Samenvatting EUR jaar 3 - Recht en Bedrijf (RR320): Arbeidsrecht

Samenvatting arbeidsrecht




1

,WEEK 1
Aard van de rechtsverhouding:
- Grondslagen
- Kwalificatie arbeids- /werkverhouding

Verschillende arbeids- /werkverhoudingen:
- Atypische arbeidsverhoudingen (oproepovereenkomst, uitzending & payroll)

Literatuur:
Kern van het arbeidsrecht, H1 & H2

Jurisprudentie:
- Hoge Raad 14 januari 1997, NJ 1998, 149 (Groen/Schroevers)
- Hoge Raad 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (X/Gemeente Amsterdam)
- Hoge Raad 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo/FNV)
- Hoge Raad 3 mei 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ2907, NJ 2015/105 (Taxi/Wolters)

Webcasts
- Waarom arbeidsrecht? Ongelijkheidscompensatie
- Organisatiebeginsel en dwingend recht
- Art. 7:610 BW
- Rechtsvermoeden
- ZZP’er
- Platformarbeid
- Oproepovereenkomst
- Uitzending, payrolling en contracting

Webcast 1: Waarom arbeidsrecht? Ongelijkheidscompensatie
Aan het begin van de 20e eeuw was er sprake van industrialisatie, wat leidde tot slechte
werkomstandigheden en kinderarbeid. Om hiertegen op te treden, werd in 1907 de Wet op de
arbeidsovereenkomst ingevoerd. Levenbach introduceerde het concept van
ongelijkheidscompensatie. Dit houdt in dat het arbeidsrecht een beschermende functie heeft, met
als doel werknemers te beschermen tegen de machtspositie van de werkgever. Dit principe is
nog steeds van toepassing in het huidige arbeidsrecht, bijvoorbeeld in de regulering van flexibele
arbeidscontracten.

College 1: Grondslagen van het Arbeidsrecht en de Kwalificatie van de Arbeidsverhouding
Arbeidskrapte en toekomstige uitdagingen
Momenteel is er sprake van een krappe arbeidsmarkt. Dit vraagstuk kan op verschillende
manieren worden benaderd. Een belangrijk toekomstig aandachtspunt is de groeiende
zorgbehoefte door vergrijzing. Vanaf 2035 zullen meer mensen mantelzorg nodig hebben
vanwege de stijgende levensverwachting, wat de arbeidsmarkt verder onder druk zet.

Bijzondere aspecten van het arbeidsrecht
Arbeidsrecht kent enkele bijzondere kenmerken die het onderscheiden van andere
rechtsgebieden:
 ‘Persoonlijke arbeid’ als ‘waar’
Arbeid wordt in het arbeidsrecht niet louter als een handelsartikel beschouwd. Dit
beginsel komt voort uit het Verdrag van Versailles, waarin is vastgelegd: "Labour is not
merely a commodity or article of commerce."
 Ongelijke verhouding tussen werkgever en werknemer
Omdat werkgevers en werknemers structureel in een ongelijke positie verkeren,
compenseert het arbeidsrecht deze ongelijkheid door middel van dwingendrechtelijke
bepalingen.


2

,  Personenrechtelijke en sociale aspecten
Werknemers werken "in dienst van" een ander, waardoor een gezagsverhouding ontstaat.
Daarnaast ontlenen veel mensen hun identiteit aan werk, wat het belang van stabiele
arbeidsrelaties benadrukt.
 Arbeidscontract als duurovereenkomst
De arbeidsrelatie is een duurovereenkomst. Het is juridisch vaak gemakkelijker om
bijvoorbeeld van een partner dan van een werknemer af te komen.

Grondslagen van het arbeidsrecht
Webcast 2: Organisatiebeginsel en dwingend recht
Naast ongelijkheidscompensatie kent het arbeidsrecht ook een ordeningsfunctie (notie 2). Dit
betekent dat het een gelijk speelveld creëert voor ondernemers, waardoor er geen
concurrentie ontstaat op arbeidsvoorwaarden.

Daarnaast heeft het arbeidsrecht een institutioneel karakter (notie 3). Werknemers worden
niet alleen individueel beschermd, maar treden ook toe tot een collectief of instituut. Soms
worden beslissingen genomen die het collectief aangaan, in plaats van enkel de individuele
werknemer.
Ongelijkheidscompensatie en het organisatiebeginsel kunnen met elkaar in conflict komen. De
wetgever lost dit op door middel van dwingend recht, waarbij vastgelegd wordt welke belangen
zwaarder wegen. Er bestaan verschillende vormen van dwingend recht:
 Driekwart dwingend recht: afwijken is alleen toegestaan via een CAO (bijvoorbeeld
ontslagregeling, art. 7:668a lid 5 BW).
 Vijf-achtste dwingend recht: afwijken mag alleen met instemming van de
ondernemingsraad (bijvoorbeeld arbeidstijden, art. 2 lid 15 Wfw).
 Semi-dwingend recht: afwijking is toegestaan als zowel werkgever als werknemer
hiermee instemmen (bijvoorbeeld loonbetalingsplicht in de eerste zes maanden).
De mate waarin afwijking mogelijk is, hangt af van het belang en de ingrijpendheid van het
onderwerp.


I. Ongelijkheidscompensatie (Levenbach)
Het arbeidsrecht compenseert de ongelijkheid tussen werkgever en werknemer door middel van
verschillende gradaties van dwingend recht:
 Volledig dwingend recht: Bijvoorbeeld de minimumaanspraak op 20 vakantiedagen voor
fulltime werknemers (artikel 7:634 BW).
 Driekwartdwingend recht: Bepalingen die slechts door cao mogen worden aangepast,
zoals de ketenregeling (artikel 7:668a lid 5 BW).
 Vijfachtstedwingend recht: Regelgeving die door instemming van de ondernemingsraad
kan worden gewijzigd (artikel 2 lid 17 WFW).
 Semi-dwingend recht: Bepalingen die in de arbeidsovereenkomst zelf kunnen worden
aangepast, zoals artikel 7:628 lid 5 BW.

II. Organisatiebeginsel
Werkgevers en werknemers zijn wederzijds afhankelijk. Arbeidsrecht reguleert niet alleen de
relatie tussen individu en werkgever, maar ook de bredere arbeidsorganisatie waarin werknemers
functioneren. Het bijzondere karakter van het arbeidsrecht:
 Institutionele benadering
De arbeidsverhouding omvat meer dan een contractuele relatie; toetreding tot een
arbeidsorganisatie speelt een belangrijke rol. Werkgevers hebben op basis van het EU-
Handvest (artikel 16) recht op ondernemingsvrijheid, wat een afweging met
werknemersrechten vereist.
 Ordeningsrecht
Het arbeidsrecht dient tevens als regulering van de arbeidsmarkt en zorgt voor een gelijk
speelveld tussen bedrijven.

III. Fundamentele waarden in het arbeidsrecht


3