Samenvatting hoofdstuk 2 erfelijkheidsleer Ugent

ERFELIJKHEIDSLEER
HOOFDSTUK 2 – CHROMOSOMALE AANDOENINGEN




Chromosomale afwijkingen
Er zijn een aantal omstandigheden waarin men vermoedt dat men te
maken heeft met een chromosomale afwijkingen:

 > 3 een herhaald miskraam
 Vroeggeboorte of doodgeboren kind met afwijkingen
 Onverklaarde mentale beperkingen al dan niet met aangeboren
afwijkingen
 Een vermoeden van een chromosomaal syndroom, ‘chromosomaal’
fenotype
 Een abnormale geslachtelijke ontwikkeling en functie
 Maligniteiten (= kankers)
 Prenataal:
- Leeftijd van de moeder > 35 jaar
- Er bij een vorig kind een chromosomale afwijking
- Als 1 van de ouders drager is van een chromosomale afwijking
- Een echografische afwijking
- Een verhoogde triple test (AFP, HCG, oestriol)
- Een afwijkende NIPT test
- Nekoedeem
 Chromosomale afwijkingen zijn aanwezig in
- Ongeveer 10% van de zaadcellen
- Ongeveer 20% van de eicellen
 De reden waarom het meer is bij de eicellen is omdat vrouwen
worden geboren met alle eicellen die ze ooit zullen hebben. Deze
cellen blijven vaan tientallen jaren in rustfase. Die lange wachttijd
maakt ze kwetsbaar voor fouten in de chromosoomverdeling
 Frequente oorzaak van spontaan miskraam
- Ongeveer 50% van de spontane miskramen vertonen een
chromosomale afwijking
 Frequente oorzaak van mentale en/of fysische beperking
 0,5-1% van de levend pasgeborenen heeft een chromosomale
afwijking

,Verschillende types chromosoom afwijking

Numerieke = afwijkingen in aantal chromosomen

Structurele = afwijking in structuur chromosomen



Numerieke chromosoom afwijking
 Euploidie= normaal chromosomen aantal, bv. 46 chrom = diploid
 Aneuploidie= een verlies of winst van chromosomen t.o.v.
diploide set
- Trisomie: drie exemplaren van een bepaald chromosoom, bv.
trisomie 21: 3 chromosomen 21; in totaal dus 47 chromosomen -
> mensen met syndroom van down hebben dit
- Monosomie: slechts één exemplaar van een bepaald
chromosoom, bv. monosomie 22: 1 chromosoom 22; in totaal dus
45 chromosomen -> individu kan nooit geboren worden
- Tetrasomie: vier exemplaren van een bepaald chromosoom,
bv. tetrasomie 16: 4 chromosomen 16; in totaal dus 48
chromosomen -> kan enkel bij kankercel voorkomen
 Polyploidie = toename volgens een veelvoud van een haploide set
(3n, 4n, …)
- triploidie: één volledig extra set (n) aan chromosomen dus 3n
of 46+23=69 chromosomen
- tetraploidie: twee extra sets aan chromosomen, dus 4n of 92
chromosomen



Aneuploide

 Meest voorkomende en klinisch significant type van chromosoom
aandoening
 Komt voor in 5% van alle herkende zwangerschappen
 Is het gevolg van drie belangrijke mechanismen:

-non-disjunctie in meiose I -> meest voorkomend

-non-disjunctie in meiose II

-non-disjunctie na bevruchting (in mitose)

 Non- disjunctie = het niet scheiden van chromosomen tijdens de
celdeling

, Non- disjunctie tijdens meiose I




46
Meiose ch
I nondisjuncti
r
e
24 22
meiose II ch ch
r r


24 24 22 22
disomische
ch ch nullisomisch
ch ch
gameten
r r ergametenr

Disomische gameten: een eicel of zaadcel die 2 exemplaren van
hetzelfde chromosoom bevat ipv 1

Nullisomische gameten: een eicel of zaadcel die geen exemplaar
heeft van een bepaald chromosoom