Development, Learning and Behavior (DLB)
Hoorcollege 1: prenatal development
WEIRD science: Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic
95% of participants come from only 12% of the world’s population
We must be cautious when generalizing findings.
Müller-Lyer illusion = The question is which line is longer, but both lines are actually the same length. Participants
were also asked how much longer line A would need to be in order to appear as long as line B. The answers varied
greatly across different cultures. Scientists found that the more right angles there are in a person’s environment (such
as in buildings), the more they rely on these visual cues to perceive depth.
What is development?
Development is a specific type of change. That change is:
1. Qualitative = Changes is what there is, not in how much there is
2. Sequential = Over time some changes precede (voorafgaan) others
3. Cumulative = One developmental stage can built upon other developmental stages
4. Directional = Can be progressive, but can also be regressive. Things can be built up, but can also be broken down
5. Multifactorial = There is not one factor determining the course of development. Multiple factors are involved and
interact to determine the path of development
6. Individual = Developmental pathways are unique for each individual. The ages at which people reach certain
milestones can vary enormously. The order in which they reach the milestones can also vary.
Genetic information is described in our genes. That genes are organized in 23 pares of chromosomes (46
chromosomes in total 23 from your mother, 23 from your father). The genetic information tells our cells what tot do
and what to be.
The development starts with cell division. There are two types of cell division:
Mitosis = ‘normal’ cell division. During mitosis all genetic material is copied, then separated. Each cell now
has a full set of the genetic material.
Meiosis = cell division that creates sex cells. After the genetic material is copied, the dad-mom-pares of
chromosomes first exchange genetic information between each other’s (crossing over). Then they make a
first split, after which they split again. They end up whit 4 new cells, that each contain a different combination
of genetic codes. They contain only half of the ‘blueprint’ of the whole.
This type of cell division is the basis for genetic variation
It is the genetic basis for individual differences
It helps us understand the interactions between nature and nurture (twin studies)
When the egg cell Is fertilized, the cells will start to develop in a full sized baby.
There are 4 developmental processes that are crucial in this development
Mitosis
Cell migration: all the cells that are created need to go to their designated position in the body. Some of the
cells are pushed away by new cells that are formed during cell divisions, but other cells actively migrate to
new positions. This is the case for brain cells. They first create a sort of protrusion (uitsteeksel) which they
then use to pull themselves into a new position
Cell differentiation: the fertilized egg cell (zygote) starts to divide rapidly. Soon there is a lump of cells, called
the morula. At first all the cells in this lump are the same and can become anything (part of the placenta or
any other part of the baby). They are totipotent (= not specialized). The number of cells change, but the size
of the morula does not change. This means that pressure is created. This pressure is the trigger of the first
cell differentiation. Some cells become blastocyst cells (that later become part of the fetal part of the
placenta), other cells become the Inner Mass Cells (they are pluripotent, because they cant be part of the
placenta anymore. That means that they can become any type of tissue in the human body). What they will
become depends on the neurochemical signals they receive during development. When they are specialized
in their final form, they can not change anymore.
Apoptosis: programmed cell death.
Stimulation from the outside:
10w: a fetus can detect pressure (muscles, joints, skin)
13w: they can detect movements, when the mother is moving around
20w: they can detect light. Even before they can open their eyes.
26w: they can detect sounds
26-28w: they can detect smells and taste (what the mother ate or drank)
The fetus learns from all these experiences preference for the mothers voice.
, They also react to the outside stimulations (the fetus is far from passive)
Fetal movement
5-6w: they start bending the head and spine simple movements
8-9w: they start to make startle like movements (hiccups, burping) preparing for breastfeeding
10w: variety of limb movements
10-11w: they can move their head and start making breathing movements
11-12w: they yawn, suck, swallow amnionic fluid
14w: their movements become non random (66% of the movements that a child makes, are directed to objects in
its own environment (umbilical cord, side of the womb, own body parts))
20w: movements with all parts of their face
25w: opening and closing eyes
Function of fetal movement
Swallowing important for the development of the oropharyngeal cavity (the cavity at the back of your
throat). This is an important area because it needs to shut off the windpipe while swallowing. Swallowing is
also important for the development of the lungs and the digestive system
Body movements important for the development of the muscles, bones, joints and skin. This is why drinking
alcohol during pregnancy is harmful for the unborn child. Alcohol is a sedative, it reduces the movements of
the fetus.
Teratogens = harmful influences on the unborn child. They can negatively influence prenatal development (stress,
drugs, nicotine, chemicals, viruses)
The timing, duration and quantity of the exposure and the genetic sensitivity are important determiners of the
seriousness of the effects on the development.
During early development, the child is the most vulnerable for the negative effects of these teratogens. This is
when the major organs and structures of the body are forming.
Each organ has a critical period, during which the development can be disrupted by teratogens. The heart and
the central nerve system is venerable during week 3-5.
The development of the child is influenced by the world around the child.
Microsystem: behavior of the mother (what the eats and drinks)
Mesosystem: the relationship with the partner
Exosystem: stress at work, health and support system in the community
Macrosystem: drug and alcohol policy.
Conclusion: even when the baby is still in the womb, the environment has an effect on the development of the child.
Siegler Chapter 2
Prenatale ontwikkeling
1) De eicel en de zaadcel bevatten allebei de helft van het genetische materiaal en heten afzonderlijk van elkaar
gameten of germ cells (in het NL: voortplantingscellen). Deze cellen zijn gemaakt door het proces van
meiose (zie hoorcollege aantekeningen)
2) Conceptie: eicel komt vanuit de eierstok in de eileider en beweegt richting de baarmoeder. Er komt een
chemische substantie rondom de eicel wat aantrekkingskracht heeft op de zaadcel. Wanneer er sprake is van
een seksuele interactie kan er een conceptie plaatsvinden. De zaadcel moet 6 uur reizen, 15 centimeter
afleggen van de baarmoeder naar de eileider. Niet alle spermacellen overleven het. Er kunnen problemen zijn
met de spermacel zelf, maar spermacellen kunnen ook verstrengeld raken tijdens de reis of de spermacel
gaat de eileider in waar geen eicel klaarligt. Wanneer de zaadcel de eicel bereikt heeft en steekt in het
membraan van de eicel, geeft de eicel een stofje af waardoor andere zaadcellen niet meer in de eicel kunnen
steken. Het gefertiliseerde ei (samensmelting van zaadcel en eicel) heet nu een zygote.
3) Van zygote (eerste 2 weken) naar embryo (3-8 weken) en dan foetus vanaf 9 weken):
- Als androgenen (bv. testosteron) aanwezig zijn, zullen er mannelijke geslachtsorganen ontwikkelen. Bij
afwezigheid van deze androgenen, zullen er vrouwelijke geslachtsorganen ontwikkelen.
- Steroïden (bv. glucocorticoïden) zorgen voor de beperking van de groei van de foetus en helpen om de
weefsels van de foetus sterker te maken. Aan het einde van de zwangerschap worden deze hormonen
meer aangemaakt, zodat de baby levensvatbaar is.
4) Vroege ontwikkeling:
1. Na de 4e dag van conceptie wordt de inner cell mass gevormd. Dit is een holle bol met een uitstulping
van cellen. In deze fase wordt bepaald of er een eeneiige, twee-eiige of één baby ontstaat. Bij een
eeneiige tweeling splitst de binnenste celmassa door de helft.
, 2. Aan het einde van de eerste week na conceptie maakt de zygote zich vast in de baarmoeder en wordt
afhankelijk van de voeding van de moeder. De inner cell mass wordt een embryo en de overige cellen
worden de placenta en de vruchtwaterzak.
3. Gedurende de 2e week vormt het embryo zich in drie lagen, die een U-vorm aannemen, met elk een
andere ontwikkelingsuitkomst:
a. Laag 1: centrale zenuwstelsel, nagels, tanden, oren, lens van de ogen en de buitenste laag van de
huid.
b. Laag 2: spieren, botten, circulaire systeem, binnenste laag van de huid en interne organen
c. Laag 3: spijsverteringssysteem, longen, urinewegen en klieren
d. Daarna ontstaat de neurale tube. Deze bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg.
e. Cellen die niet tot de binnenste celmassa behoren vormen de placenta en de amniatische zak
(vruchtwaterzak). De vruchtwaterzak en de placenta zijn cruciale delen voor het ondersteunen van de
ontwikkeling van het embryo. De placenta vervoert stoffen via de bloedstroom tussen moeder en
foetus, beschermt de foetus tegen giftige stoffen en produceert progesteron en oestrogeen. De
amniatische zak is een membraan wat gevuld wordt met water dan de foetus beschermt. De
bloedvaten die de placenta en het embryo verbinden, zijn verzameld in de navelstreng.
