Samenvatting Theories of Spatial Planning
Hoorcollege 1 (Eco)modernism
Modernity/modernism?
- Urban renewal
- Culturele shift
- Western imperialisme
- Innovatie
- Functionalisme
- Fordism
- Efficiëntie
- Seperation of uses (cartesian)
- Top down
- Rationele planning
- Social improvement
- Scientific/Industrial
- Minimalism
- Traditie
Functionalisme leidt naar > rationalisme
Innovatie, traditie en efficiëntie leidt naar > scientific
Dit moet de docent denken aan > modernisme
Efficiëntie sneller en goedkoper
1. Expert -> de rationele planner -> De goals en wat de planner moet doen
2. State -> machine van de overheid
Om modernistische planning te beschrijven zou je deze twee woorden kunnen gebruiken
Planning: methodes om collectieve beslissingen te nemen en ze uit te voeren
● Planning is het proces waarbij hij(!!) een handelwijze (een reeks middelen) selecteert
om zijn doelen te bereiken. Het is een “goede” planning als deze middelen
waarschijnlijk de doelen zullen bereiken of de kans daarop zullen maximaliseren. Het
is door het proces van rationele keuze dat de beste aanpassing van middelen aan
doelen waarschijnlijk zal worden bereikt. Ideaal gezien omvat rationele planning het
volledig in kaart brengen van mogelijke alternatieven, het analyseren van alle
gevolgen en het kiezen van de meest gewenste uitkomst. (Banfield, 1959)
● n.b. rationele keuze is geworteld in de antropocentrische, door experts geleide,
techno gestuurde, cartesiaanse, utilitaristische, westerse kijk op de samenleving.
■ Rationele keuze is een theorie die ervan uitgaat dat mensen, of organisaties,
altijd kiezen op basis van logische, weloverwogen beslissingen die hen het
meeste voordeel opleveren. Dit idee is sterk geworteld in de westerse,
utilitaristische en cartesiaanse tradities, en het wordt vaak gedreven door
experts of technocraten.
■ Cartesian is het belangrijkst bij land-use planning
, - Cartesiaans denken benadrukt het gebruik van rede en logisch
denken om de wereld te begrijpen en problemen op te lossen. Dit is
belangrijk in land-use planning omdat het planners aanmoedigt om
systematisch en analytisch te denken over hoe ruimte moet worden
gebruikt en georganiseerd.
■ Utilitaristic het leven heeft zin als je doelen stelt en haalt, het halen van zijn
eigen doel.
- Utilitarisme is een filosofische benadering die stelt dat de juiste
handeling degene is die het meeste geluk of welzijn voor de meeste
mensen oplevert. Dit is een doelgerichte kijk op het leven: de waarde
van het leven wordt gemeten aan de hand van de doelen die iemand
stelt en bereikt.
The plan (Banfield, 1959)
● Een plan [...] is een beslissing met betrekking tot een koers van actie. Een actieplan
is een opeenvolging van handelingen die als middelen onderling verbonden zijn en
daarom worden gezien als een eenheid; het is de eenheid die het plan is.
● Het is objectief van modernist planning, het is een course of action, het is logisch
door een stappenplan.
- Regels die gemaakt worden
The modern-rational plan (Banfield, 1959)
1. Analysis of a situation
❖ Ter beschikking staande middelen
❖ Bevoegdheid en macht
● Doel: Begrijpen van de huidige context en bepalen welke handelingsmogelijkheden
beschikbaar zijn.
● Benadering:
○ De planner onderzoekt waar de actor zich nu bevindt ("de startpositie") en
wat de gewenste eindpositie is.
○ De beschikbare middelen (tijd, geld, informatie, autoriteit) en obstakels
(wettelijke beperkingen, fysieke beperkingen, sociale context) worden in kaart
gebracht.
○ Het doel is om het "opportunity area" te bepalen: de reeks acties die binnen
de gegeven beperkingen realistisch mogelijk zijn.
● Uitdaging: Soms is de ruimte voor handelen (het opportunity area) zo klein dat het
doel mogelijk onhaalbaar is.
