Rechtssociologie
1. Wat is rechtssociologie
1.1. Waarover gaat rechtssociologie
1.1.1. Methode
Juridisch (doctrinaire) methode: = Beperkt empirische methode
• Feiten onder regel brengen = subsumptie
Technieken hiervoor:
• Feiten verzamelen (voor zover juridisch relevant) à (beperkt) empirisch
• De regel moet worden ‘gevonden’ à heuristiek.
• De regel kan open of vage normen bevatten à interpreteren volgens de juridische technieken.
• De geldigheid van een norm controleren à beoordelen volgens de interne systematiek, formeel-
juridische criteria.
• Meerdere grondrechten zijn van toepassing à afwegen.
• Regelcreatie of bestaande regel kent gebreken à voorschrijven hoe het ‘zou moeten’ (sollen/
ought to be) / verbeteren van de regel (normatief).
• Deze beslissingen / een standpunt moeten worden verdedigd à argumentatie.
Alles binnen de grenzen van de doctrine, met het oog op het bewaken van de coherentie van de doctrine.
Trefwoorden, formuleringen en vragen:
• Privaatrecht, strafrecht, gerechtelijk recht, personen- en familierecht, …
• De rechtmatigheid van …, de bevoegdheid om …, de strijd van … met …, de aansprakelijkheid van
…, de strafbaarheid van …, de gebondenheid aan …, de rechtsgevolgen van …, de geldigheid van
…., (uitzonderings)gronden, rechten, plichten, ... botsing, afweging, …
• Inhoud van een verdrag, wet, decreet, voorstel, procedure, …
• Inhoud van een vonnis of een arrest.
• Doctrine, rechtssystematiek, dogmatiek.
LAW IN BOOKS
Empirische methode (rechtssociologie):
• Wetenschappelijke, systematische gegevensverzameling in de praktijk, in het ‘veld’. Kijken hoe
het recht in de samenleving staat.
Criteria voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek:
• Betrouwbaarheid (Vraag: stel dat ik het opnieuw zou doen, zou ik tot dezelfde resultaten
komen?)
, • Externe validiteit - representativiteit (Vraag: Kan ik op basis van mijn onderzoek iets algemeen
zeggen? Veralgemenen?)
• Interne validiteit (Vraag: Klopt het antwoord? Geeft het een antwoord op de onderzoeksvraag?)
• Objectiviteit van de data
Technieken: oa.
• Surveys (= vragenlijst die bij een steekproef bij de bevolking wordt afgenoemn)
• Interviews
• Veldwerk
• Statistische analyses (Bv. Wat is de gemiddelde duur van een juridische procedure?)
Als we de data hebben è Wetenschappelijke analyse van de verzamelde data.
Het gaat hier over het recht in de samenleving, wat doet dat recht in de samenleving en hoe komt het
daar?
Trefwoorden, formuleringen en vragen:
• De effectiviteit van …, de doelmatigheid van …, de werking van …, de effecten of risico’s van …,
het functioneren van …
• De oorzaken van…, de totstandkoming van…, de invloed van…
• Ervaringen met …, de perceptie van…, de aanvaarding van…, de waardering van…
• Verklaring, gevolgen en oorzaken.
LAW IN ACTION
, Voorbeelden:
Genitale verminking/besnijdeing in
Senegal
Stel u wil dit bestuderen in Senegal:
1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem (= iets waar u onderzoeksvragen
Doctrinaire methode: over kan gaan stellen)
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek:
• “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
• “Hoe luidt het recht over genitale verminking/besnijdenis in Senegal?”
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
• Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving in Senegal.
• Rechtspraak.
• Rechtsleer (artikels en boeken).
è Analyse van juridische bronnen wijst op bestaan van een sterk mensenrechtelijk
kader: ‘probleem’ opgelost!
In de sociologie: zijn deze instrumenten ook effectief?
• Waarom wel, waarom niet? Falende implementatie/handhaving? Weinig
maatschappelijke steun/naleving?
Empirische methode: • Deze vragen kunnen niet worden beantwoord d.m.v. een uitsluitend
juridische analyse, een empirisch onderzoek is nodig.
Abortus in België
Doctrinaire methode 1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek
• “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
• “Hoe luidt het recht in België en in Nederland over vrijwillige
zwangerschapsafbreking op verzoek van de zwangere vrouw?“
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
• Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving België en Nederland.
• Rechtspraak.
• Rechtsleer (artikels en boeken).
è Analyse van juridische bronnen wijst op verschillend juridisch kader:
onderzoeks‘probleem’ en onderzoeksvragen opgelost
In de sociologie: wat zijn de effecten van de regelgeving?
, 1.1.2. Perspectief
Opmerkingen bij empirische methode & extern perspectief:
• Externe perspectief vervangt het interne perspectief niet!
• Doctrinaire methoden blijven noodzakelijk als jurist; ze definiëren de identiteit van een jurist.
• De professionele toepassing van doctrinaire kennis gaat gepaard met een inzicht in de voordelen
én tekortkomingen van het interne perspectief.
• Externe perspectief complementeert het interne perspectief: verschillende vragen vanuit beide
perspectieven.
Rechtssociologie is de empirische methode, maar sommige rechtssociologen gebruiken ook het extern
perspectief. Centrale vragen in. De rechtssociologie zijn: “Hoe werkt het recht” en “Hoe is het recht
ontstaan?”. Ze kijken voor, rond en na “het recht”.
1. Wat is rechtssociologie
1.1. Waarover gaat rechtssociologie
1.1.1. Methode
Juridisch (doctrinaire) methode: = Beperkt empirische methode
• Feiten onder regel brengen = subsumptie
Technieken hiervoor:
• Feiten verzamelen (voor zover juridisch relevant) à (beperkt) empirisch
• De regel moet worden ‘gevonden’ à heuristiek.
• De regel kan open of vage normen bevatten à interpreteren volgens de juridische technieken.
• De geldigheid van een norm controleren à beoordelen volgens de interne systematiek, formeel-
juridische criteria.
• Meerdere grondrechten zijn van toepassing à afwegen.
• Regelcreatie of bestaande regel kent gebreken à voorschrijven hoe het ‘zou moeten’ (sollen/
ought to be) / verbeteren van de regel (normatief).
• Deze beslissingen / een standpunt moeten worden verdedigd à argumentatie.
Alles binnen de grenzen van de doctrine, met het oog op het bewaken van de coherentie van de doctrine.
Trefwoorden, formuleringen en vragen:
• Privaatrecht, strafrecht, gerechtelijk recht, personen- en familierecht, …
• De rechtmatigheid van …, de bevoegdheid om …, de strijd van … met …, de aansprakelijkheid van
…, de strafbaarheid van …, de gebondenheid aan …, de rechtsgevolgen van …, de geldigheid van
…., (uitzonderings)gronden, rechten, plichten, ... botsing, afweging, …
• Inhoud van een verdrag, wet, decreet, voorstel, procedure, …
• Inhoud van een vonnis of een arrest.
• Doctrine, rechtssystematiek, dogmatiek.
LAW IN BOOKS
Empirische methode (rechtssociologie):
• Wetenschappelijke, systematische gegevensverzameling in de praktijk, in het ‘veld’. Kijken hoe
het recht in de samenleving staat.
Criteria voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek:
• Betrouwbaarheid (Vraag: stel dat ik het opnieuw zou doen, zou ik tot dezelfde resultaten
komen?)
, • Externe validiteit - representativiteit (Vraag: Kan ik op basis van mijn onderzoek iets algemeen
zeggen? Veralgemenen?)
• Interne validiteit (Vraag: Klopt het antwoord? Geeft het een antwoord op de onderzoeksvraag?)
• Objectiviteit van de data
Technieken: oa.
• Surveys (= vragenlijst die bij een steekproef bij de bevolking wordt afgenoemn)
• Interviews
• Veldwerk
• Statistische analyses (Bv. Wat is de gemiddelde duur van een juridische procedure?)
Als we de data hebben è Wetenschappelijke analyse van de verzamelde data.
Het gaat hier over het recht in de samenleving, wat doet dat recht in de samenleving en hoe komt het
daar?
Trefwoorden, formuleringen en vragen:
• De effectiviteit van …, de doelmatigheid van …, de werking van …, de effecten of risico’s van …,
het functioneren van …
• De oorzaken van…, de totstandkoming van…, de invloed van…
• Ervaringen met …, de perceptie van…, de aanvaarding van…, de waardering van…
• Verklaring, gevolgen en oorzaken.
LAW IN ACTION
, Voorbeelden:
Genitale verminking/besnijdeing in
Senegal
Stel u wil dit bestuderen in Senegal:
1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem (= iets waar u onderzoeksvragen
Doctrinaire methode: over kan gaan stellen)
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek:
• “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
• “Hoe luidt het recht over genitale verminking/besnijdenis in Senegal?”
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
• Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving in Senegal.
• Rechtspraak.
• Rechtsleer (artikels en boeken).
è Analyse van juridische bronnen wijst op bestaan van een sterk mensenrechtelijk
kader: ‘probleem’ opgelost!
In de sociologie: zijn deze instrumenten ook effectief?
• Waarom wel, waarom niet? Falende implementatie/handhaving? Weinig
maatschappelijke steun/naleving?
Empirische methode: • Deze vragen kunnen niet worden beantwoord d.m.v. een uitsluitend
juridische analyse, een empirisch onderzoek is nodig.
Abortus in België
Doctrinaire methode 1. Vaststelling van een onderzoeksprobleem
2. Onderzoeksvragen in juridisch ‘doctrinair’ onderzoek
• “Welke juridische instrumenten zijn relevant?”
• “Hoe luidt het recht in België en in Nederland over vrijwillige
zwangerschapsafbreking op verzoek van de zwangere vrouw?“
3. Zoeken en analyseren van juridische bronnen
• Verdragen, constitutioneel recht en wetgeving België en Nederland.
• Rechtspraak.
• Rechtsleer (artikels en boeken).
è Analyse van juridische bronnen wijst op verschillend juridisch kader:
onderzoeks‘probleem’ en onderzoeksvragen opgelost
In de sociologie: wat zijn de effecten van de regelgeving?
, 1.1.2. Perspectief
Opmerkingen bij empirische methode & extern perspectief:
• Externe perspectief vervangt het interne perspectief niet!
• Doctrinaire methoden blijven noodzakelijk als jurist; ze definiëren de identiteit van een jurist.
• De professionele toepassing van doctrinaire kennis gaat gepaard met een inzicht in de voordelen
én tekortkomingen van het interne perspectief.
• Externe perspectief complementeert het interne perspectief: verschillende vragen vanuit beide
perspectieven.
Rechtssociologie is de empirische methode, maar sommige rechtssociologen gebruiken ook het extern
perspectief. Centrale vragen in. De rechtssociologie zijn: “Hoe werkt het recht” en “Hoe is het recht
ontstaan?”. Ze kijken voor, rond en na “het recht”.
