Samenvatting BS11&12 (alle vakken)

Medische biologie BS11
Week 1: Urinewegstelsel 2

Kennisclip: ADH, aldosteron en ANP

Antidiuretisch hormoon (ADH): stimuleert de terugresorptie van water in
de nieren en vasoconstrictie waardoor de bloeddruk en het bloedvolume
wordt verhoogd
- Afname diurese (urinevorming)  geconcentreerde urine
- Grotere doorlaatbaarheid van water in distale tubulus en
verzamelbuis
- Zorgt voor een dorstgevoel
 Doelorgaan = nieren
 Prikkels: angiotensine 2 en lage bloeddruk

Productie ADH: aangemaakt in hypothalamus, afgegeven via
hypofyseachterkwab
- Osmoreceptoren hypothalamus registeren stijging osmotische
waarde (hogere concentratie opgeloste stoffen en weinig water) 
osmoreceptoren stimuleren neuronen in hypothalamus tot productie
ADH
 Alcohol remt de afgifte van ADH  uitscheiding van vocht neemt toe

Aldosteron: stimuleert de terugresorptie van natrium en afgifte van kalium
in de distale tubulus en verzamelbuis
- Grootste mineralocorticoïde (beïnvloed water-zout balans)
- Geproduceerd in bijnierschors
- Natrium trekt water aan  meer bloedvolume  verhoging
bloeddruk
 Prikkels: angiotensine 2, lage bloeddruk, laag natriumgehalte en hoog
kaliumgehalte
 Verhoogt ook gevoeligheid zoutreceptoren op de tong, waardoor je zin
hebt in iets zouts

Reabsorptie nieren
- Reabsorptie ionen: proximale tubulus
- Actieve reabsorptie natrium: stijgende tak lis van Henle
- Uitwisseling natrium en kalium: distale tubulus en verzamelbuis

Atriaal-natriuretisch peptidesysteem (ANP): regulatie langetermijn
bloeddruk van hoog naar laag
- Bevordert diurese en natrium afscheiding  bloedvolume +
bloeddruk daalt
- Remmen renine, ADH en aldosteron  bloedvolume + bloeddruk
daalt
- Bevordert perifere vasodilatatie  bloeddruk daalt
 Prikkel: overvulling of hypertensie in rechteratrium

, Renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS systeem)  regulatie
langetermijn bloeddruk van laag naar hoog
- Renine (vanuit nieren): zet angiotensinogeen vanuit de lever om in
angiotensine I
- Angiotensine converting enzyme (ACE): zetten in de longen
angiotensine I om in angiotensine II
- Angiotensine II: verhoogd de bloeddruk
 Zorgt voor vasoconstrictie van de perifere arteriolen (o.a.
nieren) + vasoconstrictie van efferente arteriolen  bloeddruk
omhoog
 Prikkelt het dorstcentrum waardoor je meer gaat drinken en
daarmee het bloedvolume stijgt  bloeddruk omhoog
 Zorgt voor sympathische activatie  bloeddruk omhoog
 Zorgt voor de productie van aldosteron dat de terugresorptie
van natrium en water vergroot  bloeddruk omhoog
 Zorgt voor de productie van adrenaline en noradrenaline 
bloeddruk omhoog
 Zorgt voor stimulering afgifte ADH, waardoor minder urine
wordt geproduceerd bloeddruk omhoog
 Natrium trekt water aan  meer bloedvolume  verhoging bloeddruk

Kennisclip: mineralenbalans

Mineralen: voedingsstoffen die het lichaam nodig heeft om te functioneren
- Leveren geen energie + je kan ze niet zelf aanmaken (alleen via
voeding)
- Moeten altijd in balans zijn

Vochtbalans: inname vocht (voeding, drinken) = uitscheiding vocht (urine,
ontlasting, ademhaling, transpiratie)
- Balans tussen intra- en extracellulaire vloeistof moet er ook zijn
- Natrium (extracellulair) en kalium (intracellulair) zijn belangrijke
mineralen voor de vochtbalans
 Belangrijke rol geleiden zenuwprikkels, samentrekken spieren
en beïnvloeden osmotische waarde
Hypotone oplossing Osmotische waarde omgeving cel < osmotische
waarde cel
- Water diffundeert de cel in  cel kan
knappen
Isotone oplossing Osmotische waarde omgeving cel = osmotische
waarde cel
Hypertone oplossing Osmotische waarde omgeving cel >osmotische
waarde cel
- Water diffundeert uit de cel  cel kan
verschrompelen

