Mensenrechten
I. begrip, kenmerken en soorten mensenrechten
A. begrip mensenrechten
Dominant discours, maar waarom?
Rechtvaardigheid/waardigheid
Revolutionair, emanciperend concept
Kritiek: niet alle problemen in samenleving zijn ermee op te lossen + botsen vaak op tradities
Definitie door OHCHR
- Human rights are rights inherent to all human beings, whatever our nationality, place of
residence, sex, national or ethnic origin, colour, religion, language, or any other status. We are
all equally entitled to our human rights without discrimination.
B. kenmerken van de mensenrechten
Hunt
• Inherente rechten verbonden aan natuurlijke personen, mensen
Geen toegekende rechten, je hebt ze omdat je een mens bent
Nuance 1: abstracte entiteiten zoals geloofsgemeenschappen en politieke partijen
hebben ook ‘mensenrechten, al kunnen ze niet alle mensenrechten inroepen (vb.
verbod op foltering)
Nuance 2: ook dieren kunnen rechten hebben (vb. mogen niet uit natuurlijke habitat
gehaald worden
Nuance 3: ecosystemen kunnen rechten worden toegekend. Equador eerste land dat
rechten van de natuur in grondwet opnam. In vb. Colombia kan de natuur rechtstreeks
via rechter rechten toegekend krijgen, gelinkt aan de grondwet
In Europa: grootste zoutwaterlagune in Murcia beschermd via de wet
Nuance 4: inflatie/proliferatie van mensenrechten, veel vergaande rechten zoals recht
om op vakantie te gaan in kinderrechtenverdrag. Hoe meer rechten, hoe vaker ze met
elkaar botsen
• Gelijkheid, gelden voor iedereen, ongeacht status en achtergrond
Betekent niet dat kwetbare groepen geen extra ondersteuning kunnen krijgen
• Universeel, voor iedereen op gelijke wijze gegarandeerd
Kritiek: Europees concept? Maar na WOII universele verklaring aangenomen door alle VN-
lidstaten zonder tegenwerken
Meeste mensenrechten niet absoluut, maar relatief:
Absolute mensenrechten Relatieve mensenrechten
Op geen enkele manier beperking mogelijk Kunnen worden beperkt/opgeschort onder
Kunnen niet worden opgeschort bepaalde omstandigheden
Kan geen afstand van gedaan worden • Proportionele beperking tav het
beoogde doel
C. basisbeginselen als grondslag van mensenrechten
à de factoren die de opgang van de mensenrechten hebben gestimuleerd
D. soorten mensenrechten
1. categorieën van mensenrechten
1.1 burgerlijke rechten
Bescherming burger tegen de staat = afweerrechten
- Recht op persoonlijke vrijheid
▪ Lettre de cachet: vrijbrieven ondertekend door de koning
- Recht op leven
- Verbod van foltering
- Recht op privacy
1.2 politieke rechten
Mensenrechten 1
, Deelname burger in staat
Vb. Boston Tea Party als reactie op de taxen die warden ingevoerd: no taxation without
representation, werden niet vertegenwoordigd in Britse Lagerhuis, wilden dan ook geen taxen
betalen. Leidde tot Amerikaanse revolutie
- Recht op vrije verkiezingen
- Vrijheid van vergadering
- Vrijheid van vereniging
*Vakverenigingen/werknemersorganisaties eerder socio-economische
rechten: sommige rechten terug te vinden in meerdere
categorieën/generaties rechten
- Vrijheid van meningsuiting
Problemen mbt rechten en verlichting:
- Slavernij
- Racisme
- Discriminatie tov vrouwen
- Klassisme (IR)
Reactie tav eerste generatie-rechten
- SOCIALISME: niets aan vb. vrije meningsuiting wanneer je geen dak boven je hoofd hebt
o Versus burgerlijke rechten van niet-inmenging; is niet genoeg, overheid moet actief
optreden
o Karl Marx 19e E: liberale rechten niet zo revolutionair en werkten niet emanciperend
want gefocust op heilige eigendomsrecht van de rijke burger
➔ leidt tot ecosoc rechten
1.3 economische, sociale en culturele rechten
o Creëren omstandigheden tot waardig leven
▪ Recht op behoorlijke huisvesting, gezondheidszorg (sociale)
▪ Vrijheid van handel, vrijheid van arbeid (economische)
▪ Recht op organisatie activiteiten (onderwijs) in eigen taal (culturele)
o Grondwetten
o Internationaal Arbeidsbureau 1901
= eerste internationaal bureau dat zich bezighoudt met arbeidsrechten
Later (na WOI) omgevormd tot IAO
o Interventionisme: voorheen laissez-faire
Nu gaan bepaalde regeringsleiders interveniëren ➔ sociale welvaartsstaat
o Dekolonisatie vestigt de aandacht internationaal nog meer op de eco-sociale rechten
GEVECHTEN VOOR RECHTEN
o Feministisch gevecht 18e E
Olympe de Gouges: schreef nieuwe tekst: la déclaration des droits de femmes et de
Citoyen
Mary Wollstonecraft: pleitte voor politieke participatie en onderwijs voor vrouwen
1.4 solidariteitsrechten
Veel nadruk op eerste en tweede generatie rechten
➔ behoefte aan derde generatie van rechten
In zuiden veel conflicten en armoede. Nieuwe soort mensenrechten moet worden
gepropageerd en geïmplementeerd.
= reactie globale zuiden tegen noorden en westen
- Creatie van bepaalde globale toestand voor volkeren/burgers en vereisen
medewerking hele statengemeenschap: collectief karakter
o Recht op ontwikkeling: Mbaye + UNESCO
o Recht op vrede
2. generaties van mensenrechten
Justiciability: in hoeverre mensenrechten kunnen worden ingeroepen voor de rechter
BUPO-rechten meer justiciable want bestaan al sinds 19e E, erkend door iedereen
Mensenrechten 2
, ECOSOC rechten minder
Derde generatie-rechten worden soms helemaal niet erkend
➔ makkelijker gelijk te halen wanneer je je beroept op eerste generatie-rechten/via rechtspraak van
het EHRM
Vb. Lopez Ostra tegen Spanje 1994
2.1 eerste generatie-rechten
17e/18e E: klassieke, liberale mensenrechten
Vooral bescherming rechten van de rijken
1789: déclaration des droits de l’homme
o Recht op eigendom
2.2 tweede generatie-rechten
Einde 19e, begin 20e E
o Recht op degelijke huisvesting, voedsel,...
2.3 derde generatie-rechten
Pas sinds 1970
= solidariteitsrechten, collectieve rechten
o Recht op eigendom
o Recht op een gezond leefmilieu (niet helemaal justiciable)
2.4 vierde generatie-rechten
Nog niet helemaal aanvaard
- Rechten ivm evoluties inzake IT, biotech, genetic engineering en transplantaties
o Recht op toegang tot het internet
o Rechten ivm klonen
- Recht van toekomstige generaties
3. proliferatie van mensenrechten, dierenrechten en rechten van de natuur
3.1 proliferatie van mensenrechten
3.2 dierenrechten
3.3 rechten van de natuur
II. historiek van de mensenrechten
A. factoren die de opgang van de mensenrechten hebben beïnvloed
1. religieuze basis van de mensenrechten
In primitieve samenlevingen al noties van bepaalde mensenrechten, maar enkel plicht tav een
opperwezen, ging niet over subjectieve af te dwingen rechten
Waardigheid, heilig karakter leven, gelijkheid, vrijheid
Golden rule: Behandeld worden op wijze dat je zelf zou willen behandeld worden – Hindoeïsme,
Jodendom, Christendom, islam, Boeddhisme
2. filosofische basis van de mensenrechten
Basis mensenrechten grotendeels westers
Niet-westers: bv. Hsün Tzu 3e E v.C.
Overheid verplicht individuele rechten te garanderen aan de burgers om orde te verzekeren
- Als je geordende samenleving wilt hebben; als OH verplicht om aan de burgers
bepaalde individuele rechten toe te kennen
à overheid verplicht individuele rechten te garanderen aan de burgers om orde te
verzekeren
- Welke stromingen stonden aan de basis van de mensenrechten?
2.1 natuurrechtsfilosofie
o Grieken
▪ Universele wet van de natuur of god ➔ regels om te handelen als goede
mensen
▪ Geen absolute gelijkheid
Mensenrechten 3
, ▪ Stoïcijnen: evolueerden in richting van meer gelijkheid, maar geen absolute
Evolutie: volgens hen moesten ook slaven op een waardige manier behandeld
worden
o 17e-18e E: John Locke
▪ Universele wet van de natuur of god
Universele natuurwet > iedereen
In natuurlijke staat = natuurlijke vrijheid
+ natuurlijke rechten ➔ verplichting
Eigendom, vrijheid en leven
Overheid (God-Like Prince) heeft de verplichting om de natuurlijke rechten te
beschermen, vastgelegd in abstract contract. Als staat deze
verplichting niet nakomt, kan ze worden afgezet (ius resistendi)
Constitutionele parlementaire monarchie (rechten belangrijk)
Nog niet mensenrechten!
Maar: Was tegen politieke slavernij maar had aandelen in
scheepvaartsbedrijven die handelden in slaven
Hobbes
o 18e-19e E: Paine
▪ Pamflettist
▪ ‘Rights of man’ – eerste benoeming van mensenrechten
o 16e-17e E: Hobbes
▪ Universele natuurwet + mens = dom
▪ Gelooft zoals Locke in natuurlijke rechten + contract
▪ Leviathan 1651
▪ Absolute heerser + onverantwoordelijk
▪ Geen bijdrage tot opgang mensenrechten want absolute vorsten hebben die
neiging daartoe ook niet
▪ Pro absolute monarchie: rex est lex
▪
o 18e E: Burke
▪ GEEN natuurrechtelijk denker, conservatief
▪ Geen natuurlijke, abstracte rechten buiten samenleving
▪ Evoluerende tradities ➔ rechten
▪ Gelooft wel in rechten en vrijheden, niet in natuurlijke rechten
▪ Opleggen van abstracte rechten ➔ slecht voor maatschappelijke banden +
tirannie (zie FR)
2.2 vrijheidsfilosofie
o Rousseau 18e E
▪ Natuurlijke staat = nobele wilde met natuurlijke vrijheid
▪ Mensen worden afhankelijk --> samenleving corrumpeert ➔ anarchie ➔
natuurlijke vrijheid uitgehold
▪ Staat + contract = natuurlijke vrijheid vermindert
▪ Onderworpen aan wetten als uitdrukking van volonté générale ➔ vrije
samenleving ➔ geen nood aan uitdrukkelijke mensenrechten als rechten
tegen wetgever
Maar: notoir racist en niet pro vrouwenrechten
o Kant 18e E
▪ Mens is redelijk wezen + mens heeft recht op waardigheid
▪ Mensenrechten: vrijheid , gelijkheid, autonomie
Maar: notoir racist en niet pro vrouwenrechten
2.3 rechtspositivisme
natuurrecht
o Bentham 18e-19e E
▪ Utilitarist
▪ Natuurlijke rechten : nonsens
Mensenrechten 4
, Te ruim en niet realistisch, leidt enkel tot revoluties
▪ Rechten worden toegekend door wetgever
Enkel afdwingbare rechten wanneer opgenomen in wet
▪ Belangrijk voor opkomt mensenrechten
o 20e E: rechtspositivisme krijgt de voorkeur
▪ Wordt ook misbruikt: Nazisme
Namen wetten aan die rechten van bepaalde burgers beperkten
B. juridische evolutie van de mensenrechten
1. mensenrechten op nationaal vlak voor en tijdens de 20e E
à mensenrechten ontstonden eerst op nationaal vlak & pas later op internationaal vlak
Middeleeuwen (charters & keuren belangrijk)
Charters
Bv. Leon: voorzag bepaalde belangrijke rechten
1215: Magna Carta
- Afgedwongen door de adel & de clerus van de engelse koning
- Ontevreden met de belastingen
- Inhoud?
