Samenvatting alle lessen - Inleiding tot het recht

Les 1: inleiding
Deel l: het Belgische rechtssysteem in een internationale rechtsorde
Wat is recht?
 Rechtsregels:
o juridisch geformuleerde gedragsvoorschriften = terminologie die juristen gebruiken
om dingen te verduidelijken)
verbod <-> gebod
recht legt ook regels op aan zichzelf = rechtsstaat
o met de bedoeling de maatschappij te ordenen of te sturen: vertrekken vanuit een
doelstelling, regels hebben het doel om maatschappij te sturen in bepaalde richting, of deze
regels dit effect dan ook hebben of evt neveneffecten hebben is een andere vraag
o Die in principe afdwingbaar zijn door de overheid (sanctie): regels worden vaal spontaan
gevolgd, wordt niet altijd afgedwongen via een sanctie + niet op elke regel staat een sanctie
(niet alle regels zijn een verbod of gebod, het kan ook een definitie zijn)

 "het" recht
o Er is altijd variatie in de tijd en ruimte
 Veel regels komen van de tijd van Napoleon
 Groeit en evolueert voortdurend, elke dag nieuwe regels die iets vervangen
of toevoegen
 Verschillen tussen landen/rechtssystemen: common law <-> civil law
o Versnipperd over beleidsniveau's
 Internationaal en supranationaal recht
 Nationaal recht

 Wie ziet "het recht" nog door te bomen?
o Iedereen wordt verwacht het recht te kennen, maar is complex
o Sommige regels zijn spontaan, andere regels worden geholpen gevolgd te worden
(vb verkeersborden)
o Het blijft toch moeilijk, daarom aantal voorwaarden
 Regels moeten kenbaar zijn/ gepubliceerd zijn
 Regels gelden enkel vanaf dat de regel in werking is getreden
 Retroactief = terugwerken tot een datum voor ze zijn aangenomen, een regel
toelaten voor ze in werking is getreden. Mag in principe niet zo een
terugwerkende kracht hebben


Basisindeling van het recht
 Publiek vs privaat recht
o Publiek recht
 Verhouding overheid - burger of overheid - overheid
 Regelt verticale relaties vb. regels van belastingen, strafrecht,
werkloosheidsuitkeringen van overheid aan burger
 Horizontale relaties vb. bevoegdheidsverdeling
o Privaat recht
 Verhouding burger - burger of overheid - burger
 Horizontale relaties vb. trouwen
 Verticale relaties vb.

Basisbegrippen

,  Objectief recht: geheel van regels die bestaan op bepaald moment (wetgeving, rechtsregels)
die beleidsmakers hebben aangenomen
 Subjectieve recht: rechten die burgers kunnen eisen, concreet en toegepast
vb. iemand die schade veroorzaakt moet het vergoeden (= objectief), regeling hoeveel je moet
betalen (= subjectief
 Rechtspersoon:
 Handelingsbekwaam: rechten zelf uitoefenen, niet bekwaam zelf subjectieve rechten uit te
oefenen (vb. kind heeft bijstand nodig van ouder)
 Rechtsobject: vb. huis die je verkoopt, huis is rechtsobject

Rechtshandeling vs rechtsfeit
 Rechtshandeling: bepaalde handeling met de wil om daar een rechtsgevolg aan te verbinden,
wil kan eenzijdig (testament schrijven) of meerzijdig (contract)
 Gevolgen van rechtshandeling, weet dat er verschillende gevolgen verbonden zijn aan
rechtshandelingen
o Translatief
o Constitutief
o Declaratief
 Rechtsfeit: geen uitdrukkelijke wil van iemand om rechtsgevolg teweeg te brengen (vb als je
meerderjarig wordt mag je gaan stemmen), is gewoon een gevolg van iets (vb boete krijgen
omdat je auto verkeerd hebt geparkeerd, is niet gewild)