2. End reduction and elaboration
❖ Beelden van de toekomst
❖ Real-life doelen --> gewenste en ongewenste effecten
● Doel: Formuleren van heldere en werkbare doelen als basis voor besluitvorming.
● Benadering:
○ Doelen worden omgezet van algemene, vage ideeën naar specifieke en
meetbare termen.
○ Actieve elementen: Kenmerken van de toekomstige situatie die actief
worden nagestreefd.
, ○ Contextuele elementen: Kenmerken die niet actief worden nagestreefd maar
die niet mogen worden opgeofferd (bijvoorbeeld: een project realiseren
zonder de gemeenschap te verstoren).
○ De planner onderzoekt conflicten tussen doelen en bepaalt hun prioriteit
(bijvoorbeeld: "Welke doelen zijn belangrijker onder bepaalde
omstandigheden?").
● Uitdaging: Tegenstrijdige doelen (zoals kostenreductie versus kwaliteit) en het
bepalen van prioriteiten.
3. Design a course of action
❖ Operationele stappen (investeringsplannen)
❖ Strategische stappen (waarden, principes, brede richtingen)
● Doel: Ontwerpen van een concrete reeks acties die de vastgestelde doelen kunnen
bereiken.
● Benadering:
○ Een handelingskoers bestaat uit een reeks onderling verbonden beslissingen
en acties, op verschillende niveaus:
- Algemeen niveau: De hoofdrichting of strategie.
- Gedetailleerd niveau: Operationele stappen en programma’s die
voortvloeien uit de algemene koers.
○ De consistentie van acties wordt gewaarborgd door de hiërarchie van
besluiten (algemene besluiten sturen gedetailleerde acties).
● Uitdaging: Het risico van "functionele rationaliteit" (rationele uitvoering op
detailniveau) zonder dat het algemene doel effectief is.
4. Comparative evaluation of consequences
❖ Controleer resultaten, gewenst en ongewenst
❖ Definieer 'aanvaardbare' risico's
❖ Verschillende evaluatieschalen (stad, nationaal, regionaal?)
- Stap nummer 4 werd vaak vergeten, maar was wel essentieel voor de planning later
- Na het modernism doet de staat niet alles meer
● Doel: Een zorgvuldige evaluatie van de verwachte gevolgen van de mogelijke
handelingskoersen, inclusief onbedoelde effecten.
● Benadering:
○ Alle gevolgen – gewenst en ongewenst – worden geïdentificeerd en
vergeleken.
○ De planner weegt de nettowaarde van de uitkomsten tegen elkaar af, soms
met gebruik van een uniforme maatstaf (bijvoorbeeld geld, tijd).
○ In veel gevallen is een directe kwantificering niet mogelijk, en moet de
planner subjectieve afwegingen maken (bijvoorbeeld: "Hoeveel is
natuurschade acceptabel voor economische groei?").
● Uitdaging: Het vinden van een balans tussen onvergelijkbare grootheden
(bijvoorbeeld esthetische waarde versus economische kosten).
Het plan zelf is een onderdeel van planning
➔ Meeste bekende rationele planner is Le Corbusier (foto dia, zwart wit met
kruisgebouwtjes) (zie pp), het probleem dat hij wilde oplossen is housing,
ruimte, licht, lucht
- Niet alleen Le Corbusier “de planner” wilde het, maar ook de overheid
, - Le Corusier begreep de stad Parijs als verschillende zones waar verschillende
functies waren.
Rechter foto plan (zwartwit) is het plan van IJburg -> veel geld van de staat, in de 90's is
crisis van identiteit, laatste plan van modernist planning. IJburg was ontstaan door het
VINEX-programma, om mensen dichter bij het centrum van de stad te krijgen. Volgens
socialisten is dit een goed plan en voor anarchisten is dit een slecht plan.
Strategy Amsterdam 2004 voorbeeld van stappenplan hierboven en werd genoemd
structuurvisie
- Foto is oude strategie
- Ze wilde meer huizen krijgen buiten het centrum, ze wilde die daar omdat daar plek
was, buiten de stations konden meer huizen gebouwd worden.