o Beoording door peers à gelijken
o Eigendomsrecht
o Godsdienstvrijheid
1222: Golden bull in Hongarije
- Beslissingen in strijd met de wet kon je naast je neerleggen
- Voorloper van Locke; als je het niet eens bent met de koning kan je aantonen dat
deze beslissing niet conform is aan de wet
à koning kan zo afgezet worden
1689: Bill of rights england
- Inhoud
o Vrije meningsuiting in parlement
o Recht op vrije verkiezingen
o Verbod van wrede straffen
- Zeer onvolmaakt
à no freeman shall be arrested or imprisoned on the appeal of a woman for the
death of any person except her husband (= hedendaags recht: recht op vrijheid)
= onvolmaaktheden
o Free man: enkel mannen (NOOIT voor vrouwen)
o Nooit arrestatie door verklaring van een vrouw TENZIJ echtgenote van
overledene is
Nieuwe tijd = revolutionaire periode
à vanaf 18de eeuw
1787-1791: Bill of Rights VS
à engelse kolonies in noord-amerika verklaren zich onafhankelijk via declaration of Independence
- Bill of rights: is een aanvulling bij de bestaande grondwet
- Amendments
1789: declaration des droits de l’homme et des citoyes
- Dus enkel voor mannen & rijke burgers
à vrouwen hadden niet dezelfde rechten
Vanaf 19e eeuw
Haitiaanse Grondwet (1805)
Belgische grondwet (1831)
Mensenrechten 5
, 2. mensenrechten op internationaal vlak voor de 20e E
2.1 diplomatieke bescherming
2.2 godsdienstvrijheid
2.3 afschaffing van de slavenhandel en de slavernij
o Abolition movement 19e E: pleitten voor afschaffen slavenhandel en slavernij
Meerdere NGO’s, vaak voormalige slaven of blanken die vanuit humanistisch oogpunt
tot inkeer waren gekomen
Britten namen voortouw: hoogte handels- en oorlogsvloot waardoor ze slavenschepen
konden tegenhouden
> Congres van Wenen 1815
Grote mogendheden beloofden slavernij af te schaffen
> > 50 bilaterale verdragen van Britten met andere landen waarin ze altijd een
slavernijclausule lieten opnemen waardoor ze toegelaten waren
slavenschepen tegen te houden en de handelaars te vervolgen
> Conferentie van Brussel 1890: eerste internationaal verdrag tegen slavernij
aangenomen. “General Act for the Repression of the African Slave Trade”.
Bindend internationaal verdrag voor alle verdragsstaten
Verbindingsbureau met internationale ambtenaren dat vanuit Zanzibar
toezicht houdt en de strijd tegen slavenhandel leidt.
= eerste internationale, intergouvernementele organisatie/toezichtsysteem
ter bescherming van de mensenrechten
2.4 humanitair recht
o Standaarden inzake oorlog:
> Nieuwe fase oorlogsvoering sinds de Krim: honderdduizenden mensen afgeslacht
> Russische tsaar wou Krim die behoorde tot Ottomaanse rijk innemen, gesteund door
westerse mogendheden
o Verpleegster Florence Nightingale aan het hoofd in een veldhospitaal
o A memory of Solferino: boekje over de toestanden op het slagveld, Henry
Dunant oprichter van het ICRC, met medestanders uit Genève (International
Committee of the Red Cross 1863) met als taak waken over het humanitaire
recht. ➔ Geneva Convention for the Amelioration of the Condition of the
Wounded Armies in the Field 1864. Moisten bijstand krijgen en op
humanitaire wijze behandeld worden
o + 3 verdragen van Genève: gewonden zeeslagen, Prisoners of War (POWs),
burgers
o Nu ook andere dan tussenstatelijke conflicten: bijkomende verdragen
o = 4 verdragen van Genève 1949 + 3 optionele potocollen 1977/2005
▪ Bescherming gewonde en zieke militairen (die niet meer vechten)
▪ Bescherming burgers en POWs tijdens conflicten
ICRC bezoekt wereldwijd gevangenen en pleit ervoor om hun situatie
te verbeteren
▪ Neutraliteit personeel en uitrusting via embleem
Embleem op dak ziekenhuis/ziekenwagen betekent dat het niet mag
worden aangevallen, maar wordt vaak met de voet getreden
ICRC = privéorganisatie en dus niet de behoeder van het
humanitair recht. Er is geen specifiek toezichtsorgaan
gecreëerd onder deze verdragen.
Later wel onder de klassieke mensenrechten.
19e E: grote westerse mogendheden gaan actief militair ingrijpen nav opstanden in het
Midden-Oosten. Begonnen in de Balkan.
o Interventies om bepaalde minderheden te beschermen (Christelijk-Orthodoxen). Leger
werd ingezet en opstanden werden hard ingesnoerd.
Vb. 1827: Rusland, Frankrijk en VK interveniëren in Griekenland, leidt tot Griekse
onafhankelijkheid.