De ontwikkeling van de foetus is een zogenaamde cephalocaudale ontwikkeling, waarbij de lichaamsdelen die zich
dicht bij het hoofd bevinden zich eerder ontwikkelen dan lichaamsdelen die zich verder weg van het hoofd bevinden.
Wat is geen functie van het doorslikken van het vruchtwater door de foetus?
a) Het draagt bij aan de ontwikkeling van het spijsverteringssysteem
b) Het draagt bij aan de ontwikkeling van de longen
c) Het bereidt de foetus voor op het overleven buiten de buik van de moeder
d) Het voorziet de foetus van reukervaringen
Aanraking
De baby voelt tastbare stimulatie door de eigen activiteiten zuigen van de duim, spelen’ met de
navelstreng, wrijven over het gezicht
- Welke duim gebruikt wordt om op te zuigen, bepaalt na de geboorte de rechts- of linkshandigheid.
Naarmate de zwangerschap vordert, schopt de baby vaker tegen de wand van de baarmoeder.
De hartslag van de foetus reageert op bewegingen van de moeder wanneer de baby voldragen is > impliceert
dat de vestibular systems al werkt voor geboorte. Dit is het gevoeligheidsapparaat in het binnenste oor dat
informatie verstrekt over beweging en balans.
Zicht
De foetus heeft een minimale visuele ervaring in de buik van de moeder
In het 3e trimester kunnen ze visuele informatie verwerken en hebben ze een visuele voorkeur > voorkeur
voor top-heavy light displays: die lijken op correct georiënteerde gezichten, in plaats van bottom-heavy: die
lijken op omgekeerde gezichten.
Smaak
Smaakvoorkeuren zijn aanwezig > zoet!
Reuk
Baby’s kunnen ruiken wat de moeder gegeten heeft in het vruchtwater. De reuk wordt overgebracht door
vloeistof en het vruchtwater komt in contact met de geurreceptoren van de foetus, die de foetus voorzien in
geurervaringen.
Ervaringen voor de geboorte spelen een belangrijke rol in het postnatale ontwikkelingsproces > phylogenetic
continuity
Gehoor
De foetus kan de stem van de moeder herkennen, wat al een deel van de breinontwikkeling is, voordat het
kind geboren is.
Daarnaast hoort de baby vooral het hart, de bloeddruk en de ademhaling van de moeder.
In het 3e trimester zorgen geluiden voor beweging van de foetus en verandering van de hartslag. Dit hoeven
niet alleen maar geluiden van de moeder te zijn, maar ook geluiden buiten de moeder.
Foetale leerprocessen
In de laatste 3 maanden leert de foetus van ervaringen, nadat het centrale zenuwstelsel voldoende is ontwikkeld om
leren te ondersteunen.
2 vormen van leren die in de baarmoeder voorkomen (herinneringen hieraan blijven na de geboorte bestaan):
Habituatie = een simpele vorm van leren waarbij een vermindering in respons ontstaat door herhaalde of
blijvende stimulatie (rond de 30w op visuele en gehoorstimuli)
, Dishabituatie = ontstaat wanneer er een perceptuele verandering in de stimulus ontstaat, waardoor er weer
interesse komt
Hartslag neemt toe bij het horen van de stem van de moeder en neemt af bij het horen van andere vrouwelijke stem
(ook na de geboorte hebben zijn voorkeur voor de taal en stem van de moeder). Ze verhalen die ze in de buik
gehoord hebben.
Daarnaast hebben ze voorkeur voor de smaak die ze geproefd hebben in de buik. Dit verklaart de oorsprong en
kracht van culturele voedingsvoorkeuren.
De foetus leert over algemene geluiden, maar niet over specifieke inhoud. Hierdoor hebben prenatale
onderwijsprogramma’s dus niet zoveel zin
Fylogenetische continuïteit = het idee dat, vanwege onze zelfde evolutionaire geschiedenis, mensen veel
karakteristieken, gedragingen en ontwikkelingsprocessen delen met andere dieren, voornamelijk zoogdieren
Teratogenen: mogelijke omgevingsfactoren die schadelijk zijn voor de foetus
Timing: veel teratogenen brengen alleen schade toe wanneer ze plaatsvinden in een sensitieve periode. Veel
organen hebben een sensitieve periode vaak voordat de moeder weet dat ze zwanger is (hart is bv. bij 3
weken in een sensitieve periode)
Hoeveelheid en duur: de meeste teratogenen laten een dose-response relation zien = hoe meer
blootstelling aan teratogenen de foetus heeft, hoe ernstiger het effect hiervan op de foetus is
De aanwezigheid van meerdere risicofactoren kan een cumulatieve impact hebben op de ontwikkeling.
De effecten van teratogenen verschillen ook individueel in de mate van genetic susceptibility = gevoeligere
genen waarbij sommige teratogenen sterke invloed hebben
Drugs
Bijna alle vormen van drugs of middelengebruik zijn schadelijk voor de ontwikkeling van de foetus
Antidepressiva: onduidelijk of het schadelijk is, maar kan helpend zijn voor de moeder om een postnatale
depressie te voorkomen. Depressie tijdens de zwangerschap kan ook schadelijk zijn (sociale en cognitieve
problemen). Een oplossing is om natuurlijke vormen van therapie te ondergaan.
Opioïden: zijn gemaakt om de effecten van neurotransmitters na te doen, dus hebben het potentieel om een
ravage aan te richten in de breinontwikkeling (verslaafde baby’s)
- Neonatal abstinence syndrome (NAS): ontwenningsverschijnselen bij baby’s na de geboorte door de
blootstelling aan drugs in de buik van de moeder effecten: laag geboortegewicht, ademhalings- en
voedingsproblemen en lengteproblemen.
Oplossing: methadon of morfine om de ontwenningsverschijnselen te reguleren.
Marihuana: prenatale blootstelling aan marihuana is gerelateerd aan problemen met onder andere aandacht,
leren en geheugen op latere leeftijd.
Sigaretten: door het roken, krijgen moeder en foetus minder zuurstof. Dit leidt tot minder foetale groei en laag
geboortegewicht en het is gerelateerd aan het sudden infant death syndrom (SIDS), lager IQ,
gehoorproblemen, ADHD en kanker. E-sigaretten zijn niet veel beter, door de nicotine kan het hart, de
luchtwegen en het zenuwstelsel beïnvloeden.
Alcohol: Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap is sterk gerelateerd aan foetale breinschade, maar deze
schade is in veel gevallen goed te voorkomen. Wanneer een zwangere vrouw alcohol drinkt, komt dit via haar
bloedbaan terecht in zowel de bloedbaan van de baby als in het vruchtwater. De foetus breekt alcohol veel
langzamer af dan een volwassene, waardoor de schadelijke stoffen langer in het lichaam van de baby blijven.
Dit kan leiden tot fetal alcohol spectrum disorder (FASD) of bij alcoholisten zelfs tot fetal alcohol syndrom
(FAS), wat kan zorgen voor bepaalde gezichtsvervormingen, intellectuele beperking, aandachtsproblemen en
hyperactiviteit.
- Negatieve effecten van af en toe drinken tijdens de zwangerschap en dan binge drinken (af en toe 4-5
glazen in één keer): laag geboortegewicht, verhoogde kans voor ADHD, achterstanden in de cognitieve
ontwikkeling en schoolprestaties
Omgevingsvervuilers
De keuzes die gemaakt worden door individuen, groepen en lokale overheden zijn van invloed op de
omgevingsfactoren en -vervuilers, wat weer een significant en soms desastreuze consequenties heeft voor de
foetale en kinderontwikkeling.
Hoe erger de milieuvervuiling, hoe meer effecten het heeft op de ontwikkeling van de foetus (denk aan
watervervuiling)
Moederlijke factoren
Leeftijd: kinderen die geboren worden bij een moeder van 15 of jonger hebben een grotere kans om voor hun
eerste levensjaar te sterven in vergelijking met moeders die tussen de 23 en 29 zijn. Hoe ouder de moeder is,
hoe meer risicofactoren er zijn, zoals onvruchtbaarheid en ontwikkelingsproblematiek bij de foetus. Ook hier
gaat weer dat het een dose-response relatie is. Hoe ouder de moeder is, hoe meer risicofactoren er zijn.