Introductie tot de rechtsstaat
 Basisbeginselen van de rechtstaat
o In rechtsstaat worden rechtsregels opgesteld door wetgevende en uitvoerende
macht
o Rechterlijke macht past rechtsregels toe en spreken rechtsspraak uit
o Rechtsleer:
o Rechtsnormen: niet elk recht staat op hetzelfde niveau, van welk niveau komt het
recht (uitvoerende of wetgevende macht)


Scheiding der machten
 Zorgt voor evenwicht en samenwerking
 Wetgevende macht
 Uitvoerende macht
 Rechterlijke macht

Bronnen van het recht
 Rechtsregels: opgesteld door wetgevende en uitvoerende macht toegepast door rechterlijke
macht
o Afhankelijk van welk niveau (nationaal, federaal) de regels komen en of het van
wetgevende of uitvoerende macht komt, worden die regels gebundeld in een
bepaald document met een specifieke naam (vb. besluit, verdrag, …)
o Bundel van rechtsregels is uitgeschreven in artikels, elk artikel is logisch geheel en
kan ook worden uitgesplitst in paragrafen. Elk artikel omvat een nieuwe regel of een
wijziging van een andere regel
o Bij regels horen ook een toelichting
 Voorbeelden (gebruiken om leerstof te kunnen toepassen)
o Verdrag rechten van de mens
o Belgische grondwet
o Burgerlijk wetboek

, o Wetsvoorstel
o Vlaams mensenrechteninstituut
o Koninklijk besluit
o MB (ministerbesluit)

 Rechtspraak:
o Alle uitspraken van rechters waarin de rechtsregels worden toegepast in een
concrete situatie
o Rechter kan dan beslissen wie er gelijk heeft of sancties opleggen
o Subjectieve (iets eisen van de rechter)
o Objectieve (rechter beoordeelt het recht zelf)
o Wordt soms ook als koepelterm gebruikt
o Rechterlijke uitspraak bestaat uit oordeel en motivering
o Rechter die uitspraak doet gaat ook oordelen over ontvankelijkheid (procedurele
elementen vb. handtekening vereist) en gegrondheid (heb je gelijk of niet)
 Voorbeelden
o Grondwettelijk Hof
o Europees Hof van justitie
o Vonnis van Vrederechter
o Hof van beroep Gent
o Raad voor de Journalistiek
o Vlaams mensenrechteninstituut

 Rechtsleer:
o Teksten van academici, praktijkjuristen in de vorm van boeken, artikels, tijdschriften,
waarin ze juridische problemen gaan bespreken en ontleden
o Is steeds vaker in het engels
o Op korte tijd sterk gegroeid

 Algemene rechtsbeginselen:
o Fundamentele principes die een algemeen rechtsgevoel uitdrukken, regels die
vanzelfsprekend aanvoelen

 Gewoonterecht:
o Wat er al dan niet kan en niet kan

Hiërarchie der normen
 Rechtsregels altijd boven rechtspraak bij ons (rechter kan nooit tegen de regels in)
 Rechtspraak staat boven rechtsleer (zelfs al heb je gezag, rechter moet zich aan regels
houden)
 Hiërarchie ligt qua kracht naar beneden



Waar vind ik het recht?

Hoe interpreteer ik rechtsregels?
Wie interpreteert het recht?
 Rechters
 Academici
 Wetgever zelf

, !interpretatie van het recht is niet hetzelfde als interpretatie van de feiten, rechter moet kijken hoe
die een rechtsregel interpreteert (vb. bepaald misdrijf, wat is openbaar dronkenschap?) maar dan
moet die ook nog gaan kijken naar de feiten die hier voorliggen en gaan toetsen aan de interpretatie
die die aan dat recht heeft gegeven

Hoe gaan rechters het recht anders interpreteren?
 Letterlijke tekst: elk woord, elke komma telt
 Locatie in het recht, rechtsregel staat nooit alleen: kijk naar hoofdstuk, definities
 Maatschappelijke context en evolutie: kijk naar historiek
 Doelstelling van de wetgever: kijk naar parlementaire voorbereiding

Hulp in de zoektocht?
 Diensten voor gratis juridisch advies/bijstand
 Advies notaris is gratis

Begrippenindex!