Mensenrechten 6
I. begrip, kenmerken en soorten mensenrechten
A. begrip mensenrechten
Dominant discours, maar waarom?
Rechtvaardigheid/waardigheid
Revolutionair, emanciperend concept
Kritiek: niet alle problemen in samenleving zijn ermee op te lossen + botsen vaak op tradities
Definitie door OHCHR
- Human rights are rights inherent to all human beings, whatever our nationality, place of
residence, sex, national or ethnic origin, colour, religion, language, or any other status. We are
all equally entitled to our human rights without discrimination.
B. kenmerken van de mensenrechten
Hunt
• Inherente rechten verbonden aan natuurlijke personen, mensen
Geen toegekende rechten, je hebt ze omdat je een mens bent
Nuance 1: abstracte entiteiten zoals geloofsgemeenschappen en politieke partijen
hebben ook ‘mensenrechten, al kunnen ze niet alle mensenrechten inroepen (vb.
verbod op foltering)
Nuance 2: ook dieren kunnen rechten hebben (vb. mogen niet uit natuurlijke habitat
gehaald worden
Nuance 3: ecosystemen kunnen rechten worden toegekend. Equador eerste land dat
rechten van de natuur in grondwet opnam. In vb. Colombia kan de natuur rechtstreeks
via rechter rechten toegekend krijgen, gelinkt aan de grondwet
In Europa: grootste zoutwaterlagune in Murcia beschermd via de wet
Nuance 4: inflatie/proliferatie van mensenrechten, veel vergaande rechten zoals recht
om op vakantie te gaan in kinderrechtenverdrag. Hoe meer rechten, hoe vaker ze met
elkaar botsen
• Gelijkheid, gelden voor iedereen, ongeacht status en achtergrond
Betekent niet dat kwetbare groepen geen extra ondersteuning kunnen krijgen
• Universeel, voor iedereen op gelijke wijze gegarandeerd
Kritiek: Europees concept? Maar na WOII universele verklaring aangenomen door alle VN-
lidstaten zonder tegenwerken
Meeste mensenrechten niet absoluut, maar relatief:
Absolute mensenrechten Relatieve mensenrechten
Op geen enkele manier beperking mogelijk Kunnen worden beperkt/opgeschort onder
Kunnen niet worden opgeschort bepaalde omstandigheden
Kan geen afstand van gedaan worden • Proportionele beperking tav het
beoogde doel
C. basisbeginselen als grondslag van mensenrechten
à de factoren die de opgang van de mensenrechten hebben gestimuleerd
D. soorten mensenrechten
1. categorieën van mensenrechten
1.1 burgerlijke rechten
Bescherming burger tegen de staat = afweerrechten
- Recht op persoonlijke vrijheid
▪ Lettre de cachet: vrijbrieven ondertekend door de koning
- Recht op leven
- Verbod van foltering
- Recht op privacy
1.2 politieke rechten
Mensenrechten 1
, Deelname burger in staat
Vb. Boston Tea Party als reactie op de taxen die warden ingevoerd: no taxation without
representation, werden niet vertegenwoordigd in Britse Lagerhuis, wilden dan ook geen taxen
betalen. Leidde tot Amerikaanse revolutie
- Recht op vrije verkiezingen
- Vrijheid van vergadering
- Vrijheid van vereniging
*Vakverenigingen/werknemersorganisaties eerder socio-economische
rechten: sommige rechten terug te vinden in meerdere
categorieën/generaties rechten
- Vrijheid van meningsuiting
Problemen mbt rechten en verlichting:
- Slavernij
- Racisme
- Discriminatie tov vrouwen
- Klassisme (IR)
Reactie tav eerste generatie-rechten
- SOCIALISME: niets aan vb. vrije meningsuiting wanneer je geen dak boven je hoofd hebt
o Versus burgerlijke rechten van niet-inmenging; is niet genoeg, overheid moet actief
optreden
o Karl Marx 19e E: liberale rechten niet zo revolutionair en werkten niet emanciperend
want gefocust op heilige eigendomsrecht van de rijke burger
➔ leidt tot ecosoc rechten
1.3 economische, sociale en culturele rechten
o Creëren omstandigheden tot waardig leven
▪ Recht op behoorlijke huisvesting, gezondheidszorg (sociale)
▪ Vrijheid van handel, vrijheid van arbeid (economische)
▪ Recht op organisatie activiteiten (onderwijs) in eigen taal (culturele)
o Grondwetten
o Internationaal Arbeidsbureau 1901
= eerste internationaal bureau dat zich bezighoudt met arbeidsrechten
Later (na WOI) omgevormd tot IAO
o Interventionisme: voorheen laissez-faire
Nu gaan bepaalde regeringsleiders interveniëren ➔ sociale welvaartsstaat
o Dekolonisatie vestigt de aandacht internationaal nog meer op de eco-sociale rechten
GEVECHTEN VOOR RECHTEN
o Feministisch gevecht 18e E
Olympe de Gouges: schreef nieuwe tekst: la déclaration des droits de femmes et de
Citoyen
Mary Wollstonecraft: pleitte voor politieke participatie en onderwijs voor vrouwen
1.4 solidariteitsrechten
Veel nadruk op eerste en tweede generatie rechten
➔ behoefte aan derde generatie van rechten
In zuiden veel conflicten en armoede. Nieuwe soort mensenrechten moet worden
gepropageerd en geïmplementeerd.
