Samenvatting psychologie Universiteit Antwerpen
H1 Inleiding
boek p3-p23
De mens is een sociaal dier
- Iedereen is een beetje amateurpsycholoog
→ We observeren mensen hun gedrag zodat we kunnen inschatten wat ze als volgende
kunnen doen
- Iedereen probeert het gedrag van andere te begrijpen, ook dat van onszelf
- zie krantenkoppen p5
Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
- Psychologie richt zich tot het individu, dat onderscheid psychologie van andere sociale
wetenschappen.
- innerlijk van een karakter: denkprocessen, affect en motivatie
- SOCIALE PSYCHOLOGIE: De wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid
van anderen en hoe we zelf invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en
zich gedragen.
- EXPERIMENT: Een vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over de
gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen.
- Wetenschappelijke studie
Experimenten en gevalideerde vragenlijsten
theorieën toetsen met observatie
- gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
manier waarop iemand de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert
affectieve en motivatie componenten belangrijk
gedrag wordt bepaald door cognitieve (denkprocessen), affectieve (emoties) en
motivationele ( drijfveren) processen.
VOOROORDELEN : Negatieve gevoelens tegenover andere personen gebaseerd op
hun lidmaatschap van bepaalde sociale groepen.
- De aanwezigheid van andere
sociale invloed van andere op het functioneren van het individu
→ ook dingen die betrekking hebben tot andere bv. Vooroordelen
ook niet sociale factoren hebben invloed op het individu, zoals hitte
- De kracht van de situatie: een voorbeeld van een sociaal psychologische studie
- uitgangspunt is situatie hoger onderwijs
- Gaan politieke progressieve studenten vaker naar de les (participatie in het hoger
onderwijs)
- conservatie meisjes op liberale school
→ hoe langer op school, hoe linkser ze werden
- Jaren erna nog altijd linkser dan andere vrouwen van hun leeftijd
- hoge schooljaren = beïnvloedbare jaren
- hoger opgeleiden linkser dan lageropgeleiden
- Op de unif krijg je uitdagingen waardoor je meer open-minded moet gaan denken (zie vb
P9)
, sociale psychologie en verwante disciplines
- Sociologie
klasseert mensen volgens groepsfactoren zoals geslacht, ras…
andere onderzoeksmethode
verschillende disciplines worden vaker gecombineerd, zoals sociale psychologie en
sociologie
→ zorgt voor breder beeld
MULTILEVEL ANALYSES: Analyse die effecten bepaalt van de verschillende
hiërarchische niveaus op een uitkomstvariabele, waarbij het individuele niveau het
ondergeschikte niveau vormt en de groep, organisatie of maatschappij het
bovengeschikte niveau maakt.
- Persoonlijkheidspsychologie
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE: De studie van de structuren en de effecten
van stabiele en cross-situationele eigenschappen van individuen.
modellen die adhv gedachten, affect en motivaties gedrag voorspellen
1 bron van het gedrag en dat is de persoon zelf
cross-situationele consistentie
INTERACTIONISME: Er is een dynamische wisselwerking tussen dispositie en
situatie, waarbij uitingen van disposities afhankelijk zijn van de situatie.
stroming die zegt dat er een dynamische wisselwerking is tussen individuele
verschillen en de situatie
- Andere psychologische domeinen
Cognitieve psychologie, klinische psychologie en de arbeidspsychologie
- sociale psychologie en mensenkennis
als veel mensen dezelfde inzichten delen kunnen we dat mensenkennis noemen
→ probleem, niet op gedegen empirische toetsing vastgesteld
TERUGBLIK VERTEKENING: De neiging om de voorspelbaarheid van een bepaalde
uitkomst te overdrijven, nadat deze uitkomst optrad.
“Dat wist ik al de hele tijd”
We kunnen ons niet enkel op mensenkennis baseren, want dan zijn er vaak foute
theorieën
De geschiedenis van de sociale psychologie
- De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)
sociologische perspectief uitgebreid naar het individu
bv “psychologie des foules” van Gustave Le Bon → onderzoek naar massageweld,
link gelegd naar psychologische principes
andere waren vooral empirisch onderzoek, bv touw trekken harder bij andere
- De jaren van bevestiging (1936-1960)
voor en na de wereldoorlogen was een verhoogde belangstelling voor sociale
psychologie
“ society dot the psychological study of social issues”
“gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld om ons heen waarnemen en
interpreteren”
→ belangrijk situatie bekijken door ogen persoon onderzoek
“ gedrag is afhankelijk van de personen en de omgeving”
"sociaal psychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing van
maatschappelijke problemen.
FUNDAMENTEEL ONDERZOEK: Onderzoek met het oog op een beter begrip van
menselijk gedrag, voornamelijk door het toetsen van hypothesen die uit een theorie
zijn afgeleid.
, TOEGEPAST ONDERZOEK:Onderzoek met het oog op het verbeteren van onze
kennis over natuurlijke gebeurtenissen en het oplossen van praktische problemen.
- Groei en debat (1960-1975)
→ periode van grote productiviteit
jaren 60 veel problemen, onderzoekers mochten helpen, maar waar het ene
probleem verdween kwam er ergens anders weer een nieuw probleem
onenigheid waarde laboratoriumexperimenten
→ onethisch en beïnvloeding onderzoekers
- Methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975- heden)
niet alleen laboratorium experimenten
SOCIALE COGNITIE: De studie van het waarnemen, onthouden en interpreteren van
informatie over onszelf en andere
koud en heet perspectief combineren met elkaar (pluralisme)
Sociale psychologie in de 21ste eeuw
- hersenonderzoek
door medische innovaties kunnen we de brein in werking gaan bestuderen
SOCIALE NEUROWETENSCHAP: De studie van de relatie tussen neurologische en
sociale processen
hoe beïnvloedt de sociale wereld biologie en hersenactiviteit
- het internet
problemen met internet zie p19
- sociaal-culturele perspectieven
in welke maten lijken we op elkaar en hoe verschillen we van elkaar?
CROSS CULTUREEL ONDERZOEK: Studie van gelijkenissen en verschillen tussen
mensen uit verschillende culturen.
MULTICULTUREEL ONDERZOEK: Studie van gelijkenissen en verschillen tussen
mensen uit raciale en etnische groepen binnen eenzelfde cultuur.
- open wetenschap
grote fraudezaak met onderzoek in 2011, sindsdien pleiten ze voor een “open
wetenschap”
→ alles moet repliceerbaar zijn
, H2 onderzoeksmethoden
Samenvatting boek
woord vooraf
- iedereen heeft een andere kijk op de werkelijkheid
- nood aan nauwkeurige observatie, betrouwbare meting en veel communicatie, voor een
geheel te bekomen
- HYPOTHESE: Een expliciete, toetsbare voorspelling over het al dan niet optreden van een
gebeurtenis.
- THEORIE: Een georganiseerde set van abstracte principes die het mogelijk maken om
geobserveerde fenomenen te verklaren.
De ontwikkeling van hypothesen
- Een goed idee
ideeën starten vaak vanuit een lezing, een observatie of een persoonlijke ervaring
- Opzoeken van psychologische literatuur
SECUNDAIRE BRONNEN: Samenvattende bespreking van onderzoeksbevindingen
uit primaire bronnen, vaak in de vorm van theoretische hoofdstukken of
introductieboeken
PRIMAIRE BRON: Oorsprongekelijk gepubliceerd werk over bevindingen, dat vaak in
artikelvorm in tijdschriften verschijnt.
→ je hebt verschillende sites waarop je dit soort bron kunt vinden, zoals google
scholar
stamboom structuur bij “web of sciences”
Het operationaliseren van sociaal-psychologische variabelen
- OPERATIONELE VARIABELE: De specifieke manier waarop de conceptuele variabele
wordt gemanipuleerd en gemeten.
→ Je kan hierdoor een hypothese omzetten in iets dat je empirisch kan testen , zie vb
geweld p29
- DEELNEMER: Een individu dat deelneemt aan de psychologische studie.
- HANDLANGERS: Medewerkers van de onderzoeker die zich voordoen als gewone
onderzoeksdeelnemers.
- BEGRIPSVALIDITEIT: De mate waarin de operationele variabelen de corresponderende
conceptuele variabelen manipuleren of meten
- Zelfbeschrijving
ZELFBESCHRIJVING: Een methode waarbij de onderzoeksdeelnemer zelf
gedachten, gevoelens, verlangens en gedrag beschrijft.
om een paar conceptuele variabelen te meten, maken ze soms gebruik van vragen
Het is beter om vragen met een schaal te hebben, dan gewoon een enkele vraag
hoe meer vragen, hoe minder kans op vertekening en fouten
INTERNE CONSISTENTIE: De mate waarin items van een vragenlijst met elkaar
samenhangen of correleren. → Cronback alfa coefficient
Problemen bij zelfbeschrijving
1. SOCIAAL WENSELIJKHEID VERTEKENING: De tendens van deelnemers
om onnauwkeurige zelfbeschrijvingen te rapporteren omdat ze een goed
figuur willen slaan bij andere.
2. INWILLIGING TENDENS: De neiging van deelnemers om akkoord te gaan
met bestaande veronderstellingen, waardoor ze vaak affirmatief antwoorden
op items uit een vragenlijst.
H1 Inleiding
boek p3-p23
De mens is een sociaal dier
- Iedereen is een beetje amateurpsycholoog
→ We observeren mensen hun gedrag zodat we kunnen inschatten wat ze als volgende
kunnen doen
- Iedereen probeert het gedrag van andere te begrijpen, ook dat van onszelf
- zie krantenkoppen p5
Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
- Psychologie richt zich tot het individu, dat onderscheid psychologie van andere sociale
wetenschappen.
- innerlijk van een karakter: denkprocessen, affect en motivatie
- SOCIALE PSYCHOLOGIE: De wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid
van anderen en hoe we zelf invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en
zich gedragen.
- EXPERIMENT: Een vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over de
gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen.
- Wetenschappelijke studie
Experimenten en gevalideerde vragenlijsten
theorieën toetsen met observatie
- gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
manier waarop iemand de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert
affectieve en motivatie componenten belangrijk
gedrag wordt bepaald door cognitieve (denkprocessen), affectieve (emoties) en
motivationele ( drijfveren) processen.
VOOROORDELEN : Negatieve gevoelens tegenover andere personen gebaseerd op
hun lidmaatschap van bepaalde sociale groepen.
- De aanwezigheid van andere
sociale invloed van andere op het functioneren van het individu
→ ook dingen die betrekking hebben tot andere bv. Vooroordelen
ook niet sociale factoren hebben invloed op het individu, zoals hitte
- De kracht van de situatie: een voorbeeld van een sociaal psychologische studie
- uitgangspunt is situatie hoger onderwijs
- Gaan politieke progressieve studenten vaker naar de les (participatie in het hoger
onderwijs)
- conservatie meisjes op liberale school
→ hoe langer op school, hoe linkser ze werden
- Jaren erna nog altijd linkser dan andere vrouwen van hun leeftijd
- hoge schooljaren = beïnvloedbare jaren
- hoger opgeleiden linkser dan lageropgeleiden
- Op de unif krijg je uitdagingen waardoor je meer open-minded moet gaan denken (zie vb
P9)
, sociale psychologie en verwante disciplines
- Sociologie
klasseert mensen volgens groepsfactoren zoals geslacht, ras…
andere onderzoeksmethode
verschillende disciplines worden vaker gecombineerd, zoals sociale psychologie en
sociologie
→ zorgt voor breder beeld
MULTILEVEL ANALYSES: Analyse die effecten bepaalt van de verschillende
hiërarchische niveaus op een uitkomstvariabele, waarbij het individuele niveau het
ondergeschikte niveau vormt en de groep, organisatie of maatschappij het
bovengeschikte niveau maakt.
- Persoonlijkheidspsychologie
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE: De studie van de structuren en de effecten
van stabiele en cross-situationele eigenschappen van individuen.
modellen die adhv gedachten, affect en motivaties gedrag voorspellen
1 bron van het gedrag en dat is de persoon zelf
cross-situationele consistentie
INTERACTIONISME: Er is een dynamische wisselwerking tussen dispositie en
situatie, waarbij uitingen van disposities afhankelijk zijn van de situatie.
stroming die zegt dat er een dynamische wisselwerking is tussen individuele
verschillen en de situatie
- Andere psychologische domeinen
Cognitieve psychologie, klinische psychologie en de arbeidspsychologie
- sociale psychologie en mensenkennis
als veel mensen dezelfde inzichten delen kunnen we dat mensenkennis noemen
→ probleem, niet op gedegen empirische toetsing vastgesteld
TERUGBLIK VERTEKENING: De neiging om de voorspelbaarheid van een bepaalde
uitkomst te overdrijven, nadat deze uitkomst optrad.
“Dat wist ik al de hele tijd”
We kunnen ons niet enkel op mensenkennis baseren, want dan zijn er vaak foute
theorieën
De geschiedenis van de sociale psychologie
- De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)
sociologische perspectief uitgebreid naar het individu
bv “psychologie des foules” van Gustave Le Bon → onderzoek naar massageweld,
link gelegd naar psychologische principes
andere waren vooral empirisch onderzoek, bv touw trekken harder bij andere
- De jaren van bevestiging (1936-1960)
voor en na de wereldoorlogen was een verhoogde belangstelling voor sociale
psychologie
“ society dot the psychological study of social issues”
“gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld om ons heen waarnemen en
interpreteren”
→ belangrijk situatie bekijken door ogen persoon onderzoek
“ gedrag is afhankelijk van de personen en de omgeving”
"sociaal psychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing van
maatschappelijke problemen.
FUNDAMENTEEL ONDERZOEK: Onderzoek met het oog op een beter begrip van
menselijk gedrag, voornamelijk door het toetsen van hypothesen die uit een theorie
zijn afgeleid.
, TOEGEPAST ONDERZOEK:Onderzoek met het oog op het verbeteren van onze
kennis over natuurlijke gebeurtenissen en het oplossen van praktische problemen.
- Groei en debat (1960-1975)
→ periode van grote productiviteit
jaren 60 veel problemen, onderzoekers mochten helpen, maar waar het ene
probleem verdween kwam er ergens anders weer een nieuw probleem
onenigheid waarde laboratoriumexperimenten
→ onethisch en beïnvloeding onderzoekers
- Methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975- heden)
niet alleen laboratorium experimenten
SOCIALE COGNITIE: De studie van het waarnemen, onthouden en interpreteren van
informatie over onszelf en andere
koud en heet perspectief combineren met elkaar (pluralisme)
Sociale psychologie in de 21ste eeuw
- hersenonderzoek
door medische innovaties kunnen we de brein in werking gaan bestuderen
SOCIALE NEUROWETENSCHAP: De studie van de relatie tussen neurologische en
sociale processen
hoe beïnvloedt de sociale wereld biologie en hersenactiviteit
- het internet
problemen met internet zie p19
- sociaal-culturele perspectieven
in welke maten lijken we op elkaar en hoe verschillen we van elkaar?
CROSS CULTUREEL ONDERZOEK: Studie van gelijkenissen en verschillen tussen
mensen uit verschillende culturen.
MULTICULTUREEL ONDERZOEK: Studie van gelijkenissen en verschillen tussen
mensen uit raciale en etnische groepen binnen eenzelfde cultuur.
- open wetenschap
grote fraudezaak met onderzoek in 2011, sindsdien pleiten ze voor een “open
wetenschap”
→ alles moet repliceerbaar zijn
, H2 onderzoeksmethoden
Samenvatting boek
woord vooraf
- iedereen heeft een andere kijk op de werkelijkheid
- nood aan nauwkeurige observatie, betrouwbare meting en veel communicatie, voor een
geheel te bekomen
- HYPOTHESE: Een expliciete, toetsbare voorspelling over het al dan niet optreden van een
gebeurtenis.
- THEORIE: Een georganiseerde set van abstracte principes die het mogelijk maken om
geobserveerde fenomenen te verklaren.
De ontwikkeling van hypothesen
- Een goed idee
ideeën starten vaak vanuit een lezing, een observatie of een persoonlijke ervaring
- Opzoeken van psychologische literatuur
SECUNDAIRE BRONNEN: Samenvattende bespreking van onderzoeksbevindingen
uit primaire bronnen, vaak in de vorm van theoretische hoofdstukken of
introductieboeken
PRIMAIRE BRON: Oorsprongekelijk gepubliceerd werk over bevindingen, dat vaak in
artikelvorm in tijdschriften verschijnt.
→ je hebt verschillende sites waarop je dit soort bron kunt vinden, zoals google
scholar
stamboom structuur bij “web of sciences”
Het operationaliseren van sociaal-psychologische variabelen
- OPERATIONELE VARIABELE: De specifieke manier waarop de conceptuele variabele
wordt gemanipuleerd en gemeten.
→ Je kan hierdoor een hypothese omzetten in iets dat je empirisch kan testen , zie vb
geweld p29
- DEELNEMER: Een individu dat deelneemt aan de psychologische studie.
- HANDLANGERS: Medewerkers van de onderzoeker die zich voordoen als gewone
onderzoeksdeelnemers.
- BEGRIPSVALIDITEIT: De mate waarin de operationele variabelen de corresponderende
conceptuele variabelen manipuleren of meten
- Zelfbeschrijving
ZELFBESCHRIJVING: Een methode waarbij de onderzoeksdeelnemer zelf
gedachten, gevoelens, verlangens en gedrag beschrijft.
om een paar conceptuele variabelen te meten, maken ze soms gebruik van vragen
Het is beter om vragen met een schaal te hebben, dan gewoon een enkele vraag
hoe meer vragen, hoe minder kans op vertekening en fouten
INTERNE CONSISTENTIE: De mate waarin items van een vragenlijst met elkaar
samenhangen of correleren. → Cronback alfa coefficient
Problemen bij zelfbeschrijving
1. SOCIAAL WENSELIJKHEID VERTEKENING: De tendens van deelnemers
om onnauwkeurige zelfbeschrijvingen te rapporteren omdat ze een goed
figuur willen slaan bij andere.
2. INWILLIGING TENDENS: De neiging van deelnemers om akkoord te gaan
met bestaande veronderstellingen, waardoor ze vaak affirmatief antwoorden
op items uit een vragenlijst.
