Bewustzijnsfilosofie:
College 1: Inleiding en het substantiedualisme
Filosofie:
- Betekenis = op zoek naar de waarheid. Dit was het tegenovergestelde van sofisten
(= overtuigers).
- Filosofische begrippen: concepten, sellars (= manifeste, alledaagse wereldbeeld vs
wetenschappelijk wereldbeeld). In de filosofie proberen we onze concepten te
verhelderen.
- Psychologen kunnen filosofie gebruiken in ethische, wetenschappelijke en kritische
uitdagingen.
Vraag 1: Wat is de bewuste geest?
Karaktereigenschappen van de bewuste geest:
- Verschillende mentale toestanden (= herinneringen, gedachten en emoties) vormen
samen de bewuste geest. Er zijn verschillende typen mentale toestanden:
1. Bewuste ervaringen (= alles wat te maken heeft met voelen). Deze
ervaringen bevatten kwalitatieve aspecten (qualia) en de what-it-is-likeness.
Voorbeeld: alleen jij weet welke koffie je lekkerder vindt, in een cafe of van
thuis.
2. Cognitieve toestand (= de intentionele gedachten). De gedachten gaan
ergens over (aboutness). Cognitieve toestanden zijn niet te verwarren met het
hebben van een intentie of doel, het gaat erover dat je gedachten ergens over
gaan (aboutness). Voorbeeld: ik vind dit kopje koffie lekker (gedachten gaat
over koffie lekker vinden), de intentie zou kunnen zijn > ik ga er nog een
bestellen. Er zit dus verschil tussen je attitudes richten deze gedachten.
- We hoeven bewuste en cognitieve ervaringen niet te gelijk ervaren.
Bijvoorbeeld wanneer je sterretjes ziet is dit een ervaring, terwijl je
weet dat deze niks betekent of te maken hebben met echte sterren.
Een ander voorbeeld zijn robots, zij kunnen wel cognitieve ervaringen
hebben maar geen gevoelens.
3. Emotie (= combinatie van bewuste en cognitieve ervaringen). Voorbeeld:
wanneer iemand zegt “ik ben zo verliefd” krijg je hier zowel een gevoel bij als
het gevoel dat dit over iets of iemand zou gaan.
De bewuste en onbewuste geest:
- De geest is een combinatie van de drie mentale toestanden.
- De relatie tussen deze twee is dat er informatie vanuit de onbewuste geest, bewust
kan worden gemaakt, met de juiste aanwijzing. Voorbeelden hiervan zijn
herinneringen. Er zijn ook zaken die enkel en alleen onbewust blijven, zoals het
reguleren van je hartslag.
The mind-body problems:
(= hoe past de geest in de fysieke wereld?)
- Drie verschillende problemen:
1. Hoe passen bewuste ervaringen in de fysieke wereld?
2. Hoe passen cognitieve toestanden in de fysieke wereld?
3. Hoe passen emoties in de fysieke wereld?
, - Wel zouden deze vragen veranderd kunnen worden naar hoe qualia (1) en
aboutness (2) in de fysieke wereld passen, want wanneer je dit weet, weet je
automatisch ook hoe emoties hierin passen.
Bewustzijn en cognitie:
- Er is soms verwarring over of cognitieve toestanden altijd bewustzijn omdat we
weten dat deze ook van onbewust naar bewustzijn kunnen gaan. Bij fenomenale
ervaringen is hier minder verwarring over, omdat deze vaak al bewust zijn.
Wetenschap serieus nemen:
- Hoewel je zou denken dat bewustzijn iets filosofisch is, heb je ook de
wetenschappelijke kant nodig om dit te verklaren. Metaphysics kijkt bewustzijn alleen
vanuit de filosofische kant en negeren alle wetenschappelijke kennis die erover
bekend is. Maar de filosofie is ook niet geheel onbelangrijk, dit zorgt er namelijk voor
dat er wordt nagedacht over verschillende concepten en verschillende
wetenschappelijke kennis wordt samengevoegd.
Vraag 2: Kan de geest apart functioneren van de hersenen?
Michel Eyquem de Montaigne:
- The separability thesis (= de geest en hersenen kunnen apart functioneren). Deze
mensen geloven dan ook dat je geest, of ziel, verder leeft wanneer jouw lichaam
dood gaat. René Descartes is een bekende aanhanger van deze thesis. Ook was hij
sceptisch (= twijfelen aan alles). Montaigne nam dit idee ook over, hij interpreteerde
dit alsof hij niks wist. Hij vroeg zich dan ook af: "Wat weet ik?”
Descartes’ methode:
- Descartes ging ervan uit dat hij moest twijfelen aan alles waaraan hij kon twijfelen.
Dit gold niet alleen voor uitspraken maar ook voor mensen of illusies. Ook over hem
zelf is Descartes niet zeker. Dit maakt hem zeker over één ding: niks is zeker.
Descartes’ foundation:
- Descartes gaat er uiteindelijk ook van uit dat hij wel moet bestaan, omdat hij nadenkt
(cogito ergo sum). Nu heeft Descartes een foundation om verder op te bouwen:
1. Methode 1: radicale twijfel. Hij verzamelt informatie door constant te blijven
twijfelen, dit is nodig vanwege illusies en dromen.
2. Methode 2: helder inzicht. Hij kan vertrouwen op de zaken die hij al eerder
heeft betwijfeld en nu wel helder inziet.
3. Methode 3: God bestaat. Zijn ideeën komen niet van zichzelf, maar van een
groter wezen, namelijk God. Hiermee verklaart hij ook dat God bestaat. Ook
zou God hem niet verleiden, zoals een demon, en zou hij hem daardoor
kunnen vertrouwen.
- Hij gelooft hiermee dat zijn geest en lichaam bestaan. God bedriegt hem hier niet in,
want hij is goed. Hij dus niet alleen een denkende substantie, maar ook een
substantie met een lichaam.
Substantie dualisme:
- Descartes gelooft dus dat de geest en lichaam twee substanties (= iets dat op
zichzelf bestaat) zijn. De prioriteit voor de geest is dat het denkt (res cogitans) en
, voor het lichaam dat het ruimte in neemt (res extensa). Daarnaast gelooft Descartes
dat een lichaam of object verplaatst wordt door een ander object. Wanneer objecten
tegen elkaar aan komen, verplaatsen ze pas.
- Denken daar in tegen neemt geen ruimte in, want de geest en het lichaam hebben
elkaar niet nodig om te functioneren.
- Descartes zegt dat dieren maar één substantie hebben, namelijk het fysieke
gedeelte. Zij zijn machines. Ook wij mensen zijn machines, maar ons fysieke
gedeelte ligt veel dichter tegen onze geest aan, hierdoor kunnen we ook pijn voelen.
Prinses Elisabeth:
- Het interactieprobleem: hoe kan het fysieke lichaam samenwerken met de niet-
fysieke geest? Ook wel het Patrick Swayze probleem.
- Eerst moeten we hiervoor de animal spirits begrijpen. Dit zijn de kleinste deeltjes in
het lichaam die door de bloedvaten als vloeistof bewegen. De geest kan de animal
spirits naar de pijnappelklier bewegen en vervolgens
hiermee het fysieke lichaam aansturen. Dit zou de
samenwerking zijn volgens Descartes.
- Maar deze verklaring is voor Elisabeth niet genoeg.
Later geeft Descartes toe dat het voor hem een
mysterie is hoe de geest en lichaam samenwerken.
- Ook de wetenschap geeft hier een argument voor,
namelijk de wet van causale geslotenheid (= er gaat
geen energie in of uit het systeem). Voorbeeld: een bal
kan zich niet uit zichzelf verplaatsen, maar pas als het
ergens tegenaan botst.
Occasionalism and parallelism:
- Malebranche was een occasionalist (= god zorgt voor
alle gebeurtenissen in de wereld). Een occasionalist
zou het interactieprobleem dan ook verklaren door God. De interactie is een
gebeurtenis die God veroorzaakt. God zorgt ervoor dat er bij een fysieke interactie
een mentale gebeurtenis plaatsvindt.
- Geulincx en Leibniz waren meer aanhangers van het parallellisme. Zij geloven dat
God de geest en lichaam zo gelijk heeft gemaakt dat ze ongeveer hetzelfde naast
elkaar leven, zonder hier een sterke interactie voor te hebben.
- Hiermee is het mysterie van de interactie opgelost, maar speelt er een nieuwe vraag
op: Hoe zorgt God voor deze interactie?
Het niet serieus nemen van de wetenschap:
- Het dualisme wordt niet met de wetenschap ondersteund, net zoals het bestaan van
God en paranormale activiteiten. Doordat zij het interactieprobleem niet kunnen
ondersteunen met genoeg bewijs is er geen reden om aan te nemen dat de
separability thesis klopt.
College 2: Het idealisme en behaviorisme
Vraag 3: Is er alleen de geest?
Monism:
, - Bij monisme is er maar één substantie, hierdoor verdwijnt het interactieprobleem. Er
zijn wel verschillende vormen van monisme:
1. Materialisme of psychialisme (= alles uit de wereld is fysiek en gemaakt uit
materie)
2. Idealisme (= alles in de wereld is mentaal)
John Locke:
- Locke was een empirist, zij geloven dat je alleen de wereld kunt verkennen door
sensorische ervaringen. Zo verklaart hij dat het zien van kleuren alleen mogelijk is
door onze eigen percepties en sensorische ervaringen, zonder deze ervaringen
bestaat er geen kleur. Hetzelfde geldt voor andere sensorische ervaringen. Hij
maakte hierin onderscheid tussen verschillende eigenschappen:
1. Primaire eigenschappen (= de eigenschappen van een voorwerp die niet
veranderen)
2. Secundaire eigenschappen (= onze eigen ervaringen van het voorwerp)
- Bijvoorbeeld: de temperatuur van het water is primair, bijvoorbeeld 18
graden. Op een koude winterdag voelt dit water als een warme,
secundaire eigenschap, maar op een warme zomerdag als koud. Hier
zorgt onze eigen interpretatie voor de verschillen in eigenschappen.
Bisschop George Berkeley:
- Ook een empirist die veel van Locke zijn ideeën overnam. Maar hij zei ook dat
fysieke voorwerpen geen primaire eigenschappen hadden en dus geen fysieke
substantie. Hierdoor volgt hij het idee dat er alleen secundaire eigenschappen
bestaan. Jouw ideeën, of ervaringen, over voorwerpen staan centraal volgens
Berkeley, vandaar het idealisme. Ook wel immaterialisme. In het idealisme is
waarneming dus afhankelijk van een waarnemer.
- Maar Berkeley maakt hierin fouten in zijn rationalisatie. Omdat water anders voelt op
een warme of koude dag betekent niet dat het warmer of kouder is. Hetzelfde geldt
voor de grootte van een voetbal. Voor een mens is deze klein, terwijl voor een mier
groot, maar dit maakt de voetbal theoretisch gezien niet groter of kleiner. Er bestaan
dus wel degelijk primaire eigenschappen (vorm, grootte of temperatuur).
- Een andere manier om Gods bestaan te bewijzen: Hoe kan het dan dat voorwerpen
blijven bestaan ook als we er niet naar kijken? Berkeley verklaart dit door God, in zijn
geest worden al deze voorwerpen geïnterpreteerd.
De wetenschap niet serieus nemen:
- Omdat wordt gezegd dat God bestaat wanneer er alleen secundaire eigenschappen
bestaan, wordt hiermee de wetenschap dat er daadwerkelijk primaire eigenschappen
bestaan verworpen. Als we zouden zeggen dat voorwerpen blijven bestaan vanwege
hun fysieke eigenschappen, is er geen probleem.
- Zowel deze idealistische benadering als het dualisme nemen de geest extreem
serieus, maar vergeten hierbij de wetenschap mee te nemen.
Vraag 4: Is er alleen gedrag?