= reactie globale zuiden tegen noorden en westen
- Creatie van bepaalde globale toestand voor volkeren/burgers en vereisen
medewerking hele statengemeenschap: collectief karakter
o Recht op ontwikkeling: Mbaye + UNESCO
o Recht op vrede
2. generaties van mensenrechten
Justiciability: in hoeverre mensenrechten kunnen worden ingeroepen voor de rechter
BUPO-rechten meer justiciable want bestaan al sinds 19e E, erkend door iedereen
Mensenrechten 2
, ECOSOC rechten minder
Derde generatie-rechten worden soms helemaal niet erkend
➔ makkelijker gelijk te halen wanneer je je beroept op eerste generatie-rechten/via rechtspraak van
het EHRM
Vb. Lopez Ostra tegen Spanje 1994
2.1 eerste generatie-rechten
17e/18e E: klassieke, liberale mensenrechten
Vooral bescherming rechten van de rijken
1789: déclaration des droits de l’homme
o Recht op eigendom
2.2 tweede generatie-rechten
Einde 19e, begin 20e E
o Recht op degelijke huisvesting, voedsel,...
2.3 derde generatie-rechten
Pas sinds 1970
= solidariteitsrechten, collectieve rechten
o Recht op eigendom
o Recht op een gezond leefmilieu (niet helemaal justiciable)
2.4 vierde generatie-rechten
Nog niet helemaal aanvaard
- Rechten ivm evoluties inzake IT, biotech, genetic engineering en transplantaties
o Recht op toegang tot het internet
o Rechten ivm klonen
- Recht van toekomstige generaties
3. proliferatie van mensenrechten, dierenrechten en rechten van de natuur
3.1 proliferatie van mensenrechten
3.2 dierenrechten
3.3 rechten van de natuur
II. historiek van de mensenrechten
A. factoren die de opgang van de mensenrechten hebben beïnvloed
1. religieuze basis van de mensenrechten
In primitieve samenlevingen al noties van bepaalde mensenrechten, maar enkel plicht tav een
opperwezen, ging niet over subjectieve af te dwingen rechten
Waardigheid, heilig karakter leven, gelijkheid, vrijheid
Golden rule: Behandeld worden op wijze dat je zelf zou willen behandeld worden – Hindoeïsme,
Jodendom, Christendom, islam, Boeddhisme
2. filosofische basis van de mensenrechten
Basis mensenrechten grotendeels westers
Niet-westers: bv. Hsün Tzu 3e E v.C.
Overheid verplicht individuele rechten te garanderen aan de burgers om orde te verzekeren
- Als je geordende samenleving wilt hebben; als OH verplicht om aan de burgers
bepaalde individuele rechten toe te kennen
à overheid verplicht individuele rechten te garanderen aan de burgers om orde te
verzekeren
- Welke stromingen stonden aan de basis van de mensenrechten?