- Overamstel, maakte ze een specifieke visie voor
❖ Je hebt daar work-area, living area en een gemixte area
❖ In 2023 maakt de gemeente nog meer operationele plan ervoor
❖ Daarna komt er van het 2023 plan nog een specifieker plan, waarin wordt
gedacht aan groene delen (parken), wateraanleg, ze leggen echt de
operationele stappen uit
❖ Wordt nog specifieker, met exacte afmetingen en geeft een rendering met hoe
het eruit moet zien. Hoe het volume er moet uitzien en het plaatje van het
volume gaat de markt op voor de mensen die het gaan bouwen.
- Al deze plaatjes zijn de voorbeelden van de rationele planning
Er zijn twee kritieken
1. Politics: Overeenstemming over een doel is en zou (bijna) onmogelijk zijn
- Het bereiken van consensus over doelen is vrijwel onmogelijk in een politieke
context vanwege de vele conflicterende belangen en prioriteiten van
betrokken partijen. Doelen in publieke organisaties zijn vaak vaag of
tegenstrijdig om politieke spanningen te vermijden. Dit weerspiegelt de
noodzaak van compromis, maar maakt duidelijke en gerichte planning
moeilijk.
2. Power (rights) en institutions: De capaciteit en voorwaarden om in te grijpen zijn
context- en situatie specifiek en zijn niet vanzelfsprekend
- De mogelijkheden van organisaties om in te grijpen zijn afhankelijk van hun
specifieke context, zoals beschikbare middelen, institutionele structuren en
sociale omstandigheden. Macht is nooit absoluut, en organisaties opereren
vaak binnen beperkingen die door eerdere beslissingen of externe factoren
zijn opgelegd. Dit maakt interventies complex en situatiegebonden in plaats
van universeel toepasbaar.
Efficiency vs Justice
- Efficiëntie -> rationele keuze -> beste manier om vaste doelen te bereiken
- Rechtvaardigheid -> 'waarde' keuze -> zowel doelen als einddoelen zijn waarde
keuzes
Planningsproblemen zijn wicked:
- politieke oordelen
Hoorcollege 1 (Eco)modernism
Modernity/modernism?
- Urban renewal
- Culturele shift
- Western imperialisme
- Innovatie
- Functionalisme
- Fordism
- Efficiëntie
- Seperation of uses (cartesian)
- Top down
- Rationele planning
- Social improvement
- Scientific/Industrial
- Minimalism
- Traditie
Functionalisme leidt naar > rationalisme
Innovatie, traditie en efficiëntie leidt naar > scientific
Dit moet de docent denken aan > modernisme
Efficiëntie sneller en goedkoper
1. Expert -> de rationele planner -> De goals en wat de planner moet doen
2. State -> machine van de overheid
Om modernistische planning te beschrijven zou je deze twee woorden kunnen gebruiken
Planning: methodes om collectieve beslissingen te nemen en ze uit te voeren
● Planning is het proces waarbij hij(!!) een handelwijze (een reeks middelen) selecteert
om zijn doelen te bereiken. Het is een “goede” planning als deze middelen
waarschijnlijk de doelen zullen bereiken of de kans daarop zullen maximaliseren. Het
is door het proces van rationele keuze dat de beste aanpassing van middelen aan
doelen waarschijnlijk zal worden bereikt. Ideaal gezien omvat rationele planning het
volledig in kaart brengen van mogelijke alternatieven, het analyseren van alle
gevolgen en het kiezen van de meest gewenste uitkomst. (Banfield, 1959)
● n.b. rationele keuze is geworteld in de antropocentrische, door experts geleide,
techno gestuurde, cartesiaanse, utilitaristische, westerse kijk op de samenleving.
■ Rationele keuze is een theorie die ervan uitgaat dat mensen, of organisaties,
altijd kiezen op basis van logische, weloverwogen beslissingen die hen het
meeste voordeel opleveren. Dit idee is sterk geworteld in de westerse,
utilitaristische en cartesiaanse tradities, en het wordt vaak gedreven door
experts of technocraten.
