SAMENVATTING BELEID IN
BEWEGING + KERNTHEMA’S
VAN DE BESTUURSKUNDE
Oosterwijk, K. (Kai)
VAK: KERNTHEMA’S VAN DE BESTUURSKUNDE RU Nijmegen
,Inhoudsopgave
(WK36) Basiscollege 1 – Introductie: de empirische, normatieve en prescriptieve
ambities van de bestuurskunde.............................................................................. 5
(WK36) Basiscollege 2 – Politiek, beleid en sturing .................................................. 7
H1 Samenvatting (BOEK) ........................................................................................ 9
1.2.1 Politiek ..................................................................................................................................... 9
1.2.2 Allocatiemechanismen ............................................................................................................ 9
1.2.3 Beleid..................................................................................................................................... 10
1.2.4 Sturing ................................................................................................................................... 10
1.2.5 Beleidsprocessen .................................................................................................................. 10
1.3 Beleid in soorten en maten ..................................................................................... 10
(WK37) Basiscollege 3 – Beleid en maatschappij ....................................................12
Samenvatting H2 ...................................................................................................14
2.1 Inleiding ................................................................................................................ 14
2.2 De versplinterde samenleving ................................................................................ 14
2.2.1 Structurele samenleving ........................................................................................................ 14
2.2.2 Politiek-culturele versplintering .............................................................................................. 15
2.3 De netwerksamenleving ......................................................................................... 17
2.3.1 Kennis en informatie als motor ............................................................................................... 17
2.3.2 Knooppunten en stromen ....................................................................................................... 17
2.3.3 Verliezers in de netwerksamenleving: sociale uitsluiting en het klimaat .................................. 17
2.3.4 Beeldcultuur .......................................................................................................................... 18
2.3.5 Staat zonder land ................................................................................................................... 18
2.4 De risicosamenleving ............................................................................................. 18
2.4.1 Veranderende risico’s ............................................................................................................. 18
2.4.2 De definitie van risico’s .......................................................................................................... 19
2.5 De ontstatelijke samenleving ................................................................................. 20
(WK 37) Basiscollege 4 – Benaderingen van beleid .................................................21
1. Incrementalisme (Lindblom) .................................................................................... 25
2. Politieke spel ........................................................................................................... 25
3. Netwerken ............................................................................................................... 25
Samenvatting H3 – Benaderingen van beleid..........................................................28
3.2 Een vergelijkingsmodel .......................................................................................... 28
3.3 De rationele benadering van beleid ........................................................................ 29
3.4 De politieke benadering van beleid ......................................................................... 33
3.5 De culture benadering van beleid ........................................................................... 36
3.6 De institutionele benadering van beleid.................................................................. 40
3.7 Conclusie .............................................................................................................. 43
(WK38) Basiscollege 5 – Beleidsproblemen en agendavorming ..............................44
Samenvatting H5 Beleidsproblemen en agendavorming ........................................47
1
, 5.2 Beleidsproblemen in soorten en maten .................................................................. 47
5.3 De sociale en politieke constructie van beleidsproblemen ..................................... 48
5.4 Benaderingen van agendavorming .......................................................................... 50
5.4.2 Het barrièremodel .................................................................................................................. 51
5.4.3 Het stomenmodel .................................................................................................................. 55
Samenvatting Politiek-ambtelijke verhoudingen (aanvullende literatuur)...............58
2.1 Introductie............................................................................................................. 58
2.2 De rolverdeling tussen politici en ambtenaren ........................................................ 58
2.3 De verhoudingen tussen politici en ambtenaren: vertrouwen of controle? ............... 60
2.4 Ambtelijke dilemma’s ............................................................................................ 61
2.5 Over: minister, kritisch adviseren, tegenspraak en expertise ................................... 62
2.6 Aandachtspunten voor de publieke manager ............................................................................ 63
