Deel 1: Inleiding tot het recht
Wat is recht?
- Zorgt voor orde in de maatschappij
- Voorkomen, bestrijden of oplossen van conflicten
- Sanctie bij overtreden vd regels
Vier aspecten vh recht: kern - wat is recht?
- Gedragsregels = middel
- Ordenen vd maatschappij = doel
- Gemaakt door de overheid
- Afdwingbaar
o Sanctie bij overtreding
Indeling vh recht
Publiek recht vs. privaat recht
- Privaat recht
o Tussen burgers, personen onderling (kan ook een ondernemer zijn)
o Rechtstakken:
▪ Burgerlijk recht (bv. familierecht [echtscheiding, adoptie, …], zakenrecht, …)
▪ Handelsrecht (bv. faillissement, vennootschappen, …)
▪ Burgerlijk procesrecht
▪ Internationaal privaatrecht
- Publiek recht
o Tussen burger(s) en de overheid
o Rechtstakken:
▪ Staatsrecht / grondwettelijk recht (bv. organisatie rechtbanken)
▪ Administratief recht
▪ Strafrecht (sanctie wordt door de overheid opgelegd)
▪ Strafprocesrecht
▪ Fiscaal recht
Bronnen vh recht: waar vinden wij informatie over het recht?
Er zijn 2 grote categorieën:
Materiële bronnen
- Liggen aan de basis vd formele bronnen
o Bv. elke week betogingen over x → er komt wetgeving over x
- Verklaren waarom bep. wetten tot stand komen
- Soorten:
o Algemene materiële bronnen: maatschappelijke opvattingen, eco. & pol.-soc. factoren
o Concrete materiële bronnen: nieuwsbericht, feiten in een conflict, …
, Formele bronnen
- Vormen waarin het recht tot uitdrukking komt
- Soorten:
o Wetgeving
▪ Belangrijkste bron vh recht
▪ Wetgeving op verschillende niveaus:
• Europees: gemaakt door de EU
• Federaal: gemaakt door het parlement (= federale overheid)
• Gemeenschappen & gewesten
• Provincies
• Steden & gemeentes
• Internationaal
o Rechtspraak
o Rechtsleer
▪ Mening van rechtsgeleerden over een bep. onderwerp ih recht
o Gewoonte en billijkheid
Waar komt het recht vandaan?
Basis: wetgever (meestal een parlement) maakt wetten
Dagelijks ontstaat er nieuwe wetgeving (door gebeurtenissen in de actualiteit, betogingen, …)
Bronnen vh recht: wetgeving
- Soorten wetten
o Internationale verdragen & beslissingen
o Grondwet
o Wet
o Decreet
o Koninklijk besluit (KB) & Ministerieel Besluit (MB)
o Besluit van gemeenschaps- of gewestregering
o Andere: bv. provinciale & gemeentelijke wetgeving
- Onderlinge hiërarchie tussen wetten
o Gevolg: lagere wetten mogen niet in strijd zijn met hogere wetten
Soorten wetten – dieper
- Internationale verdragen en beslissingen
o Internationale organisaties (bv. Europese Unie)
▪ Verordeningen: rechtstreeks toepasbaar & directe werking op elk lidstaat
▪ Richtlijnen: niet rechtstreeks toepasbaar & geen directe werking op elk lidstaat
• Richtlijn met minimum harmonisatie
o Minimum standaard wordt opgelegd, meer bescherming mag
o Verschillend per lidstaat
• Richtlijn met maximum harmonisatie
o Maximum wordt opgelegd, meer mag niet
o Hetzelfde voor elk lidstaat
o Verdragen tussen staten onderling
▪ Bilateraal verdrag: tussen 2 staten (bv. dubbelbelastingsverdrag tss Be & Nl)
▪ Multilateraal verdrag: tussen meerdere staten (bv. verdrag van Montreal)
Wat is recht?
- Zorgt voor orde in de maatschappij
- Voorkomen, bestrijden of oplossen van conflicten
- Sanctie bij overtreden vd regels
Vier aspecten vh recht: kern - wat is recht?
- Gedragsregels = middel
- Ordenen vd maatschappij = doel
- Gemaakt door de overheid
- Afdwingbaar
o Sanctie bij overtreding
Indeling vh recht
Publiek recht vs. privaat recht
- Privaat recht
o Tussen burgers, personen onderling (kan ook een ondernemer zijn)
o Rechtstakken:
▪ Burgerlijk recht (bv. familierecht [echtscheiding, adoptie, …], zakenrecht, …)
▪ Handelsrecht (bv. faillissement, vennootschappen, …)
▪ Burgerlijk procesrecht
▪ Internationaal privaatrecht
- Publiek recht
o Tussen burger(s) en de overheid
o Rechtstakken:
▪ Staatsrecht / grondwettelijk recht (bv. organisatie rechtbanken)
▪ Administratief recht
▪ Strafrecht (sanctie wordt door de overheid opgelegd)
▪ Strafprocesrecht
▪ Fiscaal recht
Bronnen vh recht: waar vinden wij informatie over het recht?
Er zijn 2 grote categorieën:
Materiële bronnen
- Liggen aan de basis vd formele bronnen
o Bv. elke week betogingen over x → er komt wetgeving over x
- Verklaren waarom bep. wetten tot stand komen
- Soorten:
o Algemene materiële bronnen: maatschappelijke opvattingen, eco. & pol.-soc. factoren
o Concrete materiële bronnen: nieuwsbericht, feiten in een conflict, …
, Formele bronnen
- Vormen waarin het recht tot uitdrukking komt
- Soorten:
o Wetgeving
▪ Belangrijkste bron vh recht
▪ Wetgeving op verschillende niveaus:
• Europees: gemaakt door de EU
• Federaal: gemaakt door het parlement (= federale overheid)
• Gemeenschappen & gewesten
• Provincies
• Steden & gemeentes
• Internationaal
o Rechtspraak
o Rechtsleer
▪ Mening van rechtsgeleerden over een bep. onderwerp ih recht
o Gewoonte en billijkheid
Waar komt het recht vandaan?
Basis: wetgever (meestal een parlement) maakt wetten
Dagelijks ontstaat er nieuwe wetgeving (door gebeurtenissen in de actualiteit, betogingen, …)
Bronnen vh recht: wetgeving
- Soorten wetten
o Internationale verdragen & beslissingen
o Grondwet
o Wet
o Decreet
o Koninklijk besluit (KB) & Ministerieel Besluit (MB)
o Besluit van gemeenschaps- of gewestregering
o Andere: bv. provinciale & gemeentelijke wetgeving
- Onderlinge hiërarchie tussen wetten
o Gevolg: lagere wetten mogen niet in strijd zijn met hogere wetten
Soorten wetten – dieper
- Internationale verdragen en beslissingen
o Internationale organisaties (bv. Europese Unie)
▪ Verordeningen: rechtstreeks toepasbaar & directe werking op elk lidstaat
▪ Richtlijnen: niet rechtstreeks toepasbaar & geen directe werking op elk lidstaat
• Richtlijn met minimum harmonisatie
o Minimum standaard wordt opgelegd, meer bescherming mag
o Verschillend per lidstaat
• Richtlijn met maximum harmonisatie
o Maximum wordt opgelegd, meer mag niet
o Hetzelfde voor elk lidstaat
o Verdragen tussen staten onderling
▪ Bilateraal verdrag: tussen 2 staten (bv. dubbelbelastingsverdrag tss Be & Nl)
▪ Multilateraal verdrag: tussen meerdere staten (bv. verdrag van Montreal)
