SAMENVATTING
Geschiedenis & Samenleving: Kennisbasis inhoud en didactiek.
,Inhoud
Hoofdstuk 5: tijd van de Ontdekkers en Hervormers.............................................................................3
5.1 Europeanen op ontdekkingsreis...................................................................................................3
5.1.1 Eerste fase van de ontdekkingsreizen....................................................................................3
5.1.2 Tweede fase van de ontdekkingsreizen.................................................................................4
5.1.3 De basis voor het kolonialisme..............................................................................................4
5.3 Van centralisatie naar afscheiding................................................................................................6
5.3.1 Zeventien Nederlanden: centralisatie....................................................................................6
5.2.3 Zeven Nederlanden: afscheiding...........................................................................................7
Hoofdstuk 6 – Tijd van regenten en vorsten (1600-1700) -> Gouden Eeuw...........................................7
6.1 Strijd, onafhankelijkheid en grote mogendheid Republiek der Zeven Verenigde.........................8
6.1.2 Eindelijk onafhankelijk...........................................................................................................9
6.1.3 Een grote speler op het Europese politieke toneel................................................................9
6.2 een spin in een wereldhandelsweb............................................................................................10
6.2.2 Handel met de Oost.............................................................................................................10
6.2.3 Handel in de west................................................................................................................11
6.3 Een Gouden Eeuw.......................................................................................................................11
H7 Tijd van pruiken en revoluties (1700-1800).....................................................................................12
7.1 Verdeeldheid in de Republiek.....................................................................................................12
7.2 De Bataafse republiek.................................................................................................................13
7.3 Economische achteruitgang en nieuwe ideeën..........................................................................14
7.3.1 Economische ontwikkeling..................................................................................................14
7.3.2 De tijd van de verlichting.....................................................................................................14
8. Tijd van Burgers en Stoommachines (1800-1900)............................................................................15
8.1 Ontwikkelingen in de eerste helft van de negentiende eeuw.....................................................15
8.1.1 De Fransen hebben het voor het zeggen.............................................................................15
8.1.2 Terugkeer van de oranjes....................................................................................................16
8.1.3 Een koning-koopman...........................................................................................................17
8.1.4 De burgerij, een politieke factor van betekenis...................................................................17
8.2 Industriële Revolutie...................................................................................................................18
8.3 ontwikkelingen tweede helft negentiende eeuw.......................................................................18
8.3.1 Van politieke stromingen naar politieke partijen.................................................................18
8.3.2 De kiesrechtkwestie.............................................................................................................19
8.3.3 De sociale kwesties..............................................................................................................19
8.3.4 Koloniale kwesties...............................................................................................................19
, 8.4 culturele ontwikkelingen negentiende eeuw..............................................................................20
Hoofdstuk 9: tijd van Wereldoorlogen en Holocaust (1900-1950).......................................................21
9.1 De eerste wereldoorlog..............................................................................................................22
9.1 Oorlog in Europa.....................................................................................................................22
9.1.2 Nederland en de Eerste Wereldoorlog................................................................................22
9.1.3 De binnenlandse politiek tijdens de Eerste Wereldoorlog...................................................22
9.2 Het Interbellum..........................................................................................................................23
9.3 De tweede wereldoorlog............................................................................................................23
9.3.1 Opnieuw een wereldoorlog.................................................................................................23
9.3.2 Nederland aangevallen........................................................................................................24
9.3.3 Nederland onder Duits bestuur...........................................................................................24
9.3.4 Collaboratie of verzet?.........................................................................................................24
9.3.5 Ariërmaatregelen.................................................................................................................25
9.3.6 De regering in Londen en de oorlog.....................................................................................25
9.3.7 Japanners de baas in Nederland-Indië.................................................................................25
9.3.8 Bevrijding in etappes...........................................................................................................25
9.4 Wederopbouw en de kolonisatie................................................................................................25
9.5 Cultuur in de eerste helft van de twintigste eeuw......................................................................26
10. Tijd van Televisie en Computer (vanaf 1950)..................................................................................27
10.1 Politieke ontwikkelingen in een veranderende samenleving....................................................27
10.1.1 Binnenlandse politiek: de roep om democratisering en inspraak......................................27
10.1.2 Suriname en de Nederlandse Antillen, dekolonisatie van de West...................................28
10.1.3 Buitenlandse politiek: de grenzen open.............................................................................28
10.1.4 Nederland en Europa: Europese samenwerking................................................................29
10.2 Sociaaleconomische ontwikkelingen: opbouw van een verzorging..........................................29
10.2.1 Opkomst van de welvaartsstaat.........................................................................................29
10.2.2 Groei en grenzen van de verzorgingsstaat.........................................................................29
10.2.3 Een veranderende samenleving.........................................................................................30
10.2.4 Grenzen aan de groei.........................................................................................................30
10.3 Culturele ontwikkelingen: naar een multiculturele samenleving..............................................30
10.3.1 De ontwikkeling naar een ‘global villlage’ door de televisie..............................................30
10.3.2 Literatuur en kunst: verwerking en vernieuwing...............................................................30
10.3.3 Vernieuwingen in het onderwijs........................................................................................30
10.3.4 Multiculturele samenleving, veelkleurig Nederland..........................................................31
, Hoofdstuk 5: tijd van de Ontdekkers en Hervormers
Dit tijdvak is een overgangstijd tussen traditie en vernieuwing. Traditionele ideeën botsen met
vernieuwde inzichten. Men krijgt namelijk nieuwe individuele inzichten. Men gaat zich verzetten
tegen het bekende en gaat zoeken naar alternatieven. Voor het primair onderwijs zijn uit de Tijd van
de Ontdekkers en Hervormers de belangrijkste onderwerpen:
Kenmerkende aspecten Canonvensters
Het begin van de Europese overzeese Erasmus. Een internationaal humanist.
expansie Karel V. De Nederlanden als bestuurlijke
De Opstand van het ontstaan van een eenheid
onafhankelijke Nederlandse staat De Beeldenstorm. Godsdienststrijd
Willem van Oranje. Van rebelse
edelman tot vader des vaderlands
De Republiek. Een staatkundig unicum
1500-1600
Agrarisch –
stedelijk
samenleving
1492 Columbus ontdekt Amerika
1498 Vasco da Gama bereikt India
1515- 1555 Karel V Heer der Nederlander
1517 Hervorming
1548 Bourgondische Kreits: Zeventien Nederlanden
1555- 1581 Filip II Heer der Nederlanden
1566 Smeekschrift van Edelen
1566 Beeldenstorm
1568-1648 Tachtigjarige Oorlog
1568 Slag bij Heiligerlee
1572 Inname Den Briel
1579 Unie van Atrecht en Unie van Utrecht
1580 Willem van Oranje in de ban
1581 Plakkaat van Verlatinge: afzetting Filip II
1584 Willem van Oranje vermoord
1588-1795 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
1595 - 1597 Eerste reis naar Indië via de Kaap: De Houtman
1596-1597 Mislukte reis om de Noord van Barentsz: overwintering op Nova Zembla
5.1 Europeanen op ontdekkingsreis
5.1.1 Eerste fase van de ontdekkingsreizen
Marco Polo is de eerste man die naar China reist (1271), waardoor hij de eerste Europeaan is die
bericht deed over het Verre Oosten. In de late vijftiende en de vroege zestiende eeuw vinden de
eerste initiatieven voor echte ontdekkingsreizen plaats. Men wil naar Indië varen, om zo specerijen
te halen. Men wil af van de Arabische tussenhandelaren. De eerste initiatieven kwamen uit Portugal
en Spanje.
De Portugezen voeren zuidwaarts en kwamen in 1486 uit bij Kaap de Goede Hoop. Men bereikte
Afrika -> onder leiding van Batholomeus Diaz. Vanuit daar konden ze weer een nieuwe oceaan
ontdekken. In 1498 komt Vasco da Gama voor het eerst aan in India. De Portugezen stichtten
Geschiedenis & Samenleving: Kennisbasis inhoud en didactiek.
,Inhoud
Hoofdstuk 5: tijd van de Ontdekkers en Hervormers.............................................................................3
5.1 Europeanen op ontdekkingsreis...................................................................................................3
5.1.1 Eerste fase van de ontdekkingsreizen....................................................................................3
5.1.2 Tweede fase van de ontdekkingsreizen.................................................................................4
5.1.3 De basis voor het kolonialisme..............................................................................................4
5.3 Van centralisatie naar afscheiding................................................................................................6
5.3.1 Zeventien Nederlanden: centralisatie....................................................................................6
5.2.3 Zeven Nederlanden: afscheiding...........................................................................................7
Hoofdstuk 6 – Tijd van regenten en vorsten (1600-1700) -> Gouden Eeuw...........................................7
6.1 Strijd, onafhankelijkheid en grote mogendheid Republiek der Zeven Verenigde.........................8
6.1.2 Eindelijk onafhankelijk...........................................................................................................9
6.1.3 Een grote speler op het Europese politieke toneel................................................................9
6.2 een spin in een wereldhandelsweb............................................................................................10
6.2.2 Handel met de Oost.............................................................................................................10
6.2.3 Handel in de west................................................................................................................11
6.3 Een Gouden Eeuw.......................................................................................................................11
H7 Tijd van pruiken en revoluties (1700-1800).....................................................................................12
7.1 Verdeeldheid in de Republiek.....................................................................................................12
7.2 De Bataafse republiek.................................................................................................................13
7.3 Economische achteruitgang en nieuwe ideeën..........................................................................14
7.3.1 Economische ontwikkeling..................................................................................................14
7.3.2 De tijd van de verlichting.....................................................................................................14
8. Tijd van Burgers en Stoommachines (1800-1900)............................................................................15
8.1 Ontwikkelingen in de eerste helft van de negentiende eeuw.....................................................15
8.1.1 De Fransen hebben het voor het zeggen.............................................................................15
8.1.2 Terugkeer van de oranjes....................................................................................................16
8.1.3 Een koning-koopman...........................................................................................................17
8.1.4 De burgerij, een politieke factor van betekenis...................................................................17
8.2 Industriële Revolutie...................................................................................................................18
8.3 ontwikkelingen tweede helft negentiende eeuw.......................................................................18
8.3.1 Van politieke stromingen naar politieke partijen.................................................................18
8.3.2 De kiesrechtkwestie.............................................................................................................19
8.3.3 De sociale kwesties..............................................................................................................19
8.3.4 Koloniale kwesties...............................................................................................................19
, 8.4 culturele ontwikkelingen negentiende eeuw..............................................................................20
Hoofdstuk 9: tijd van Wereldoorlogen en Holocaust (1900-1950).......................................................21
9.1 De eerste wereldoorlog..............................................................................................................22
9.1 Oorlog in Europa.....................................................................................................................22
9.1.2 Nederland en de Eerste Wereldoorlog................................................................................22
9.1.3 De binnenlandse politiek tijdens de Eerste Wereldoorlog...................................................22
9.2 Het Interbellum..........................................................................................................................23
9.3 De tweede wereldoorlog............................................................................................................23
9.3.1 Opnieuw een wereldoorlog.................................................................................................23
9.3.2 Nederland aangevallen........................................................................................................24
9.3.3 Nederland onder Duits bestuur...........................................................................................24
9.3.4 Collaboratie of verzet?.........................................................................................................24
9.3.5 Ariërmaatregelen.................................................................................................................25
9.3.6 De regering in Londen en de oorlog.....................................................................................25
9.3.7 Japanners de baas in Nederland-Indië.................................................................................25
9.3.8 Bevrijding in etappes...........................................................................................................25
9.4 Wederopbouw en de kolonisatie................................................................................................25
9.5 Cultuur in de eerste helft van de twintigste eeuw......................................................................26
10. Tijd van Televisie en Computer (vanaf 1950)..................................................................................27
10.1 Politieke ontwikkelingen in een veranderende samenleving....................................................27
10.1.1 Binnenlandse politiek: de roep om democratisering en inspraak......................................27
10.1.2 Suriname en de Nederlandse Antillen, dekolonisatie van de West...................................28
10.1.3 Buitenlandse politiek: de grenzen open.............................................................................28
10.1.4 Nederland en Europa: Europese samenwerking................................................................29
10.2 Sociaaleconomische ontwikkelingen: opbouw van een verzorging..........................................29
10.2.1 Opkomst van de welvaartsstaat.........................................................................................29
10.2.2 Groei en grenzen van de verzorgingsstaat.........................................................................29
10.2.3 Een veranderende samenleving.........................................................................................30
10.2.4 Grenzen aan de groei.........................................................................................................30
10.3 Culturele ontwikkelingen: naar een multiculturele samenleving..............................................30
10.3.1 De ontwikkeling naar een ‘global villlage’ door de televisie..............................................30
10.3.2 Literatuur en kunst: verwerking en vernieuwing...............................................................30
10.3.3 Vernieuwingen in het onderwijs........................................................................................30
10.3.4 Multiculturele samenleving, veelkleurig Nederland..........................................................31
, Hoofdstuk 5: tijd van de Ontdekkers en Hervormers
Dit tijdvak is een overgangstijd tussen traditie en vernieuwing. Traditionele ideeën botsen met
vernieuwde inzichten. Men krijgt namelijk nieuwe individuele inzichten. Men gaat zich verzetten
tegen het bekende en gaat zoeken naar alternatieven. Voor het primair onderwijs zijn uit de Tijd van
de Ontdekkers en Hervormers de belangrijkste onderwerpen:
Kenmerkende aspecten Canonvensters
Het begin van de Europese overzeese Erasmus. Een internationaal humanist.
expansie Karel V. De Nederlanden als bestuurlijke
De Opstand van het ontstaan van een eenheid
onafhankelijke Nederlandse staat De Beeldenstorm. Godsdienststrijd
Willem van Oranje. Van rebelse
edelman tot vader des vaderlands
De Republiek. Een staatkundig unicum
1500-1600
Agrarisch –
stedelijk
samenleving
1492 Columbus ontdekt Amerika
1498 Vasco da Gama bereikt India
1515- 1555 Karel V Heer der Nederlander
1517 Hervorming
1548 Bourgondische Kreits: Zeventien Nederlanden
1555- 1581 Filip II Heer der Nederlanden
1566 Smeekschrift van Edelen
1566 Beeldenstorm
1568-1648 Tachtigjarige Oorlog
1568 Slag bij Heiligerlee
1572 Inname Den Briel
1579 Unie van Atrecht en Unie van Utrecht
1580 Willem van Oranje in de ban
1581 Plakkaat van Verlatinge: afzetting Filip II
1584 Willem van Oranje vermoord
1588-1795 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
1595 - 1597 Eerste reis naar Indië via de Kaap: De Houtman
1596-1597 Mislukte reis om de Noord van Barentsz: overwintering op Nova Zembla
5.1 Europeanen op ontdekkingsreis
5.1.1 Eerste fase van de ontdekkingsreizen
Marco Polo is de eerste man die naar China reist (1271), waardoor hij de eerste Europeaan is die
bericht deed over het Verre Oosten. In de late vijftiende en de vroege zestiende eeuw vinden de
eerste initiatieven voor echte ontdekkingsreizen plaats. Men wil naar Indië varen, om zo specerijen
te halen. Men wil af van de Arabische tussenhandelaren. De eerste initiatieven kwamen uit Portugal
en Spanje.
De Portugezen voeren zuidwaarts en kwamen in 1486 uit bij Kaap de Goede Hoop. Men bereikte
Afrika -> onder leiding van Batholomeus Diaz. Vanuit daar konden ze weer een nieuwe oceaan
ontdekken. In 1498 komt Vasco da Gama voor het eerst aan in India. De Portugezen stichtten