De kop eraf:
- Behavioristen wilden de focus van de psychologie verplaatsen naar het beschrijven,
observeren en voorspellen van gedrag. John Watson was grondlegger van het
College 1: Inleiding en het substantiedualisme
Filosofie:
- Betekenis = op zoek naar de waarheid. Dit was het tegenovergestelde van sofisten
(= overtuigers).
- Filosofische begrippen: concepten, sellars (= manifeste, alledaagse wereldbeeld vs
wetenschappelijk wereldbeeld). In de filosofie proberen we onze concepten te
verhelderen.
- Psychologen kunnen filosofie gebruiken in ethische, wetenschappelijke en kritische
uitdagingen.
Vraag 1: Wat is de bewuste geest?
Karaktereigenschappen van de bewuste geest:
- Verschillende mentale toestanden (= herinneringen, gedachten en emoties) vormen
samen de bewuste geest. Er zijn verschillende typen mentale toestanden:
1. Bewuste ervaringen (= alles wat te maken heeft met voelen). Deze
ervaringen bevatten kwalitatieve aspecten (qualia) en de what-it-is-likeness.
Voorbeeld: alleen jij weet welke koffie je lekkerder vindt, in een cafe of van
thuis.
2. Cognitieve toestand (= de intentionele gedachten). De gedachten gaan
ergens over (aboutness). Cognitieve toestanden zijn niet te verwarren met het
hebben van een intentie of doel, het gaat erover dat je gedachten ergens over
gaan (aboutness). Voorbeeld: ik vind dit kopje koffie lekker (gedachten gaat
over koffie lekker vinden), de intentie zou kunnen zijn > ik ga er nog een
bestellen. Er zit dus verschil tussen je attitudes richten deze gedachten.
- We hoeven bewuste en cognitieve ervaringen niet te gelijk ervaren.
Bijvoorbeeld wanneer je sterretjes ziet is dit een ervaring, terwijl je
weet dat deze niks betekent of te maken hebben met echte sterren.
Een ander voorbeeld zijn robots, zij kunnen wel cognitieve ervaringen
hebben maar geen gevoelens.
3. Emotie (= combinatie van bewuste en cognitieve ervaringen). Voorbeeld:
wanneer iemand zegt “ik ben zo verliefd” krijg je hier zowel een gevoel bij als
het gevoel dat dit over iets of iemand zou gaan.
De bewuste en onbewuste geest:
- De geest is een combinatie van de drie mentale toestanden.
- De relatie tussen deze twee is dat er informatie vanuit de onbewuste geest, bewust
kan worden gemaakt, met de juiste aanwijzing. Voorbeelden hiervan zijn
herinneringen. Er zijn ook zaken die enkel en alleen onbewust blijven, zoals het
reguleren van je hartslag.
The mind-body problems:
(= hoe past de geest in de fysieke wereld?)
- Drie verschillende problemen:
1. Hoe passen bewuste ervaringen in de fysieke wereld?
2. Hoe passen cognitieve toestanden in de fysieke wereld?
3. Hoe passen emoties in de fysieke wereld?
, - Wel zouden deze vragen veranderd kunnen worden naar hoe qualia (1) en
aboutness (2) in de fysieke wereld passen, want wanneer je dit weet, weet je
automatisch ook hoe emoties hierin passen.
Bewustzijn en cognitie:
- Er is soms verwarring over of cognitieve toestanden altijd bewustzijn omdat we
weten dat deze ook van onbewust naar bewustzijn kunnen gaan. Bij fenomenale
ervaringen is hier minder verwarring over, omdat deze vaak al bewust zijn.
Wetenschap serieus nemen:
- Hoewel je zou denken dat bewustzijn iets filosofisch is, heb je ook de
wetenschappelijke kant nodig om dit te verklaren. Metaphysics kijkt bewustzijn alleen
vanuit de filosofische kant en negeren alle wetenschappelijke kennis die erover
bekend is. Maar de filosofie is ook niet geheel onbelangrijk, dit zorgt er namelijk voor
dat er wordt nagedacht over verschillende concepten en verschillende
wetenschappelijke kennis wordt samengevoegd.
Vraag 2: Kan de geest apart functioneren van de hersenen?
Michel Eyquem de Montaigne:
- The separability thesis (= de geest en hersenen kunnen apart functioneren). Deze
mensen geloven dan ook dat je geest, of ziel, verder leeft wanneer jouw lichaam
dood gaat. René Descartes is een bekende aanhanger van deze thesis. Ook was hij
sceptisch (= twijfelen aan alles). Montaigne nam dit idee ook over, hij interpreteerde
dit alsof hij niks wist. Hij vroeg zich dan ook af: "Wat weet ik?”
Descartes’ methode:
- Descartes ging ervan uit dat hij moest twijfelen aan alles waaraan hij kon twijfelen.
Dit gold niet alleen voor uitspraken maar ook voor mensen of illusies. Ook over hem
zelf is Descartes niet zeker. Dit maakt hem zeker over één ding: niks is zeker.
Descartes’ foundation:
- Descartes gaat er uiteindelijk ook van uit dat hij wel moet bestaan, omdat hij nadenkt
(cogito ergo sum). Nu heeft Descartes een foundation om verder op te bouwen:
1. Methode 1: radicale twijfel. Hij verzamelt informatie door constant te blijven
twijfelen, dit is nodig vanwege illusies en dromen.
2. Methode 2: helder inzicht. Hij kan vertrouwen op de zaken die hij al eerder
heeft betwijfeld en nu wel helder inziet.
3. Methode 3: God bestaat. Zijn ideeën komen niet van zichzelf, maar van een
groter wezen, namelijk God. Hiermee verklaart hij ook dat God bestaat. Ook
zou God hem niet verleiden, zoals een demon, en zou hij hem daardoor
kunnen vertrouwen.
- Hij gelooft hiermee dat zijn geest en lichaam bestaan. God bedriegt hem hier niet in,
want hij is goed. Hij dus niet alleen een denkende substantie, maar ook een
substantie met een lichaam.
Substantie dualisme:
- Descartes gelooft dus dat de geest en lichaam twee substanties (= iets dat op
zichzelf bestaat) zijn. De prioriteit voor de geest is dat het denkt (res cogitans) en
, voor het lichaam dat het ruimte in neemt (res extensa). Daarnaast gelooft Descartes
dat een lichaam of object verplaatst wordt door een ander object. Wanneer objecten
tegen elkaar aan komen, verplaatsen ze pas.
- Denken daar in tegen neemt geen ruimte in, want de geest en het lichaam hebben
elkaar niet nodig om te functioneren.
- Descartes zegt dat dieren maar één substantie hebben, namelijk het fysieke
gedeelte. Zij zijn machines. Ook wij mensen zijn machines, maar ons fysieke
gedeelte ligt veel dichter tegen onze geest aan, hierdoor kunnen we ook pijn voelen.
Prinses Elisabeth:
- Het interactieprobleem: hoe kan het fysieke lichaam samenwerken met de niet-
fysieke geest? Ook wel het Patrick Swayze probleem.
- Eerst moeten we hiervoor de animal spirits begrijpen. Dit zijn de kleinste deeltjes in
het lichaam die door de bloedvaten als vloeistof bewegen. De geest kan de animal
spirits naar de pijnappelklier bewegen en vervolgens
hiermee het fysieke lichaam aansturen. Dit zou de
samenwerking zijn volgens Descartes.
- Maar deze verklaring is voor Elisabeth niet genoeg.
Later geeft Descartes toe dat het voor hem een
mysterie is hoe de geest en lichaam samenwerken.
- Ook de wetenschap geeft hier een argument voor,
namelijk de wet van causale geslotenheid (= er gaat
geen energie in of uit het systeem). Voorbeeld: een bal
kan zich niet uit zichzelf verplaatsen, maar pas als het
ergens tegenaan botst.
Occasionalism and parallelism:
- Malebranche was een occasionalist (= god zorgt voor
alle gebeurtenissen in de wereld). Een occasionalist
zou het interactieprobleem dan ook verklaren door God. De interactie is een
gebeurtenis die God veroorzaakt. God zorgt ervoor dat er bij een fysieke interactie
een mentale gebeurtenis plaatsvindt.
- Geulincx en Leibniz waren meer aanhangers van het parallellisme. Zij geloven dat
God de geest en lichaam zo gelijk heeft gemaakt dat ze ongeveer hetzelfde naast
elkaar leven, zonder hier een sterke interactie voor te hebben.
- Hiermee is het mysterie van de interactie opgelost, maar speelt er een nieuwe vraag
op: Hoe zorgt God voor deze interactie?
Het niet serieus nemen van de wetenschap:
- Het dualisme wordt niet met de wetenschap ondersteund, net zoals het bestaan van
God en paranormale activiteiten. Doordat zij het interactieprobleem niet kunnen
ondersteunen met genoeg bewijs is er geen reden om aan te nemen dat de
separability thesis klopt.
College 2: Het idealisme en behaviorisme
Vraag 3: Is er alleen de geest?
Monism:
, - Bij monisme is er maar één substantie, hierdoor verdwijnt het interactieprobleem. Er
zijn wel verschillende vormen van monisme:
1. Materialisme of psychialisme (= alles uit de wereld is fysiek en gemaakt uit
materie)
2. Idealisme (= alles in de wereld is mentaal)
John Locke:
- Locke was een empirist, zij geloven dat je alleen de wereld kunt verkennen door
sensorische ervaringen. Zo verklaart hij dat het zien van kleuren alleen mogelijk is
door onze eigen percepties en sensorische ervaringen, zonder deze ervaringen
bestaat er geen kleur. Hetzelfde geldt voor andere sensorische ervaringen. Hij
maakte hierin onderscheid tussen verschillende eigenschappen:
1. Primaire eigenschappen (= de eigenschappen van een voorwerp die niet
veranderen)
2. Secundaire eigenschappen (= onze eigen ervaringen van het voorwerp)
- Bijvoorbeeld: de temperatuur van het water is primair, bijvoorbeeld 18
graden. Op een koude winterdag voelt dit water als een warme,
secundaire eigenschap, maar op een warme zomerdag als koud. Hier
zorgt onze eigen interpretatie voor de verschillen in eigenschappen.
Bisschop George Berkeley:
- Ook een empirist die veel van Locke zijn ideeën overnam. Maar hij zei ook dat
fysieke voorwerpen geen primaire eigenschappen hadden en dus geen fysieke
substantie. Hierdoor volgt hij het idee dat er alleen secundaire eigenschappen
bestaan. Jouw ideeën, of ervaringen, over voorwerpen staan centraal volgens
Berkeley, vandaar het idealisme. Ook wel immaterialisme. In het idealisme is
waarneming dus afhankelijk van een waarnemer.
- Maar Berkeley maakt hierin fouten in zijn rationalisatie. Omdat water anders voelt op
een warme of koude dag betekent niet dat het warmer of kouder is. Hetzelfde geldt
voor de grootte van een voetbal. Voor een mens is deze klein, terwijl voor een mier
groot, maar dit maakt de voetbal theoretisch gezien niet groter of kleiner. Er bestaan
dus wel degelijk primaire eigenschappen (vorm, grootte of temperatuur).
- Een andere manier om Gods bestaan te bewijzen: Hoe kan het dan dat voorwerpen
blijven bestaan ook als we er niet naar kijken? Berkeley verklaart dit door God, in zijn
geest worden al deze voorwerpen geïnterpreteerd.
De wetenschap niet serieus nemen:
- Omdat wordt gezegd dat God bestaat wanneer er alleen secundaire eigenschappen
bestaan, wordt hiermee de wetenschap dat er daadwerkelijk primaire eigenschappen
bestaan verworpen. Als we zouden zeggen dat voorwerpen blijven bestaan vanwege
hun fysieke eigenschappen, is er geen probleem.
- Zowel deze idealistische benadering als het dualisme nemen de geest extreem
serieus, maar vergeten hierbij de wetenschap mee te nemen.
Vraag 4: Is er alleen gedrag?
De kop eraf:
- Behavioristen wilden de focus van de psychologie verplaatsen naar het beschrijven,
observeren en voorspellen van gedrag. John Watson was grondlegger van het