2.1 natuurrechtsfilosofie
o Grieken
▪ Universele wet van de natuur of god ➔ regels om te handelen als goede
mensen
▪ Geen absolute gelijkheid
Mensenrechten 3
, ▪ Stoïcijnen: evolueerden in richting van meer gelijkheid, maar geen absolute
Evolutie: volgens hen moesten ook slaven op een waardige manier behandeld
worden
o 17e-18e E: John Locke
▪ Universele wet van de natuur of god
Universele natuurwet > iedereen
In natuurlijke staat = natuurlijke vrijheid
+ natuurlijke rechten ➔ verplichting
Eigendom, vrijheid en leven
Overheid (God-Like Prince) heeft de verplichting om de natuurlijke rechten te
beschermen, vastgelegd in abstract contract. Als staat deze
verplichting niet nakomt, kan ze worden afgezet (ius resistendi)
Constitutionele parlementaire monarchie (rechten belangrijk)
Nog niet mensenrechten!
Maar: Was tegen politieke slavernij maar had aandelen in
scheepvaartsbedrijven die handelden in slaven
Hobbes
o 18e-19e E: Paine
▪ Pamflettist
▪ ‘Rights of man’ – eerste benoeming van mensenrechten
o 16e-17e E: Hobbes
▪ Universele natuurwet + mens = dom
▪ Gelooft zoals Locke in natuurlijke rechten + contract
▪ Leviathan 1651
▪ Absolute heerser + onverantwoordelijk
▪ Geen bijdrage tot opgang mensenrechten want absolute vorsten hebben die
neiging daartoe ook niet
▪ Pro absolute monarchie: rex est lex
▪
o 18e E: Burke
▪ GEEN natuurrechtelijk denker, conservatief
▪ Geen natuurlijke, abstracte rechten buiten samenleving
▪ Evoluerende tradities ➔ rechten
▪ Gelooft wel in rechten en vrijheden, niet in natuurlijke rechten
▪ Opleggen van abstracte rechten ➔ slecht voor maatschappelijke banden +
tirannie (zie FR)
2.2 vrijheidsfilosofie
o Rousseau 18e E
▪ Natuurlijke staat = nobele wilde met natuurlijke vrijheid
▪ Mensen worden afhankelijk --> samenleving corrumpeert ➔ anarchie ➔
natuurlijke vrijheid uitgehold
▪ Staat + contract = natuurlijke vrijheid vermindert
▪ Onderworpen aan wetten als uitdrukking van volonté générale ➔ vrije
samenleving ➔ geen nood aan uitdrukkelijke mensenrechten als rechten
tegen wetgever
Maar: notoir racist en niet pro vrouwenrechten
o Kant 18e E
▪ Mens is redelijk wezen + mens heeft recht op waardigheid
▪ Mensenrechten: vrijheid , gelijkheid, autonomie
Maar: notoir racist en niet pro vrouwenrechten
2.3 rechtspositivisme
natuurrecht
o Bentham 18e-19e E
▪ Utilitarist
▪ Natuurlijke rechten : nonsens
Mensenrechten 4
, Te ruim en niet realistisch, leidt enkel tot revoluties
▪ Rechten worden toegekend door wetgever
Enkel afdwingbare rechten wanneer opgenomen in wet
▪ Belangrijk voor opkomt mensenrechten
o 20e E: rechtspositivisme krijgt de voorkeur
▪ Wordt ook misbruikt: Nazisme
Namen wetten aan die rechten van bepaalde burgers beperkten
B. juridische evolutie van de mensenrechten
1. mensenrechten op nationaal vlak voor en tijdens de 20e E
à mensenrechten ontstonden eerst op nationaal vlak & pas later op internationaal vlak
Middeleeuwen (charters & keuren belangrijk)
Charters
Bv. Leon: voorzag bepaalde belangrijke rechten
1215: Magna Carta
- Afgedwongen door de adel & de clerus van de engelse koning
- Ontevreden met de belastingen
- Inhoud?
o Beoording door peers à gelijken
o Eigendomsrecht
o Godsdienstvrijheid
1222: Golden bull in Hongarije
- Beslissingen in strijd met de wet kon je naast je neerleggen
- Voorloper van Locke; als je het niet eens bent met de koning kan je aantonen dat
deze beslissing niet conform is aan de wet
à koning kan zo afgezet worden
1689: Bill of rights england
- Inhoud
o Vrije meningsuiting in parlement
o Recht op vrije verkiezingen
o Verbod van wrede straffen
- Zeer onvolmaakt
à no freeman shall be arrested or imprisoned on the appeal of a woman for the
death of any person except her husband (= hedendaags recht: recht op vrijheid)
= onvolmaaktheden
o Free man: enkel mannen (NOOIT voor vrouwen)
o Nooit arrestatie door verklaring van een vrouw TENZIJ echtgenote van
overledene is
Nieuwe tijd = revolutionaire periode
à vanaf 18de eeuw
1787-1791: Bill of Rights VS
à engelse kolonies in noord-amerika verklaren zich onafhankelijk via declaration of Independence
- Bill of rights: is een aanvulling bij de bestaande grondwet
- Amendments
1789: declaration des droits de l’homme et des citoyes
- Dus enkel voor mannen & rijke burgers
à vrouwen hadden niet dezelfde rechten
Vanaf 19e eeuw
Haitiaanse Grondwet (1805)
Belgische grondwet (1831)
Mensenrechten 5
, 2. mensenrechten op internationaal vlak voor de 20e E
2.1 diplomatieke bescherming
2.2 godsdienstvrijheid
2.3 afschaffing van de slavenhandel en de slavernij
o Abolition movement 19e E: pleitten voor afschaffen slavenhandel en slavernij
Meerdere NGO’s, vaak voormalige slaven of blanken die vanuit humanistisch oogpunt
tot inkeer waren gekomen
Britten namen voortouw: hoogte handels- en oorlogsvloot waardoor ze slavenschepen
konden tegenhouden
> Congres van Wenen 1815
Grote mogendheden beloofden slavernij af te schaffen
> > 50 bilaterale verdragen van Britten met andere landen waarin ze altijd een
slavernijclausule lieten opnemen waardoor ze toegelaten waren
slavenschepen tegen te houden en de handelaars te vervolgen
> Conferentie van Brussel 1890: eerste internationaal verdrag tegen slavernij
aangenomen. “General Act for the Repression of the African Slave Trade”.
Bindend internationaal verdrag voor alle verdragsstaten
Verbindingsbureau met internationale ambtenaren dat vanuit Zanzibar
toezicht houdt en de strijd tegen slavenhandel leidt.
= eerste internationale, intergouvernementele organisatie/toezichtsysteem
ter bescherming van de mensenrechten
2.4 humanitair recht
o Standaarden inzake oorlog:
> Nieuwe fase oorlogsvoering sinds de Krim: honderdduizenden mensen afgeslacht
> Russische tsaar wou Krim die behoorde tot Ottomaanse rijk innemen, gesteund door
westerse mogendheden
o Verpleegster Florence Nightingale aan het hoofd in een veldhospitaal
o A memory of Solferino: boekje over de toestanden op het slagveld, Henry
Dunant oprichter van het ICRC, met medestanders uit Genève (International
Committee of the Red Cross 1863) met als taak waken over het humanitaire
recht. ➔ Geneva Convention for the Amelioration of the Condition of the
Wounded Armies in the Field 1864. Moisten bijstand krijgen en op
humanitaire wijze behandeld worden
o + 3 verdragen van Genève: gewonden zeeslagen, Prisoners of War (POWs),
burgers
o Nu ook andere dan tussenstatelijke conflicten: bijkomende verdragen
o = 4 verdragen van Genève 1949 + 3 optionele potocollen 1977/2005
▪ Bescherming gewonde en zieke militairen (die niet meer vechten)
▪ Bescherming burgers en POWs tijdens conflicten
ICRC bezoekt wereldwijd gevangenen en pleit ervoor om hun situatie
te verbeteren
▪ Neutraliteit personeel en uitrusting via embleem
Embleem op dak ziekenhuis/ziekenwagen betekent dat het niet mag
worden aangevallen, maar wordt vaak met de voet getreden
ICRC = privéorganisatie en dus niet de behoeder van het
humanitair recht. Er is geen specifiek toezichtsorgaan
gecreëerd onder deze verdragen.
Later wel onder de klassieke mensenrechten.
19e E: grote westerse mogendheden gaan actief militair ingrijpen nav opstanden in het
Midden-Oosten. Begonnen in de Balkan.
o Interventies om bepaalde minderheden te beschermen (Christelijk-Orthodoxen). Leger
werd ingezet en opstanden werden hard ingesnoerd.
Vb. 1827: Rusland, Frankrijk en VK interveniëren in Griekenland, leidt tot Griekse
onafhankelijkheid.
Mensenrechten 6
