niet onveranderlijk
- Zoveel referentiekaders als er individuen zijn
- Gedeelde referentiekaders met mensen die in ongeveer dezelfde sociale omstandigheden
opgroeien of werken
we reageren verschillend over dezelfde gebeurtenissen
Er ontstaat een verschil tussen de zakelijke werkelijkheid en de beleefde werkelijkheid
beleefde werkelijkheid stuurt ons handelen even sterk, of zelfs sterker, dan de zakelijke werkelijkheid
Thomas’ theorema: als mensen situaties als werkelijk definiëren, dan worden die ook werkelijk in hun
gevolgen, omdat mensen zich gaan gedragen naar hun perceptie van de realiteit
Toepassingen: selffulfilling prophecy(bv. Pygmalion-effect dat in onderwijs w geobserveerd & Golem-
effect) en self-destroying prophecy
referentiekader voedt stereotypes(gefixeerde voorstellingen over andere groepen die in bep.
groep gangbaar zijn zonder dat ze op feiten zijn gebaseerd)
- kan positief zijn als hulpmiddel in sociale omgang omdat het complexiteit v sociale omgeving
vermindert
- kan neutraal zijn als onschuldige simplificatie
- kan negatief zijn omdat het leidt tot ontmenselijking wanneer het wordt herleid tot negatief
kenmerk
, 1.2.3 Over sport
Beperkingen v/d sociologische verbeelding:
- geen monopolie: resultaten = niet enige mogelijke uitleg voor sociaal fenomeen
- beperkt houdbaar: een sociologische verklaring is niet eeuwig; doorheen de tijd veranderen
inzichten en theorieën
1.2.4 Over voetbal
Voetbal werd aanvankelijk door elite beoefend omdat zij als enige vrije tijd hadden door de betere
werkomstandigheden konden mensen uit lager klasse meedoen in het ene spectrum staan de
gemarginaliseerde jonge mannen uit de Engelse arbeidersklasse die hooliganisme doen ontstaan, in
het andere spectrum staat de elite die afstand neemt van voetbal omdat het te weinig
distinctiewaarde kende
Bourdieu: sociale strijd = klassenstrijd die te linken is aan culturele strijd waarin distinctie belangrijk
begrip is: mensen van hogere klasse willen zich onderscheiden van mensen van lagere klasse door
een specifieke levensstijl te creëren
1.3 Een stap verder
We hebben op heel wat vragen antwoord vanuit common sense sociologie zoekt ook naar
antwoord op die vragen maar door dieper te graven naar verklaringen & wetmatigheden achter
zichtbare fenomenen
1.3.1 Echtscheiding
Vanuit common sense liggen oorzaken op louter persoonlijk vlak maar in westerse landen
gelijkaardige evolutie dus sociologen kijken naar variaties in samenleving, emancipatie in
westen(trend naar tweeverdienersgezinnen waardoor echtgenoten financieel onafhankelijk zijn van
elkaar, verminderde sociale druk om samen te blijven,…) en wetswijzigingen(ook mensen van zelfde
geslacht kunnen huwen waardoor echtscheidingscijfers stijgen & lagere drempel om te scheiden)
1.3.2 Zelfdoding
Vanuit common sense is het een kwestie van persoonlijke psychologische factoren maar sociologen
zoals Durkheim stellen vast dat het een gevolg is van integratie(verbondenheid binnen sociale groep)
en regulatie(sociale afspraken)
- Te hoge integratie: te hechte groep als opoffering voor groep altruïstische zelfdoding
- Te lage integratie: gevoel van niet deel uitmaken van groep voelen ons nutteloos en krijgen
depressie egoïstische zelfdoding
- Te hoge regulatie: te veel sturing verstikking want kan zelf leven niet bepalen
fatalistische zelfdoding
- Te lage regulatie: te weinig houvast moeilijk zelf richting te vinden in leven anomische
zelfdoding
, 1.3.3 Arbeid
Vanuit common sense werken mensen om kost te verdienen maar vroeger werkten mensen volgens
Marx voor zielenheil(door arbeid kon je dicht bij God komen)
Mariënthal studie: werklozen worden depressief latentedeprivatiemodel: wanneer latente functies
van arbeid(structuur in leven, sociale contacten) worden weggenomen, worden mensen depressief
1.4 Een eerste definitie van sociologie
Versch. definities van sociologie maar gemeenschappelijke elementen: sociaal handelen(handelen dat
betrekking heeft op anderen)
Definitie w aangepast: nadruk op maatschappelijke patronen & structuren en interactie tussen sociaal
handelen mensen en die patronen en structuren
Patronen & structuren: gedragspatronen & patronen van opvatting gedrag = positioneel &
opvatting = symbolisch = structureel ingebed in samenleving dus spreken we van positionele(hoe
we interageren & communiceren) en symbolische structuren(waarden en normen)
patronen en structuren staan in wisselwerking met sociaal handelen
Speelveld 2
Samenleving = complexer dan common sense voorhoudt maatregelen die welzijn en welvaart
lijken te bevorderen, vertonen vaak onbedoelde & perverse effecten
Illustratie van onbedoelde effecten: armoedebeleid mensen = vaak ervan overtuigd dat mensen
zich zelf uit armoede moeten helpen overheid moet helpen met activerend beleid want werk helpt
mensen uit armoede, uitkering worden gezien als een hangmat: maken het makkelijk voor mensen in
armoede waardoor ze luit blijven
Onderzoek over de vraag of je menswaardig kan leven met minimuminkomen in België concept v
referentiebudgetten uitgewerkt: korven vol diensten die men nodig heeft om menswaardig te leven
w gekeken naar hoeveel geld je nodig hebt om zo’n korf te kunnen betalen = afhankelijk van
type gezin en of die sociaal of privaat huurt onderzoek heeft gezorgd voor het uitwerken van
REMI-tool voor het OCMW: laat OCMW ’s toe om te bepalen welk budget elk gezin nodig heeft om
menswaardig te leven
Vanuit sociologische kijk = er meer oorzaken:
1.1 Een beeld van een titel
Samenleving = als een speelveld met spelregels en spelers en samen spelen ze het samenlevingsspel
spelers kunnen binnen of buiten(bv gevangenen) veld staan
Spelers moeten zich aan spelregels houden ook samenleving wordt beheerst door geboden en
verboden
Spelers hebben bepaalde positie(student, dochter van,…) die kunnen veranderen(ook in tijd)
hiermee gaan rollen gepaard met verwachtingen en een hogere of lagere status o.b.v. waardering
hiërarchie tussen posities
in tribune zitten de trainers die niet deelnemen aan het spel maar wel sturen wat er op het veld
gebeurt dit = de ondernemers in de samenleving ook neutrale waarnemers bevinden zich hier:
de supporters in de samenleving is de socioloog de neutrale waarnemer ervan
Socioloog heeft zelf eigenschappen & neemt ook sociale positie in dus moet zich bewust zijn over
eigen positionaliteit want: identiteit(gender, nationaliteit, religieuze aspecten) en sociale positie
hebben impact op neutraliteit onderzoek
Positionaliteit hangt erg samen met intersectionaliteit: individuen w beïnvloed door combinatie v
versch. identiteiten en sociale factoren kunnen discriminatie en ongelijkheid veroorzaken bv
vrouwen met donkere huiskleur die werden ontslagen in rechtszaak, maar er was geen wet voorzien
over discriminatie op combinatie van gender en ras dus juridisch was het geen discriminatie
1.2. Het dagelijkse leven door de sociologische lens
Socioloog kijk door sociologische lens naar samenleving: de achterliggende werkelijkheid achter onze
eerste waarneming lezen hij heeft sociologische verbeelding: kennis en ervaring om deze beelden
te interpreteren
Mills: biografie(eigen verhaal) staat in verband met maatschappelijke krachten en historische context-
sociologische verbeelding = vermogen om dat de begrijpen
3 componenten van sociologische verbeelding(Mills):
1. Geschiedenis
2. Biografie
3. Sociale structuur
Veel jongeren volgen universitair onderwijs door samenleving & beroepenstructuur(bedrijven
vragen hooggeschoolde werknemers) door industrialisatieproces 19e E waardoor grotere
kennisbehoefte bestond
, 1.2.1 Selectieve waarneming
Common sense leidt tot vertekend beeld v werkelijkheid omdat we werkelijkheid selectief
waarnemen vanuit eigen positie in wereld positie heeft kenmerken die selectiviteit v waarneming
verklaren:
- fysieke beperkingen: kunnen niet overal zijn/zien
- belangen: door wat je thuis hebt meegekregen heb je bepaalde gedachtegang
- kennis & info: naarmate je beter geïnformeerd bent, krijg je grotere blik
- voorkeur & afkeer: mode en trends zorgen ervoor dat je bepaalde dingen afkeurt
sinds misbruik kerk slechte kijk door kennis & info
geen zwarte piet meer is positief/negatief belangen
nu LGBTIQ= nu aanvaardbaar, vroeger niet voorkeur & afkeer
middenklasse fysieke beperkingen want gaan niet met arme mensen om
1.2.1 Referentiekaders
Selectieve waarneming begint niet altijd opnieuw bouwen vanuit ervaringen referentiekader op
dat latere waarnemingen zal beïnvloeden
Kenmerken van een referentiekader:
- Eén geheel: al onze waarnemingen gebeuren vanuit hetzelfde referentiekader
- Stabiel, maar niet onveranderlijk
- Zoveel referentiekaders als er individuen zijn
- Gedeelde referentiekaders met mensen die in ongeveer dezelfde sociale omstandigheden
opgroeien of werken
we reageren verschillend over dezelfde gebeurtenissen
Er ontstaat een verschil tussen de zakelijke werkelijkheid en de beleefde werkelijkheid
beleefde werkelijkheid stuurt ons handelen even sterk, of zelfs sterker, dan de zakelijke werkelijkheid
Thomas’ theorema: als mensen situaties als werkelijk definiëren, dan worden die ook werkelijk in hun
gevolgen, omdat mensen zich gaan gedragen naar hun perceptie van de realiteit
Toepassingen: selffulfilling prophecy(bv. Pygmalion-effect dat in onderwijs w geobserveerd & Golem-
effect) en self-destroying prophecy
referentiekader voedt stereotypes(gefixeerde voorstellingen over andere groepen die in bep.
groep gangbaar zijn zonder dat ze op feiten zijn gebaseerd)
- kan positief zijn als hulpmiddel in sociale omgang omdat het complexiteit v sociale omgeving
vermindert
- kan neutraal zijn als onschuldige simplificatie
- kan negatief zijn omdat het leidt tot ontmenselijking wanneer het wordt herleid tot negatief
kenmerk
, 1.2.3 Over sport
Beperkingen v/d sociologische verbeelding:
- geen monopolie: resultaten = niet enige mogelijke uitleg voor sociaal fenomeen
- beperkt houdbaar: een sociologische verklaring is niet eeuwig; doorheen de tijd veranderen
inzichten en theorieën
1.2.4 Over voetbal
Voetbal werd aanvankelijk door elite beoefend omdat zij als enige vrije tijd hadden door de betere
werkomstandigheden konden mensen uit lager klasse meedoen in het ene spectrum staan de
gemarginaliseerde jonge mannen uit de Engelse arbeidersklasse die hooliganisme doen ontstaan, in
het andere spectrum staat de elite die afstand neemt van voetbal omdat het te weinig
distinctiewaarde kende
Bourdieu: sociale strijd = klassenstrijd die te linken is aan culturele strijd waarin distinctie belangrijk
