Complete samenvatting: Ontwikkeling in de groep

Ontwikkeling in de groep (Editie: 3)
ISBN: 9789046908211

Hoofdstuk 1
Wat is een groep?
 Een groep is een verzameling mensen die op een bepaalde manier met
elkaar verbonden zijn: ze hebben gemeenschappelijke doelen of regels,
beïnvloeden elkaar, en hebben interactie.
 Er zijn verschillen tussen groepen van jongeren/ kinderen en groepen van
volwassenen: bij jongeren hoort vaak spel, emotie, groepsdruk,
ontwikkeling; volwassen groepen hebben vaak duidelijkere structuren en
doelgerichtheid.
 Soorten groepen kunnen variëren: vriendengroepen, klassen, sportteams,
clubs. Sommige groepen zijn informeel, andere formeel; sommige zijn
vrijwillig, andere verplicht.


Theorieën over groepsontwikkeling
 Groepen doorlopen vaak fasen: bijvoorbeeld kennismaking, zoeken naar
leidende figuren, normering, samenwerking, het oplossen van conflicten.
 Er zijn theorieën die zeggen dat groepen fasen steeds herhalen, en dat er
thema’s zijn die steeds terugkomen (zoals vragen over leiding, sociale
binding, affectie).
 Andere theorieën beschrijven opeenvolgende fasen die je niet meer
helemaal terugziet zodra een groep verder is in zijn ontwikkeling.


Veiligheid in de groep
 Voor een groep is het belangrijk dat leden zich veilig voelen. Veiligheid
bevat elementen zoals: je hoort erbij, je mag invloed hebben, je kunt
contact maken (emotioneel of persoonlijk).
 Zonder deze basis gaat groepsontwikkeling moeizaam: jongeren durven
minder in te brengen, voelen zich buitengesloten of onzichtbaar.


Ontwikkeling binnen groepen
 Kinderen en jongeren leren veel in groepen: sociale vaardigheden, omgaan
met regels, rollen aannemen, samenwerken, conflict hanteren.
 Leerprocessen kunnen informeel zijn (spel, imitatie, contact) en formeel
(opdrachten, taken in de groep).

,  Hechting en behoeften spelen een rol: iedereen heeft basisbehoeften zoals
respect, erkenning, het gevoel erbij te horen; hoe goed die worden vervuld,
beïnvloedt hoe jongeren zich voelen en functioneren in een groep.


Begeleiding van groepen
 Als begeleider is het belangrijk om te letten op dingen als groepssfeer,
interactie tussen de groepsleden, rollenverdeling, omgang met conflicten,
en momenten waarop jongeren zich onzeker voelen of uitsluiten.
 Positieve feedback werkt goed: erkenning geven aan wat goed gaat,
aanmoedigen van samenwerking, complimenten; dit versterkt
zelfvertrouwen en motivatie.
Speltips / werkvormen per fase
 Afhankelijk van in welke fase de groep zit (bijvoorbeeld net gevormd, in
een periode van onrust, of al ver in samenwerking), zijn er verschillende
werkvormen die helpen: kennismakingsspelletjes, groepsnormen samen
laten opstellen, opdrachten waarbij iedereen een rol krijgt,
reflectiemomenten zodat groepsleden kunnen delen hoe het gaat.
 In latere fasen kun je als begeleider meer uitdaging bieden, zelfstandigheid
geven en stimuleren dat de groep zelf problemen oplost.


Belangrijkste inzichten
 Groepen zijn dynamisch: ze veranderen steeds, en de ontwikkeling van
jongeren in de groep gaat hand in hand met hoe de groep zelf zich
ontwikkelt.
 Veiligheid en basisbehoeften zijn cruciaal; zonder dat kunnen jongeren niet
optimaal meedoen.
 Begeleiding vraagt aandacht, flexibiliteit, en kennis van groepsdynamica.

, Hoofdstuk 2
Groepsvorming
De basisbehoefte ‘erbij horen’
 Kinderen hebben de behoefte om erbij te horen: acceptatie door anderen,
erkenning, het gevoel van ‘ik hoor er ook bij’.
 Dit is vaak de eerste stap in groepsvorming: als je je niet geaccepteerd
voelt, ben je kwetsbaar in de groep.
Het nut van groepen
 Groepen geven steun en structuur, helpen bij sociale ontwikkeling, leren
van anderen, interactie, het vormen van identiteit.
 In groepen kun je oefenen met regels, omgangsvormen, samenwerken,
conflicthantering.
Groepsfenomenen binnen de vorming
 Onzekerheid: wanneer kinderen nieuw zijn in een groep, weten ze nog niet
wat de verwachtingen zijn, wat de normen zijn, wie waar in past.
 Spanning over wie er invloed krijgt, over het vormen van subgroepjes, over
identificatie met de groep (wil ik bij deze groep horen?).
 Verschillen tussen kinderen voor wie deelname vrijwillig is vs. verplicht –
dat beïnvloedt hun motivatie.


Toetreden tot een groep
Aantrekkelijke groepen
 Groepen zijn aantrekkelijk als ze positieve sfeer hebben, plezier bieden,
steun bieden, als leden in de groep gezien worden, en als de groep
duidelijk is in wat ze doen of wil bereiken.
 Een groep wordt ook aantrekkelijk als je verwacht dat je je er thuis zult
voelen, kunt meedoen zonder al te veel risico op afwijzing.
Mogen meedoen
 Kinderen willen dat er ruimte is om mee te doen: dat ze de regels kennen,
dat ze de kans krijgen om bij te dragen, dat ze erbij betrokken worden.
 Meedoen betekent meer dan fysiek erbij zijn – je wilt erkend worden, dat je
stem telt, dat je een rol kunt hebben.