Hoorcollege 1: prenatal development
WEIRD science: Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic
95% of participants come from only 12% of the world’s population
We must be cautious when generalizing findings.
Müller-Lyer illusion = The question is which line is longer, but both lines are actually the same length. Participants
were also asked how much longer line A would need to be in order to appear as long as line B. The answers varied
greatly across different cultures. Scientists found that the more right angles there are in a person’s environment (such
as in buildings), the more they rely on these visual cues to perceive depth.
What is development?
Development is a specific type of change. That change is:
1. Qualitative = Changes is what there is, not in how much there is
2. Sequential = Over time some changes precede (voorafgaan) others
3. Cumulative = One developmental stage can built upon other developmental stages
4. Directional = Can be progressive, but can also be regressive. Things can be built up, but can also be broken down
5. Multifactorial = There is not one factor determining the course of development. Multiple factors are involved and
interact to determine the path of development
6. Individual = Developmental pathways are unique for each individual. The ages at which people reach certain
milestones can vary enormously. The order in which they reach the milestones can also vary.
Genetic information is described in our genes. That genes are organized in 23 pares of chromosomes (46
chromosomes in total 23 from your mother, 23 from your father). The genetic information tells our cells what tot do
and what to be.
The development starts with cell division. There are two types of cell division:
Mitosis = ‘normal’ cell division. During mitosis all genetic material is copied, then separated. Each cell now
has a full set of the genetic material.
Meiosis = cell division that creates sex cells. After the genetic material is copied, the dad-mom-pares of
chromosomes first exchange genetic information between each other’s (crossing over). Then they make a
first split, after which they split again. They end up whit 4 new cells, that each contain a different combination
of genetic codes. They contain only half of the ‘blueprint’ of the whole.
This type of cell division is the basis for genetic variation
It is the genetic basis for individual differences
It helps us understand the interactions between nature and nurture (twin studies)
When the egg cell Is fertilized, the cells will start to develop in a full sized baby.
There are 4 developmental processes that are crucial in this development
Mitosis
Cell migration: all the cells that are created need to go to their designated position in the body. Some of the
cells are pushed away by new cells that are formed during cell divisions, but other cells actively migrate to
new positions. This is the case for brain cells. They first create a sort of protrusion (uitsteeksel) which they
then use to pull themselves into a new position
Cell differentiation: the fertilized egg cell (zygote) starts to divide rapidly. Soon there is a lump of cells, called
the morula. At first all the cells in this lump are the same and can become anything (part of the placenta or
any other part of the baby). They are totipotent (= not specialized). The number of cells change, but the size
of the morula does not change. This means that pressure is created. This pressure is the trigger of the first
cell differentiation. Some cells become blastocyst cells (that later become part of the fetal part of the
placenta), other cells become the Inner Mass Cells (they are pluripotent, because they cant be part of the
placenta anymore. That means that they can become any type of tissue in the human body). What they will
become depends on the neurochemical signals they receive during development. When they are specialized
in their final form, they can not change anymore.
Apoptosis: programmed cell death.
Stimulation from the outside:
10w: a fetus can detect pressure (muscles, joints, skin)
13w: they can detect movements, when the mother is moving around
20w: they can detect light. Even before they can open their eyes.
26w: they can detect sounds
26-28w: they can detect smells and taste (what the mother ate or drank)
The fetus learns from all these experiences preference for the mothers voice.
, They also react to the outside stimulations (the fetus is far from passive)
Fetal movement
5-6w: they start bending the head and spine simple movements
8-9w: they start to make startle like movements (hiccups, burping) preparing for breastfeeding
10w: variety of limb movements
10-11w: they can move their head and start making breathing movements
11-12w: they yawn, suck, swallow amnionic fluid
14w: their movements become non random (66% of the movements that a child makes, are directed to objects in
its own environment (umbilical cord, side of the womb, own body parts))
20w: movements with all parts of their face
25w: opening and closing eyes
Function of fetal movement
Swallowing important for the development of the oropharyngeal cavity (the cavity at the back of your
throat). This is an important area because it needs to shut off the windpipe while swallowing. Swallowing is
also important for the development of the lungs and the digestive system
Body movements important for the development of the muscles, bones, joints and skin. This is why drinking
alcohol during pregnancy is harmful for the unborn child. Alcohol is a sedative, it reduces the movements of
the fetus.
Teratogens = harmful influences on the unborn child. They can negatively influence prenatal development (stress,
drugs, nicotine, chemicals, viruses)
The timing, duration and quantity of the exposure and the genetic sensitivity are important determiners of the
seriousness of the effects on the development.
During early development, the child is the most vulnerable for the negative effects of these teratogens. This is
when the major organs and structures of the body are forming.
Each organ has a critical period, during which the development can be disrupted by teratogens. The heart and
the central nerve system is venerable during week 3-5.
The development of the child is influenced by the world around the child.
Microsystem: behavior of the mother (what the eats and drinks)
Mesosystem: the relationship with the partner
Exosystem: stress at work, health and support system in the community
Macrosystem: drug and alcohol policy.
Conclusion: even when the baby is still in the womb, the environment has an effect on the development of the child.
Siegler Chapter 2
Prenatale ontwikkeling
1) De eicel en de zaadcel bevatten allebei de helft van het genetische materiaal en heten afzonderlijk van elkaar
gameten of germ cells (in het NL: voortplantingscellen). Deze cellen zijn gemaakt door het proces van
meiose (zie hoorcollege aantekeningen)
2) Conceptie: eicel komt vanuit de eierstok in de eileider en beweegt richting de baarmoeder. Er komt een
chemische substantie rondom de eicel wat aantrekkingskracht heeft op de zaadcel. Wanneer er sprake is van
een seksuele interactie kan er een conceptie plaatsvinden. De zaadcel moet 6 uur reizen, 15 centimeter
afleggen van de baarmoeder naar de eileider. Niet alle spermacellen overleven het. Er kunnen problemen zijn
met de spermacel zelf, maar spermacellen kunnen ook verstrengeld raken tijdens de reis of de spermacel
gaat de eileider in waar geen eicel klaarligt. Wanneer de zaadcel de eicel bereikt heeft en steekt in het
membraan van de eicel, geeft de eicel een stofje af waardoor andere zaadcellen niet meer in de eicel kunnen
steken. Het gefertiliseerde ei (samensmelting van zaadcel en eicel) heet nu een zygote.
3) Van zygote (eerste 2 weken) naar embryo (3-8 weken) en dan foetus vanaf 9 weken):
- Als androgenen (bv. testosteron) aanwezig zijn, zullen er mannelijke geslachtsorganen ontwikkelen. Bij
afwezigheid van deze androgenen, zullen er vrouwelijke geslachtsorganen ontwikkelen.
- Steroïden (bv. glucocorticoïden) zorgen voor de beperking van de groei van de foetus en helpen om de
weefsels van de foetus sterker te maken. Aan het einde van de zwangerschap worden deze hormonen
meer aangemaakt, zodat de baby levensvatbaar is.
4) Vroege ontwikkeling:
1. Na de 4e dag van conceptie wordt de inner cell mass gevormd. Dit is een holle bol met een uitstulping
van cellen. In deze fase wordt bepaald of er een eeneiige, twee-eiige of één baby ontstaat. Bij een
eeneiige tweeling splitst de binnenste celmassa door de helft.
, 2. Aan het einde van de eerste week na conceptie maakt de zygote zich vast in de baarmoeder en wordt
afhankelijk van de voeding van de moeder. De inner cell mass wordt een embryo en de overige cellen
worden de placenta en de vruchtwaterzak.
3. Gedurende de 2e week vormt het embryo zich in drie lagen, die een U-vorm aannemen, met elk een
andere ontwikkelingsuitkomst:
a. Laag 1: centrale zenuwstelsel, nagels, tanden, oren, lens van de ogen en de buitenste laag van de
huid.
b. Laag 2: spieren, botten, circulaire systeem, binnenste laag van de huid en interne organen
c. Laag 3: spijsverteringssysteem, longen, urinewegen en klieren
d. Daarna ontstaat de neurale tube. Deze bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg.
e. Cellen die niet tot de binnenste celmassa behoren vormen de placenta en de amniatische zak
(vruchtwaterzak). De vruchtwaterzak en de placenta zijn cruciale delen voor het ondersteunen van de
ontwikkeling van het embryo. De placenta vervoert stoffen via de bloedstroom tussen moeder en
foetus, beschermt de foetus tegen giftige stoffen en produceert progesteron en oestrogeen. De
amniatische zak is een membraan wat gevuld wordt met water dan de foetus beschermt. De
bloedvaten die de placenta en het embryo verbinden, zijn verzameld in de navelstreng.
De ontwikkeling van de foetus is een zogenaamde cephalocaudale ontwikkeling, waarbij de lichaamsdelen die zich
dicht bij het hoofd bevinden zich eerder ontwikkelen dan lichaamsdelen die zich verder weg van het hoofd bevinden.
Wat is geen functie van het doorslikken van het vruchtwater door de foetus?
a) Het draagt bij aan de ontwikkeling van het spijsverteringssysteem
b) Het draagt bij aan de ontwikkeling van de longen
c) Het bereidt de foetus voor op het overleven buiten de buik van de moeder
d) Het voorziet de foetus van reukervaringen
Aanraking
De baby voelt tastbare stimulatie door de eigen activiteiten zuigen van de duim, spelen’ met de
navelstreng, wrijven over het gezicht
- Welke duim gebruikt wordt om op te zuigen, bepaalt na de geboorte de rechts- of linkshandigheid.
Naarmate de zwangerschap vordert, schopt de baby vaker tegen de wand van de baarmoeder.
De hartslag van de foetus reageert op bewegingen van de moeder wanneer de baby voldragen is > impliceert
dat de vestibular systems al werkt voor geboorte. Dit is het gevoeligheidsapparaat in het binnenste oor dat
informatie verstrekt over beweging en balans.
Zicht
De foetus heeft een minimale visuele ervaring in de buik van de moeder
In het 3e trimester kunnen ze visuele informatie verwerken en hebben ze een visuele voorkeur > voorkeur
voor top-heavy light displays: die lijken op correct georiënteerde gezichten, in plaats van bottom-heavy: die
lijken op omgekeerde gezichten.
Smaak
Smaakvoorkeuren zijn aanwezig > zoet!
Reuk
Baby’s kunnen ruiken wat de moeder gegeten heeft in het vruchtwater. De reuk wordt overgebracht door
vloeistof en het vruchtwater komt in contact met de geurreceptoren van de foetus, die de foetus voorzien in
geurervaringen.
Ervaringen voor de geboorte spelen een belangrijke rol in het postnatale ontwikkelingsproces > phylogenetic
continuity
Gehoor
De foetus kan de stem van de moeder herkennen, wat al een deel van de breinontwikkeling is, voordat het
kind geboren is.
Daarnaast hoort de baby vooral het hart, de bloeddruk en de ademhaling van de moeder.
In het 3e trimester zorgen geluiden voor beweging van de foetus en verandering van de hartslag. Dit hoeven
niet alleen maar geluiden van de moeder te zijn, maar ook geluiden buiten de moeder.
Foetale leerprocessen
In de laatste 3 maanden leert de foetus van ervaringen, nadat het centrale zenuwstelsel voldoende is ontwikkeld om
leren te ondersteunen.
2 vormen van leren die in de baarmoeder voorkomen (herinneringen hieraan blijven na de geboorte bestaan):
Habituatie = een simpele vorm van leren waarbij een vermindering in respons ontstaat door herhaalde of
blijvende stimulatie (rond de 30w op visuele en gehoorstimuli)
, Dishabituatie = ontstaat wanneer er een perceptuele verandering in de stimulus ontstaat, waardoor er weer
interesse komt
Hartslag neemt toe bij het horen van de stem van de moeder en neemt af bij het horen van andere vrouwelijke stem
(ook na de geboorte hebben zijn voorkeur voor de taal en stem van de moeder). Ze verhalen die ze in de buik
gehoord hebben.
Daarnaast hebben ze voorkeur voor de smaak die ze geproefd hebben in de buik. Dit verklaart de oorsprong en
kracht van culturele voedingsvoorkeuren.
De foetus leert over algemene geluiden, maar niet over specifieke inhoud. Hierdoor hebben prenatale
onderwijsprogramma’s dus niet zoveel zin
Fylogenetische continuïteit = het idee dat, vanwege onze zelfde evolutionaire geschiedenis, mensen veel
karakteristieken, gedragingen en ontwikkelingsprocessen delen met andere dieren, voornamelijk zoogdieren
Teratogenen: mogelijke omgevingsfactoren die schadelijk zijn voor de foetus
Timing: veel teratogenen brengen alleen schade toe wanneer ze plaatsvinden in een sensitieve periode. Veel
organen hebben een sensitieve periode vaak voordat de moeder weet dat ze zwanger is (hart is bv. bij 3
weken in een sensitieve periode)
Hoeveelheid en duur: de meeste teratogenen laten een dose-response relation zien = hoe meer
blootstelling aan teratogenen de foetus heeft, hoe ernstiger het effect hiervan op de foetus is
De aanwezigheid van meerdere risicofactoren kan een cumulatieve impact hebben op de ontwikkeling.
De effecten van teratogenen verschillen ook individueel in de mate van genetic susceptibility = gevoeligere
genen waarbij sommige teratogenen sterke invloed hebben
Drugs
Bijna alle vormen van drugs of middelengebruik zijn schadelijk voor de ontwikkeling van de foetus
Antidepressiva: onduidelijk of het schadelijk is, maar kan helpend zijn voor de moeder om een postnatale
depressie te voorkomen. Depressie tijdens de zwangerschap kan ook schadelijk zijn (sociale en cognitieve
problemen). Een oplossing is om natuurlijke vormen van therapie te ondergaan.
Opioïden: zijn gemaakt om de effecten van neurotransmitters na te doen, dus hebben het potentieel om een
ravage aan te richten in de breinontwikkeling (verslaafde baby’s)
- Neonatal abstinence syndrome (NAS): ontwenningsverschijnselen bij baby’s na de geboorte door de
blootstelling aan drugs in de buik van de moeder effecten: laag geboortegewicht, ademhalings- en
voedingsproblemen en lengteproblemen.
Oplossing: methadon of morfine om de ontwenningsverschijnselen te reguleren.
Marihuana: prenatale blootstelling aan marihuana is gerelateerd aan problemen met onder andere aandacht,
leren en geheugen op latere leeftijd.
Sigaretten: door het roken, krijgen moeder en foetus minder zuurstof. Dit leidt tot minder foetale groei en laag
geboortegewicht en het is gerelateerd aan het sudden infant death syndrom (SIDS), lager IQ,
gehoorproblemen, ADHD en kanker. E-sigaretten zijn niet veel beter, door de nicotine kan het hart, de
luchtwegen en het zenuwstelsel beïnvloeden.
Alcohol: Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap is sterk gerelateerd aan foetale breinschade, maar deze
schade is in veel gevallen goed te voorkomen. Wanneer een zwangere vrouw alcohol drinkt, komt dit via haar
bloedbaan terecht in zowel de bloedbaan van de baby als in het vruchtwater. De foetus breekt alcohol veel
langzamer af dan een volwassene, waardoor de schadelijke stoffen langer in het lichaam van de baby blijven.
Dit kan leiden tot fetal alcohol spectrum disorder (FASD) of bij alcoholisten zelfs tot fetal alcohol syndrom
(FAS), wat kan zorgen voor bepaalde gezichtsvervormingen, intellectuele beperking, aandachtsproblemen en
hyperactiviteit.
- Negatieve effecten van af en toe drinken tijdens de zwangerschap en dan binge drinken (af en toe 4-5
glazen in één keer): laag geboortegewicht, verhoogde kans voor ADHD, achterstanden in de cognitieve
ontwikkeling en schoolprestaties
Omgevingsvervuilers
De keuzes die gemaakt worden door individuen, groepen en lokale overheden zijn van invloed op de
omgevingsfactoren en -vervuilers, wat weer een significant en soms desastreuze consequenties heeft voor de
foetale en kinderontwikkeling.
Hoe erger de milieuvervuiling, hoe meer effecten het heeft op de ontwikkeling van de foetus (denk aan
watervervuiling)
Moederlijke factoren
Leeftijd: kinderen die geboren worden bij een moeder van 15 of jonger hebben een grotere kans om voor hun
eerste levensjaar te sterven in vergelijking met moeders die tussen de 23 en 29 zijn. Hoe ouder de moeder is,
hoe meer risicofactoren er zijn, zoals onvruchtbaarheid en ontwikkelingsproblematiek bij de foetus. Ook hier
gaat weer dat het een dose-response relatie is. Hoe ouder de moeder is, hoe meer risicofactoren er zijn.