Hoge osmotische waarde = veel opgeloste stoffen in de vloeistof  trekt
water aan

,Lage osmotische waarde = weinig opgeloste stoffen in een vloeistof 
trekt minder water aan




Kennisclip: fysiologische veroudering urinewegen

Anatomie ren (nier)
- Retroperitoneaal: achter het peritoneum (buikvlies)
- Bestaat uit cortex (schors) en medulla (merg)
- Pyelum (nierbekken) verzamelt urine en voert deze af via de ureter

Nefronen (in cortex)  vorming voorurine + reabsorptie voedingsstoffen,
water en ionen
- Glomerulus: filtratie van bloed
- Proximale tubulus: resorptie van water, glucose, aminozuren en
ionen
- Lis van Henle: reabsorptie water (dalende tak) en reabsorptie
natrium- en chloride-ionen (stijgende tak)
- Distale tubulus: verdere ionenuitwisseling, gereguleerd door
aldosteron
- Verzamelbuis: reabsorptie water, gereguleerd door ADH

Functies nieren + problemen indien niet goed werken
1) Verwijderen van afvalstoffen uit het bloed (o.a. ureum, creatine en
urinezuur)
- Ophoping afvalstoffen
2) Productie van urine
3) Regulering van bloeddruk en volume
- Hypertensie
4) Regulering van vocht- en elektrolytenbalans
- Hyponatriëmie/hyponatriëmie: hangt af van of de nieren vocht
vasthouden of verliezen
- Hyperkaliëmie, hypocalciëmie, hyperfosfatemie, vochtretentie
5) Regulering van de pH (H+ uitscheiden en HCO3- vasthouden)
- Metabole acidose: lage pH  Kussmaul-ademhaling ter compensatie
6) Stimuleren aanmaak erytrocyten door productie hormoon
erytropoëtine (EPO)
- Anemie: weinig hemoglobine
7) Activatie van vitamine D
- Hypocalciëmie  osteoporose

Fysiologische verouderding nieren (gemiddeld vanaf 25e levensjaar)
- Afname aantal functionele nefronen (beschadigde nefronen
herstellen vaak niet)
- Afname doorbloeding nieren  afname glomerulaire filtratiesnelheid
(GFS)
 Verminderde renale compensatie pH
- Afname gevoeligheid aldosteron en ADH

,  Verminderde terugresorptie van water en natriumionen +
verminderde uitscheiding kaliumionen
 Klachten ontstaan vaak pas als de nieren sterk achteruit zijn gegaan
(werking < 30%)

Glomerulaire filtratiesnelheid (GFS): de hoeveelheid voorurine die binnen
een bepaalde tijd door de nieren wordt geproduceerd
- In het Kapsel van Bowman in de glomerulus
- Hoe hoger de bloeddruk  hoe meer voorurine  hoe groter de GFS


Fysiologische verouderding urinelozing
- Afname tonus (spierspanning) kringspieren  minder effectief bij
vasthouden urine
- Verlies regulatie (regelen) urinelozing ivm neurologische
aandoeningen
- Urineretentie (ophopen urine) bij de man ivm vergrote prostaatklier
 Hierdoor ontstaat vaak urine-incontinentie

Fysiologische verouderding
- Geleidelijke afname van totale watergehalte (vanaf 40 jaar)
- Verlies mineralengehalte door afname spier- en botmassa
 Kans op uitdroging bij ouderen is hierdoor groter

Kennisclip: urinesteenlijden

Urinesteenlijden: steenvormige afwijking van onopgeloste afvalstoffen in
de nieren of urinewegen
- Gevormd door het neerslaan van ionen (calciumzouten) in
oververzadigde urine
- Kan ontstaan als gevolg van een urineweginfectie  neerslaan
afvalstoffen op bacteriën in de urinewegen
- Vaak in het proximale deel van de urinewegen (nierbuisje/nierpapil)
- Vooral bij volwassenen en 2x zo vaak bij mannen
 Zorgen voor obstructie  stuwing van urine

Symptomen urinesteenlijden
- Eenzijdige koliekpijn (aanvalsgewijze krampende pijn, klam/bleek,
misselijk, bewegingsdrang)
- Erytrocyturie (microscopisch) of macroscopische hematurie (met
blote oog zien)
- Pijn in flank, zijkant buik, onderbuik of lies
- Dysurie (pijn/ branderigheid bij plassen) en frequente mictie of
aandrang bij distale stenen
 Vaak kleine beetjes plassen per keer
 Kleine stenen (<5mm) worden spontaan uitgeplast, geven daarom
geen/amper klachten

Diagnostiek urinesteenlijden