(WK 38) Basiscollege 6 – Politiek ambtelijke verhoudingen.....................................64
Samenvatting: Een vak apart: topambtelijk vakmanschap in tijden van politieke
volatiliteit (aanvullende literatuur) ........................................................................68
(WK39) Basiscollege 7: De vorming van beleid .......................................................71
(WK39) Samenvatting H6: De vorming van beleid ...................................................75
6.1 Inleiding ................................................................................................................ 75
6.3 Beleidsinstrumenten ............................................................................................. 75
6.3.1 Beleidsinstrumenten nader beschouwd ................................................................................. 75
6.3 2 Beleidsinstrumenten in soorten en maten .............................................................................. 76
6.3.3 De informatisering van beleidsinstrumenten .......................................................................... 77
6.4 Besluitvorming van beleid ...................................................................................... 78
6.4.1 Terug naar de klassieken ........................................................................................................ 78
6.4.2 Van fasen naar stromen, ronden en arena’s ............................................................................ 79
(WK40) Gastcollege – Dr. Janos Betko ....................................................................81
Hoofdstuk 7 – De uitvoering van beleid ..................................................................89
7.2 Beleid in uitvoering: de rationele en politieke benadering ........................................ 89
7.2.1 De rationele benadering ......................................................................................................... 89
7.2.2 – De politieke benadering ....................................................................................................... 89
7.2.3 – Het bottom-up model van beleidsuitvoering ........................................................................ 90
7.3 – Beleidsuitvoering vanuit een management- en organisatieperspectief .................. 90
7.4 – Kenmerken en veranderingen binnen uitvoeringsbureaucratieën .......................... 92
7.4.2 – De uitvoeringsorganisatie als procesbureaucratie................................................................ 92
7.5 – Ketenbenaderingen in de uitvoering van beleid ..................................................... 93
7.5.1 – Motieven voor ketensamenwerking ...................................................................................... 93
7.5.2 – Soorten ketens en afhankelijkheden .................................................................................... 94
7.5.3 – Regie en modellen van ketencoördinatie.............................................................................. 94
7.6 – Dienstverlening als aspect van de uitvoering ........................................................ 95
7.6.1 – Aandacht voor dienstverlening............................................................................................. 95
7.6.2 – Verschuivingen in dienstverlening ........................................................................................ 95
7.6.3 – Kanttekeningen.................................................................................................................... 96
2
, 7.7 – Beleidsvervreemding ........................................................................................... 96
(WK41) Basiscollege 9 – Leervermogen en beleidsdynamiek ..................................97
Hoofstuk 10 Leervormogen en beleidsdynamiek ................................................. 102
10.1 Inleiding............................................................................................................. 102
10.2 Leren en beleidsdynamiek: begrippen en soorten ............................................... 102
10.3 Beleidsleren als proces ...................................................................................... 102
10.4 Veranderingsprocessen- en leervermogen .......................................................... 103
10.5 Innovaties en innovatievermogen ....................................................................... 104
10.5.1 Innovaties in soorten en maten .......................................................................................... 105
(WK41) Basiscollege 10 – Beleid en legitimiteit .................................................... 106
11 BELEID EN LEGITIMITEIT .................................................................................. 108
11.1 INLEIDING.......................................................................................................... 108
11.2 VERBROKEN VERBINDINGEN EN VERBINDEND VERMOGEN ................................ 108
11.3 LEGITIMITEIT ALS ONZICHTBARE HAND .............................................................. 108
11.3.1 LEGITIMITEIT ALS BEGRIP ................................................................................................... 108
11.3.2 Een systeem-/procesmatige analyse van legitimiteit .......................................................... 109
11.3.3 Directe en indirecte legitimiteit........................................................................................... 110
11.3.4 Legitimiteit en democratiemodellen ................................................................................... 110
11.4 ETHIEK EN INTEGRITEIT ...................................................................................... 111
11.4.1 Integriteitsconflicten .......................................................................................................... 111
11.4.2 Belangenconflicten ............................................................................................................ 111
11.4.3 Ethische reflectie ............................................................................................................... 111
11.5 BELEIDSWETENSCHAP EN LEGITIMITEIT ............................................................. 112
11.6 WEGEN VOORUIT ............................................................................................... 112
3
BEWEGING + KERNTHEMA’S
VAN DE BESTUURSKUNDE
Oosterwijk, K. (Kai)
VAK: KERNTHEMA’S VAN DE BESTUURSKUNDE RU Nijmegen
,Inhoudsopgave
(WK36) Basiscollege 1 – Introductie: de empirische, normatieve en prescriptieve
ambities van de bestuurskunde.............................................................................. 5
(WK36) Basiscollege 2 – Politiek, beleid en sturing .................................................. 7
H1 Samenvatting (BOEK) ........................................................................................ 9
1.2.1 Politiek ..................................................................................................................................... 9
1.2.2 Allocatiemechanismen ............................................................................................................ 9
1.2.3 Beleid..................................................................................................................................... 10
1.2.4 Sturing ................................................................................................................................... 10
1.2.5 Beleidsprocessen .................................................................................................................. 10
1.3 Beleid in soorten en maten ..................................................................................... 10
(WK37) Basiscollege 3 – Beleid en maatschappij ....................................................12
Samenvatting H2 ...................................................................................................14
2.1 Inleiding ................................................................................................................ 14
2.2 De versplinterde samenleving ................................................................................ 14
2.2.1 Structurele samenleving ........................................................................................................ 14
2.2.2 Politiek-culturele versplintering .............................................................................................. 15
2.3 De netwerksamenleving ......................................................................................... 17
2.3.1 Kennis en informatie als motor ............................................................................................... 17
2.3.2 Knooppunten en stromen ....................................................................................................... 17
2.3.3 Verliezers in de netwerksamenleving: sociale uitsluiting en het klimaat .................................. 17
2.3.4 Beeldcultuur .......................................................................................................................... 18
2.3.5 Staat zonder land ................................................................................................................... 18
2.4 De risicosamenleving ............................................................................................. 18
2.4.1 Veranderende risico’s ............................................................................................................. 18
2.4.2 De definitie van risico’s .......................................................................................................... 19
2.5 De ontstatelijke samenleving ................................................................................. 20
(WK 37) Basiscollege 4 – Benaderingen van beleid .................................................21
1. Incrementalisme (Lindblom) .................................................................................... 25
2. Politieke spel ........................................................................................................... 25
3. Netwerken ............................................................................................................... 25
Samenvatting H3 – Benaderingen van beleid..........................................................28
3.2 Een vergelijkingsmodel .......................................................................................... 28
3.3 De rationele benadering van beleid ........................................................................ 29
3.4 De politieke benadering van beleid ......................................................................... 33
3.5 De culture benadering van beleid ........................................................................... 36
3.6 De institutionele benadering van beleid.................................................................. 40
3.7 Conclusie .............................................................................................................. 43
(WK38) Basiscollege 5 – Beleidsproblemen en agendavorming ..............................44
Samenvatting H5 Beleidsproblemen en agendavorming ........................................47
1
, 5.2 Beleidsproblemen in soorten en maten .................................................................. 47
5.3 De sociale en politieke constructie van beleidsproblemen ..................................... 48
5.4 Benaderingen van agendavorming .......................................................................... 50
5.4.2 Het barrièremodel .................................................................................................................. 51
5.4.3 Het stomenmodel .................................................................................................................. 55
Samenvatting Politiek-ambtelijke verhoudingen (aanvullende literatuur)...............58
2.1 Introductie............................................................................................................. 58
2.2 De rolverdeling tussen politici en ambtenaren ........................................................ 58
2.3 De verhoudingen tussen politici en ambtenaren: vertrouwen of controle? ............... 60
2.4 Ambtelijke dilemma’s ............................................................................................ 61
2.5 Over: minister, kritisch adviseren, tegenspraak en expertise ................................... 62
2.6 Aandachtspunten voor de publieke manager ............................................................................ 63
(WK 38) Basiscollege 6 – Politiek ambtelijke verhoudingen.....................................64
Samenvatting: Een vak apart: topambtelijk vakmanschap in tijden van politieke
volatiliteit (aanvullende literatuur) ........................................................................68
(WK39) Basiscollege 7: De vorming van beleid .......................................................71
(WK39) Samenvatting H6: De vorming van beleid ...................................................75
6.1 Inleiding ................................................................................................................ 75
6.3 Beleidsinstrumenten ............................................................................................. 75
6.3.1 Beleidsinstrumenten nader beschouwd ................................................................................. 75
6.3 2 Beleidsinstrumenten in soorten en maten .............................................................................. 76
6.3.3 De informatisering van beleidsinstrumenten .......................................................................... 77
6.4 Besluitvorming van beleid ...................................................................................... 78
6.4.1 Terug naar de klassieken ........................................................................................................ 78
6.4.2 Van fasen naar stromen, ronden en arena’s ............................................................................ 79
(WK40) Gastcollege – Dr. Janos Betko ....................................................................81
Hoofdstuk 7 – De uitvoering van beleid ..................................................................89
7.2 Beleid in uitvoering: de rationele en politieke benadering ........................................ 89
7.2.1 De rationele benadering ......................................................................................................... 89
7.2.2 – De politieke benadering ....................................................................................................... 89
7.2.3 – Het bottom-up model van beleidsuitvoering ........................................................................ 90
7.3 – Beleidsuitvoering vanuit een management- en organisatieperspectief .................. 90
7.4 – Kenmerken en veranderingen binnen uitvoeringsbureaucratieën .......................... 92
7.4.2 – De uitvoeringsorganisatie als procesbureaucratie................................................................ 92
7.5 – Ketenbenaderingen in de uitvoering van beleid ..................................................... 93
7.5.1 – Motieven voor ketensamenwerking ...................................................................................... 93
7.5.2 – Soorten ketens en afhankelijkheden .................................................................................... 94
7.5.3 – Regie en modellen van ketencoördinatie.............................................................................. 94
7.6 – Dienstverlening als aspect van de uitvoering ........................................................ 95
7.6.1 – Aandacht voor dienstverlening............................................................................................. 95
7.6.2 – Verschuivingen in dienstverlening ........................................................................................ 95
7.6.3 – Kanttekeningen.................................................................................................................... 96
2
, 7.7 – Beleidsvervreemding ........................................................................................... 96
(WK41) Basiscollege 9 – Leervermogen en beleidsdynamiek ..................................97
Hoofstuk 10 Leervormogen en beleidsdynamiek ................................................. 102
10.1 Inleiding............................................................................................................. 102
10.2 Leren en beleidsdynamiek: begrippen en soorten ............................................... 102
10.3 Beleidsleren als proces ...................................................................................... 102
10.4 Veranderingsprocessen- en leervermogen .......................................................... 103
10.5 Innovaties en innovatievermogen ....................................................................... 104
10.5.1 Innovaties in soorten en maten .......................................................................................... 105
(WK41) Basiscollege 10 – Beleid en legitimiteit .................................................... 106
11 BELEID EN LEGITIMITEIT .................................................................................. 108
11.1 INLEIDING.......................................................................................................... 108
11.2 VERBROKEN VERBINDINGEN EN VERBINDEND VERMOGEN ................................ 108
11.3 LEGITIMITEIT ALS ONZICHTBARE HAND .............................................................. 108
11.3.1 LEGITIMITEIT ALS BEGRIP ................................................................................................... 108
11.3.2 Een systeem-/procesmatige analyse van legitimiteit .......................................................... 109
11.3.3 Directe en indirecte legitimiteit........................................................................................... 110
11.3.4 Legitimiteit en democratiemodellen ................................................................................... 110
11.4 ETHIEK EN INTEGRITEIT ...................................................................................... 111
11.4.1 Integriteitsconflicten .......................................................................................................... 111
11.4.2 Belangenconflicten ............................................................................................................ 111
11.4.3 Ethische reflectie ............................................................................................................... 111
11.5 BELEIDSWETENSCHAP EN LEGITIMITEIT ............................................................. 112
11.6 WEGEN VOORUIT ............................................................................................... 112
3