■ Cartesian is het belangrijkst bij land-use planning
, - Cartesiaans denken benadrukt het gebruik van rede en logisch
denken om de wereld te begrijpen en problemen op te lossen. Dit is
belangrijk in land-use planning omdat het planners aanmoedigt om
systematisch en analytisch te denken over hoe ruimte moet worden
gebruikt en georganiseerd.
■ Utilitaristic het leven heeft zin als je doelen stelt en haalt, het halen van zijn
eigen doel.
- Utilitarisme is een filosofische benadering die stelt dat de juiste
handeling degene is die het meeste geluk of welzijn voor de meeste
mensen oplevert. Dit is een doelgerichte kijk op het leven: de waarde
van het leven wordt gemeten aan de hand van de doelen die iemand
stelt en bereikt.
The plan (Banfield, 1959)
● Een plan [...] is een beslissing met betrekking tot een koers van actie. Een actieplan
is een opeenvolging van handelingen die als middelen onderling verbonden zijn en
daarom worden gezien als een eenheid; het is de eenheid die het plan is.
● Het is objectief van modernist planning, het is een course of action, het is logisch
door een stappenplan.
- Regels die gemaakt worden
The modern-rational plan (Banfield, 1959)
1. Analysis of a situation
❖ Ter beschikking staande middelen
❖ Bevoegdheid en macht
● Doel: Begrijpen van de huidige context en bepalen welke handelingsmogelijkheden
beschikbaar zijn.
● Benadering:
○ De planner onderzoekt waar de actor zich nu bevindt ("de startpositie") en
wat de gewenste eindpositie is.
○ De beschikbare middelen (tijd, geld, informatie, autoriteit) en obstakels
(wettelijke beperkingen, fysieke beperkingen, sociale context) worden in kaart
gebracht.
○ Het doel is om het "opportunity area" te bepalen: de reeks acties die binnen
de gegeven beperkingen realistisch mogelijk zijn.
● Uitdaging: Soms is de ruimte voor handelen (het opportunity area) zo klein dat het
doel mogelijk onhaalbaar is.
2. End reduction and elaboration
❖ Beelden van de toekomst
❖ Real-life doelen --> gewenste en ongewenste effecten
● Doel: Formuleren van heldere en werkbare doelen als basis voor besluitvorming.
● Benadering:
○ Doelen worden omgezet van algemene, vage ideeën naar specifieke en
meetbare termen.
○ Actieve elementen: Kenmerken van de toekomstige situatie die actief
worden nagestreefd.
, ○ Contextuele elementen: Kenmerken die niet actief worden nagestreefd maar
die niet mogen worden opgeofferd (bijvoorbeeld: een project realiseren
zonder de gemeenschap te verstoren).
○ De planner onderzoekt conflicten tussen doelen en bepaalt hun prioriteit
(bijvoorbeeld: "Welke doelen zijn belangrijker onder bepaalde
omstandigheden?").
● Uitdaging: Tegenstrijdige doelen (zoals kostenreductie versus kwaliteit) en het
bepalen van prioriteiten.
3. Design a course of action
❖ Operationele stappen (investeringsplannen)
❖ Strategische stappen (waarden, principes, brede richtingen)
● Doel: Ontwerpen van een concrete reeks acties die de vastgestelde doelen kunnen
bereiken.
● Benadering:
○ Een handelingskoers bestaat uit een reeks onderling verbonden beslissingen
en acties, op verschillende niveaus:
- Algemeen niveau: De hoofdrichting of strategie.
- Gedetailleerd niveau: Operationele stappen en programma’s die
voortvloeien uit de algemene koers.
○ De consistentie van acties wordt gewaarborgd door de hiërarchie van
besluiten (algemene besluiten sturen gedetailleerde acties).
● Uitdaging: Het risico van "functionele rationaliteit" (rationele uitvoering op
detailniveau) zonder dat het algemene doel effectief is.
4. Comparative evaluation of consequences
❖ Controleer resultaten, gewenst en ongewenst
❖ Definieer 'aanvaardbare' risico's
❖ Verschillende evaluatieschalen (stad, nationaal, regionaal?)