begrip is: mensen van hogere klasse willen zich onderscheiden van mensen van lagere klasse door
een specifieke levensstijl te creëren
1.3 Een stap verder
We hebben op heel wat vragen antwoord vanuit common sense sociologie zoekt ook naar
antwoord op die vragen maar door dieper te graven naar verklaringen & wetmatigheden achter
zichtbare fenomenen
1.3.1 Echtscheiding
Vanuit common sense liggen oorzaken op louter persoonlijk vlak maar in westerse landen
gelijkaardige evolutie dus sociologen kijken naar variaties in samenleving, emancipatie in
westen(trend naar tweeverdienersgezinnen waardoor echtgenoten financieel onafhankelijk zijn van
elkaar, verminderde sociale druk om samen te blijven,…) en wetswijzigingen(ook mensen van zelfde
geslacht kunnen huwen waardoor echtscheidingscijfers stijgen & lagere drempel om te scheiden)
1.3.2 Zelfdoding
Vanuit common sense is het een kwestie van persoonlijke psychologische factoren maar sociologen
zoals Durkheim stellen vast dat het een gevolg is van integratie(verbondenheid binnen sociale groep)
en regulatie(sociale afspraken)
- Te hoge integratie: te hechte groep als opoffering voor groep altruïstische zelfdoding
- Te lage integratie: gevoel van niet deel uitmaken van groep voelen ons nutteloos en krijgen
depressie egoïstische zelfdoding
- Te hoge regulatie: te veel sturing verstikking want kan zelf leven niet bepalen
fatalistische zelfdoding
- Te lage regulatie: te weinig houvast moeilijk zelf richting te vinden in leven anomische
zelfdoding
, 1.3.3 Arbeid
Vanuit common sense werken mensen om kost te verdienen maar vroeger werkten mensen volgens
Marx voor zielenheil(door arbeid kon je dicht bij God komen)
Mariënthal studie: werklozen worden depressief latentedeprivatiemodel: wanneer latente functies
van arbeid(structuur in leven, sociale contacten) worden weggenomen, worden mensen depressief
1.4 Een eerste definitie van sociologie
Versch. definities van sociologie maar gemeenschappelijke elementen: sociaal handelen(handelen dat
betrekking heeft op anderen)
Definitie w aangepast: nadruk op maatschappelijke patronen & structuren en interactie tussen sociaal
handelen mensen en die patronen en structuren
Patronen & structuren: gedragspatronen & patronen van opvatting gedrag = positioneel &
opvatting = symbolisch = structureel ingebed in samenleving dus spreken we van positionele(hoe
we interageren & communiceren) en symbolische structuren(waarden en normen)
patronen en structuren staan in wisselwerking met sociaal handelen
Speelveld 2
Samenleving = complexer dan common sense voorhoudt maatregelen die welzijn en welvaart
lijken te bevorderen, vertonen vaak onbedoelde & perverse effecten
Illustratie van onbedoelde effecten: armoedebeleid mensen = vaak ervan overtuigd dat mensen
zich zelf uit armoede moeten helpen overheid moet helpen met activerend beleid want werk helpt
mensen uit armoede, uitkering worden gezien als een hangmat: maken het makkelijk voor mensen in
armoede waardoor ze luit blijven
Onderzoek over de vraag of je menswaardig kan leven met minimuminkomen in België concept v
referentiebudgetten uitgewerkt: korven vol diensten die men nodig heeft om menswaardig te leven
w gekeken naar hoeveel geld je nodig hebt om zo’n korf te kunnen betalen = afhankelijk van
type gezin en of die sociaal of privaat huurt onderzoek heeft gezorgd voor het uitwerken van
REMI-tool voor het OCMW: laat OCMW ’s toe om te bepalen welk budget elk gezin nodig heeft om
menswaardig te leven
Vanuit sociologische kijk = er meer oorzaken:
