Samenvatting van ALLES van PVRP

PEDAGOGISCHE VRAAGSTUKKEN ROND POLARISATIE
Samenvatting 2024/2025

Hoorcollege 1: scheidslijnen in de Nederlandse samenleving
Kinderrechten
1. Non-discriminatie: alle rechten gelden voor alle kinderen;
2. Kinderen hebben recht op bijzondere bescherming om zich te kunnen ontwikkelen;
3. Ieder kind heeft recht op een naam en nationaliteit;
4. Ieder kind heeft recht op sociale zekerheid en gezondheidszorg, waaronder prenatale zorg;
5. Kinderen met een handicap hebben recht op bijzondere zorg;
6. Ieder kind heeft recht op liefde, begrip en ouderlijke zorg;
7. Ieder kind heeft recht op onderwijs;
8. Kinderen hebben prioritair recht op hulp;
9. Ieder kind heeft recht op bescherming tegen mishandeling, uitbuiting en kinderarbeid;
10. Ieder kind heeft recht op een opvoeding tot begrip en verdraagzaamheid, vrede en vriendschap.
Pedagogische vragen: vragen naar aanleiding van de rechten van een kind

Tot eeuwwisseling (2000): politiek gekenmerkt door het poldermodel = zoeken naar consensus (overeenkomsten
benadrukken)
Na eeuwwisseling: Politiek steeds meer gekenmerkt door polarisatie

Focusing events = ingrijpende, plotselinge gebeurtenissen die het debat over een onderwerp sterk aanwakkeren
 Voorbeeld: Pim fortuin, 9/11 hebben deels polarisatie aangewakkerd.

Voorbeelden tweedeling (scheidslijnen): Praktisch en theoretisch opgeleid (depressies, inkomen, gezondheid),
jong en oud (pensioen), migratieachtergrond, mannen en vrouwen, links en rechts in politiek, stad of platteland,
vaccinatie

Van onderscheid naar scheidslijn dimensies:
1. Differentiatie = feitelijke verschillen (objectieve verschillen)
2. Identificatie = in hoeverre identificeer je je met een groep?
3. Representatie = mate van representatie van onderscheid tussen groepen in de media
3 manieren waarop groepen gerepresenteerd kunnen worden in de media:
 Verhulling (onder-representatie) = verschillen kunnen en mogen niet benoemd worden  leidt
tot verharden/toenemen van verschillen
 Correspondentie (‘fit’ tussen representatie en werkelijkheid)
 Overdeterminering (over-representatie: wij tegen zij)
 Hoe hoger een onderscheid tussen groepen ‘scoort’ op deze dimensies, hoe meer reden er is om te
spreken van een scheidslijn

Verschillen in opvattingen van mensen zijn niet veel veranderd, en ook de verschillen naar inkomsten zijn niet
groter geworden

Vroeger veel splitsing in scholen, geloof, omroepen  je zou denken veel polarisatie, maar dat is niet zo
 Ieder zuil was zelfvoorzienend, dus iedereen zat verwikkeld in zijn eigen zuil (dit was door god zo
bepaald)

2 soorten bezwaren tegen maatschappelijke scheidslijnen:
 Principieel bezwaar: Het bestaan van maatschappelijke scheidslijnen is in strijd met ultieme
waarden.
 scheidslijnen betekenen ongelijkheid en beperken vrijheid  Komt uit het verlichtingsdenken.
 Het heeft negatieve consequenties: Het bestaan van maatschappelijke scheidslijnen zorgt ervoor dat
het land uit elkaar valt  Corrosie van de maatschappelijke cohesie.
 verlies van solidariteit en verbondenheid. Dit leidt tot wantrouwen, wat leidt tot conflict.

Onderwijs segregatie gevaar voor:
 Sociale cohesie (sociologisch perspectief)
 Gelijke kansen (pedagogisch perspectief)

,Zijn gemengde scholen de enige/beste manier om sociale cohesie te vergroten en/of kansenongelijkheid tegen te
gaan?  artikelen.



Hoorcollege 2: invloed van polarisatie op de (identiteits)ontwikkeling van jongeren
Adolescentie en het ‘probleem’ van identiteit
 Historische benadering = welke groep behoor jij toe. Van rechtlijnige definitie op basis van sociale
stand en de sociale groep, naar normatieve ontwikkelingstaak.
 Sociaal-culturele benadering = De sociaal-culturele condities (van macro naar micro niveau) van de
samenleving bepalen voor een groot deel zelfdefiniëring.
 Ontwikkelingsgerichte benadering = Kwalitatieve veranderingen in fasen, elk met eigen unieke
kenmerken. Hiërarchisch, volgordelijk en constant van aard.

Identiteitsontwikkeling: Erik Erikson (=‘Architect’ van identiteitsontwikkeling)
 Wie ben ik? Waar hoor ik bij?
 Fasen van psychosociale ontwikkeling: vertrouwen vs. wantrouwen, identiteit vs. rolverwarring
 Normatieve ontwikkelingstaak gedurende midden en late adolescentie (16-21 jaar) en
jongvolwassenheid (21-24 jaar)
 Verkennen van sociale rollen, gedrag en identiteiten
 Coherente sociale identiteit (goed weten wie jij bent) als kerntaak in het leven van elk individu

Identiteit integreert door tijd en contextuele deelidentiteiten
Contextuele deelidentiteiten = werk, vrienden, religie (laat iedere keer een ander stukje van jezelf zien)
Deze onderdelen vormen samen tot wat je bent

Op 2 manieren naar identiteit kijken: Identiteitsconflict vs. identiteitscohesie
 Identiteitsconflict = risicofactor
 Identiteitscohesie = protectieve factor (Buffer tegen de negatieve effecten van racisme en discriminatie:
beter begrip van jezelf als coping-strategie)
 Identiteitsconflict of identiteitscohesie  Negatieve/positieve factor voor psychisch welbevinden
(zelfvertrouwen, emotionele stabiliteit, zelfwaardering) en psychologische problemen
Ontwikkeltaak: kerncompetentie  globale identiteitscohesie  psychosociaal functioneren

Meervoudige identiteiten = de verschillende rollen die je als jongere aanneemt in situaties zoals in je gezin, op
school, op werk en op sociale media.
 Het is de taak van elke jongere om een duidelijk beeld te ontwikkelen van wie het is
(persoonlijke identiteit) en waar het bij hoort (sociale identiteit).