- Stap nummer 4 werd vaak vergeten, maar was wel essentieel voor de planning later
- Na het modernism doet de staat niet alles meer
● Doel: Een zorgvuldige evaluatie van de verwachte gevolgen van de mogelijke
handelingskoersen, inclusief onbedoelde effecten.
● Benadering:
○ Alle gevolgen – gewenst en ongewenst – worden geïdentificeerd en
vergeleken.
○ De planner weegt de nettowaarde van de uitkomsten tegen elkaar af, soms
met gebruik van een uniforme maatstaf (bijvoorbeeld geld, tijd).
○ In veel gevallen is een directe kwantificering niet mogelijk, en moet de
planner subjectieve afwegingen maken (bijvoorbeeld: "Hoeveel is
natuurschade acceptabel voor economische groei?").
● Uitdaging: Het vinden van een balans tussen onvergelijkbare grootheden
(bijvoorbeeld esthetische waarde versus economische kosten).
Het plan zelf is een onderdeel van planning
➔ Meeste bekende rationele planner is Le Corbusier (foto dia, zwart wit met
kruisgebouwtjes) (zie pp), het probleem dat hij wilde oplossen is housing,
ruimte, licht, lucht
- Niet alleen Le Corbusier “de planner” wilde het, maar ook de overheid
, - Le Corusier begreep de stad Parijs als verschillende zones waar verschillende
functies waren.
Rechter foto plan (zwartwit) is het plan van IJburg -> veel geld van de staat, in de 90's is
crisis van identiteit, laatste plan van modernist planning. IJburg was ontstaan door het
VINEX-programma, om mensen dichter bij het centrum van de stad te krijgen. Volgens
socialisten is dit een goed plan en voor anarchisten is dit een slecht plan.
Strategy Amsterdam 2004 voorbeeld van stappenplan hierboven en werd genoemd
structuurvisie
- Foto is oude strategie
- Ze wilde meer huizen krijgen buiten het centrum, ze wilde die daar omdat daar plek
was, buiten de stations konden meer huizen gebouwd worden.
- Overamstel, maakte ze een specifieke visie voor
❖ Je hebt daar work-area, living area en een gemixte area
❖ In 2023 maakt de gemeente nog meer operationele plan ervoor
❖ Daarna komt er van het 2023 plan nog een specifieker plan, waarin wordt
gedacht aan groene delen (parken), wateraanleg, ze leggen echt de
operationele stappen uit
❖ Wordt nog specifieker, met exacte afmetingen en geeft een rendering met hoe
het eruit moet zien. Hoe het volume er moet uitzien en het plaatje van het
volume gaat de markt op voor de mensen die het gaan bouwen.
- Al deze plaatjes zijn de voorbeelden van de rationele planning
Er zijn twee kritieken
1. Politics: Overeenstemming over een doel is en zou (bijna) onmogelijk zijn
- Het bereiken van consensus over doelen is vrijwel onmogelijk in een politieke
context vanwege de vele conflicterende belangen en prioriteiten van
betrokken partijen. Doelen in publieke organisaties zijn vaak vaag of
tegenstrijdig om politieke spanningen te vermijden. Dit weerspiegelt de
noodzaak van compromis, maar maakt duidelijke en gerichte planning
moeilijk.
2. Power (rights) en institutions: De capaciteit en voorwaarden om in te grijpen zijn
context- en situatie specifiek en zijn niet vanzelfsprekend
- De mogelijkheden van organisaties om in te grijpen zijn afhankelijk van hun
specifieke context, zoals beschikbare middelen, institutionele structuren en
sociale omstandigheden. Macht is nooit absoluut, en organisaties opereren
vaak binnen beperkingen die door eerdere beslissingen of externe factoren
zijn opgelegd. Dit maakt interventies complex en situatiegebonden in plaats
van universeel toepasbaar.
Efficiency vs Justice
- Efficiëntie -> rationele keuze -> beste manier om vaste doelen te bereiken
- Rechtvaardigheid -> 'waarde' keuze -> zowel doelen als einddoelen zijn waarde
keuzes
Planningsproblemen zijn wicked:
- politieke oordelen