Meervoudige culturele identiteiten
2 manieren om hiermee om te gaan:
1. Hybrid identity style = het combineren of mengen van verschillende culturele identiteiten tot een unieke
en nieuwe identiteit.
2. Alternating identity style = het afzonderlijk naar voren brengen van de verschillende culturele
identiteiten, afhankelijk van de context. (deel van je identiteit thuislaten), kan bewust of onbewust

Onderzoek naar de meervoudige identiteit van jongeren met een migratieachtergrond
In 2019 en 2020 is binnen Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) onderzoek gedaan naar de meervoudige
identiteit van jongeren (16-24 jaar) met een migratieachtergrond bij de tweede en derde generatie.
 Onderzoeksvraag: Hoe beleven jongeren hun identiteit? Hebben ze te maken met conflict of cohesie in
hun meervoudige identiteitsbeleving? Welke strategieën gebruiken ze bij het omgaan met de
meervoudige identiteit?

Resultaten: de meervoudige identiteit in het dagelijks leven (uitingen in het dagelijks leven)
 Verbonden met zowel Nederland als het land van herkomst, Gebruik van verschillende talen,
Identificatie met verschillende groepen

Resultaten: omgaan met de meervoudige identiteit
Ongeveer 30% van de respondenten ervaart identiteitsconflict. Deze jongeren hebben:
 Een zwakke sense of belonging ervaren met belangrijke anderen (familie, peers etc.)

,  Het moeilijk vinden om hun religie uit te oefenen in Nederland
 In de eigen opvoeding de etnische socialisatie in beperkte mate hebben meegekregen
 Discriminatie ervaren
Bijna alle respondenten maken in het dagelijks leven gebruik van beide omgangsstrategieën. Echter, op
individueel niveau geven jongeren vaker voorkeur aan de een of de ander

Onderzoek naar de mentale gezondheid van jongeren in NL
 Mixed-methode onderzoek naar de mentale gezondheid van Nederlandse jongeren met en zonder
migratieachtergrond (eerste NL studie hiernaar)

Onderzoeksvragen
1. Welke factoren beïnvloeden de mentale gezondheid van Nederlandse jongeren, met en zonder
migratieachtergrond?
2. Wat is de impact van discriminatie, racisme en uitsluiting op jongeren met een migratieachtergrond?
Mixed-methode onderzoek
Vragenlijst: 50 % migratieachtergrond
Interviews & focusgroepen: met migratieachtergrond. Divers opleidingsniveau, verspreid over Nederland. 2
jongeren identificeren zich met LHBTQIA+-community

Resultaten:
 Geen significante verschillen gevonden in dagelijkse stress en mentale gezondheid tussen beide groepen
(met en zonder migratieachtergrond).
 Jongeren met een migratieachtergrond ervaren significant meer discriminatie.
 Gevonden relaties:
Stress  + (negatieve) mentale gezondheid
Discriminatie  + (negatieve) mentale gezondheid

Resultaten interviews & focusgroepen
 Beschermende factoren  Sociale steun, geloof en spiritualiteit zijn cruciaal en belang van cultuur-
sensitieve zorg en begeleiding
 Negatieve invloeden op mentale gezondheid
 Stressoren: prestatiedruk en culturele conflicten (thuis vs. School)
 Discriminatie en racisme: bron van stress en emotioneel leed, vooral bij jongeren met
bestaande mentale klachten
 Ervaren druk  constante druk om zichzelf te bewijzen en moeilijk om aan verwachtingen te voldoen

Identiteit en mentale gezondheid - Waarom gerelateerd?
1. Identiteitsconflict als stressfactor  Problemen met identiteitsontwikkeling vergroten de mentale druk.
2. Discriminatie als gemeenschappelijke factor  Heeft impact op zowel identiteitsvorming als mentale
gezondheid.
3. Sense of belonging  Verbinding met anderen is essentieel voor zowel een gezonde identiteit als een
positieve mentale gezondheid.

De impact van polarisatie op identiteit en mentale gezondheid
 Polarisatie als maatschappelijke stressor  Polarisatie versterkt wij-zij-denken, discriminatie en
uitsluiting
 Effecten op identiteitsontwikkeling  Polarisatie creëert extra uitdagingen in het ontwikkelen van een
coherente identiteit. (VB: Jongeren voelen zich vaak verdeeld tussen thuiscultuur en schoolcultuur)
 Jongeren ervaren constante druk zichzelf te bewijzen en voelen dat ze niet kunnen voldoen aan
maatschappelijke verwachtingen
 Dubbele kwetsbaarheid  Polarisatie raakt zowel identiteit als mentale gezondheid, waardoor jongeren
dubbel belast worden.

Rol van pedagogisch professionals - Waarom zijn wij cruciaal?
 Wij kunnen jongeren helpen navigeren door de spanningen die ontstaan door polarisatie en
discriminatie.
 Professionals kunnen leerlingen stimuleren de eigen identiteit op een gezonde manier te exploreren en
de ruimte te bieden met anderen in gesprek te gaan.

Praktijkvoorbeelden: