Privaatrechtsgeschiedenis extern
Inleiding
Deel geschiedenis zelf
Deel recht in les
Wat doen in deze cursus?
- Recht
Geheel van sanctioneerbare regels die het leven in een gemeenschap regelen
- Rechtsgeschiedenis
De studie van het recht doorheen de eeuwen
Want recht ≠ logica (mensen volgen pas regels wanneer ze die logisch vinden)
Om het te begrijpen heb je vaak de geschiedenis nodig
Vb. EOT: wanneer koppel uit elkaar gaat in onderling akkoord, geen ruzie over
hoe ze uit elkaar gaan, kunnen alles zelf regelen. Logica zou zijn dat die 2
personen een scheiding laten registreren bij de gemeente. Maar in België moet
je naar de rechtbank ook al is er geen ruzie
Slechts te begrijpen vanuit de geschiedenis: erfenis van kerk in de ME: wou niet
dat men uit de echt kon scheiden, kon enkel van tafel en bed scheiden (apart
gaan wonen) slechts door via de rechtbank te gaan
Vb. art. 1674 BW van 1804:
= je kan eisen dat de koop van een
onroerend goed vernietigd wordt wanneer je voor meer dan 7/12 benadeeld
bent. Wilt zeggen dat je minder dan de helft gekregen hebt dan wat het waard is.
Deze knullige formulering begrijpen kan slechts door de geschiedenis van de
benadeling (misbruik van omstandigheden)
Want logica is soms schijn (lijkt logisch maar is het niet)
Vb. art. 1382 BW van 1804 = onrechtmatige daad, fout schade oorzakelijk
verband, vergoeden
Vinden we logisch
Vb. je loopt met je kind in hand van jou en man op straat, motor rijdt kind
omver aan 200km/u. motorrijder moet betalen volgens art. 1382, maar
eerste reactie is niet schadevergoeding maar wraak. Beter principe dan
wraak en zo gewoon, geïndoctrineerd, we kennen het niet anders. Wraak
klinkt niet logisch meer
1382 BW van 1804 zal 6.6 worden in BBW
Waarom deze cursus?
- Ons recht begrijpen, niet altijd logisch en dan geschiedenis nodig
Privaatrechtsgeschiedenis extern 1
, - Ons recht relativeren: Belgisch recht vandaag ≠ universele waarheid
Vaak gemaakte fout: uitgaan van universele waarheid van eigen, gekende regel
- Algemeen: voorbeeld: gelijkheidsbeginsel
Voor ons gelijkheidsbeginsel vanzelfsprekend en artikel in de grondwet, maar
niet universeel
Vroeger tegen het gelijkheidsbeginsel, mensen wouden voorrechten en
privileges
- Belgisch recht heeft soms pas laat het licht gezien: vrouwenemancipatie
Gelijke rechten voor vrouwen in het burgerlijk recht pas in 1976
- Belgisch recht loopt soms nog steeds achterop: voorbeeld causa (oorzaak)
De oorzaak in het verbintenissenrecht is achterhaald en zou beter vervangen
worden door andere dingen want moeilijk te begrijpen en uit te leggen (al
afgeschaft in Duitsland, Nederland, Frankrijk,...) ook behouden tijdens
hervormingen in het verbintenissenrecht
- Ons recht verbeteren
Voorbeelden
§ causa achterhaald dus zouden we beter afscha^en
§ laat-Romeinse rijk (na-klassieke periode): zeer e^iciënte procedure
macht proces bij de rechter dus kon ervoor zorgen dat het proces
e^iciënt verloep
§ België vandaag: minder e^iciënte procedure (grote gerechtelijke
achterstand)
Macht over proces in sterke mate in handen van advocaten
§ Oplossing: voorbeeld laat-Romeinse rijk volgen
§ Laurent ontwerp BW voor overleg: mislukt: geen overleg
Al aantal keren geprobeerd tussen Napoleon en 21e E om nieuw BW op
te stellen
Was volledig geschreven maar mislukt omdat hij niet had overlegd
§ BBW: wel overleg
Met parlement zodat de bevolking ook een stem heeft
è meer voorbeelden hiervan in deel 2 intern recht
Hoe aanpakken?
- Historisch
Nadruk op hoe het recht in het verleden bestond
- Juridisch
Accent op het recht zoals het vandaag bestaat en daarvan de historische wortels
bekijken
Gevolgen:
- Geen oudheidkunde
Geen dingen bespreken die vroeger belangrijk waren maar nu niet meer
Enkel verleden dat vandaag nog relevant is
Vb. slaven
- Gebruik anachronismen
= term van vandaag toegepast op het verleden ook al bestond het toen nog niet
Maar: recht is niet uit de lucht gevallen: vooral voor Romeinse periode nog geven
historische achtergrond, maar ook cursus Martyn
Privaatrechtsgeschiedenis extern 2
,EXTERN RECHT
Periodisering
Eerste stuk: Romeinse periode
• Oud-Romeins recht (753-250): Begin Rome en dus begin van het recht
• Voor-klassiek recht (250-0): take-o^ Rome en het recht
• Klassiek recht (0-250): hoogtepunt Rome en van het recht
• Na-klassiek recht (250-527): verval
Rome en het recht gaan achteruit
WRR valt
527: Justinianus komt aan de macht in het ORR
• Justinianus (527-565): kort herstel recht, veel teksten opgetekend
Tweede stuk: na de Romeinen (WRR)
• (West-europa)
• costumier recht (476-1100): gewoonte
primitieve maatschappij met primitief recht (lokaal gewoonterecht)
• ius commune (1100-1800):
• Ius commune: Romeins+Romano-canoniek recht
Gemeenschappelijk recht van Europa
• Lokaal gewoonterecht blijft bestaan
• Verlichting (Vernunftrecht): ca. 1800: revolutie
• Nationaal recht: nationaal wettenrecht
• 19de eeuw
• 20ste eeuw
• toekomst….
Bedenkingen bij de periodisering van het extern recht
1. periodisering is gebrekkig
- veranderingen gebeuren geleidelijk
- niet altijd gelijktijdig
niet overal op hetzelfde moment
- oude blijft soms voortbestaan
vb. gewoonterecht blijft bestaan naast ius commune
2. chronologie wijkt af van de gewoonte
3. chronologie is West-Europees
vb. anders voor Rusland
4. chronologie is anders voor andere rechtstakken
verschil met gebruikelijke periodisering: 1100 ipv 1500
waarom?
- RECHTSGESCHIEDENIS
§ Omstreeks 1100: verandering: ius commune en herontdekking Romeins
recht van Justinianus
§ Omstreeks 1500: weinig verandering
- ALGEMENE GESCHIEDENIS
§ Omstreeks 1100: verandering: economisch + institutioneel
Europa maakt grote sprong voorwaarts
Privaatrechtsgeschiedenis extern 3
, § Omstreeks 1500: continuïteit
Expansieproces begon immers al in 1100 (ontdekkingsreizen)
Absolutisme ook wortels in 1100
§ Dus relativeren renaissance
= 4e herontdekking Klassieke Oudheid
è deze chronologie is algemeen, eventueel andere chronologie voor een bepaald thema
Praktisch
- Kennen voor examen
o Commentaar bij de slides tenzij vermeld niet te kennen
o Boek: geen leerstof maar handig om naast leerstof te leggen
o Wetboek mag mee naar examen maar historischm
Ouder wetboek + nieuw meebrengen = ideaal (voor deel interne
rechtsgeschiedenis)
o Latijnse schrij^outen niet erg maar
§ Concilium = raad in de zin van een groep mensen die over iets beslist of
advies geeft
§ Consilium = raad in de zin van een advies
!! overzichtsslides benadrukken want dit zijn de grote lijnen
A. wat wordt bestudeerd in de privaatrechtsgeschiedenis?
- Externe privaatrechtsgeschiedenis: van romeinen tot vandaag maar
o Nadruk op West-Europa (België, buurlanden, Spanje en Italië!)
o Niet Oost- en Centraal Europa en rest van de wereld
- Interne privaatrechtsgeschiedenis
o Romeins, canoniek (kerk), costumier (inheemse gewoonterecht)
Waarvan het recht komt
§ Opgelet: geen Chinese muren ertussen: in de praktijk loopt alles door
elkaar!
o Niet: jongere terreinen privaatrecht maar klassieke privaatrecht
Illustratie jongere terreinen: verzekeringen
Verzekerd bij voordoen van bepaald risico
Oorspronkelijk enkel zeeverzekering, andere verzekeringen veel later
Gevolg = weinig over te vertellen
Vb. ons recht van Napoleon begin 19e eeuw: ook nog geen verzekering te
land, pas sinds 1978 en in het voordeel van de
verzekeringsmaatschappij
o Nadruk op België/Zuidelijke Nederlanden
Wat?
Privaatrechtsgeschiedenis: heel lange periode!!
--> 2 problemen
- Taalprobleem: heel lang Latijn
Op Ufora lijst met termen
- Voortdurend veranderingen
Makkelijk zaken door elkaar gooien door de vele veranderingen doorheen de tijd
Extern recht: periodes kennen
Privaatrechtsgeschiedenis extern 4
Inleiding
Deel geschiedenis zelf
Deel recht in les
Wat doen in deze cursus?
- Recht
Geheel van sanctioneerbare regels die het leven in een gemeenschap regelen
- Rechtsgeschiedenis
De studie van het recht doorheen de eeuwen
Want recht ≠ logica (mensen volgen pas regels wanneer ze die logisch vinden)
Om het te begrijpen heb je vaak de geschiedenis nodig
Vb. EOT: wanneer koppel uit elkaar gaat in onderling akkoord, geen ruzie over
hoe ze uit elkaar gaan, kunnen alles zelf regelen. Logica zou zijn dat die 2
personen een scheiding laten registreren bij de gemeente. Maar in België moet
je naar de rechtbank ook al is er geen ruzie
Slechts te begrijpen vanuit de geschiedenis: erfenis van kerk in de ME: wou niet
dat men uit de echt kon scheiden, kon enkel van tafel en bed scheiden (apart
gaan wonen) slechts door via de rechtbank te gaan
Vb. art. 1674 BW van 1804:
= je kan eisen dat de koop van een
onroerend goed vernietigd wordt wanneer je voor meer dan 7/12 benadeeld
bent. Wilt zeggen dat je minder dan de helft gekregen hebt dan wat het waard is.
Deze knullige formulering begrijpen kan slechts door de geschiedenis van de
benadeling (misbruik van omstandigheden)
Want logica is soms schijn (lijkt logisch maar is het niet)
Vb. art. 1382 BW van 1804 = onrechtmatige daad, fout schade oorzakelijk
verband, vergoeden
Vinden we logisch
Vb. je loopt met je kind in hand van jou en man op straat, motor rijdt kind
omver aan 200km/u. motorrijder moet betalen volgens art. 1382, maar
eerste reactie is niet schadevergoeding maar wraak. Beter principe dan
wraak en zo gewoon, geïndoctrineerd, we kennen het niet anders. Wraak
klinkt niet logisch meer
1382 BW van 1804 zal 6.6 worden in BBW
Waarom deze cursus?
- Ons recht begrijpen, niet altijd logisch en dan geschiedenis nodig
Privaatrechtsgeschiedenis extern 1
, - Ons recht relativeren: Belgisch recht vandaag ≠ universele waarheid
Vaak gemaakte fout: uitgaan van universele waarheid van eigen, gekende regel
- Algemeen: voorbeeld: gelijkheidsbeginsel
Voor ons gelijkheidsbeginsel vanzelfsprekend en artikel in de grondwet, maar
niet universeel
Vroeger tegen het gelijkheidsbeginsel, mensen wouden voorrechten en
privileges
- Belgisch recht heeft soms pas laat het licht gezien: vrouwenemancipatie
Gelijke rechten voor vrouwen in het burgerlijk recht pas in 1976
- Belgisch recht loopt soms nog steeds achterop: voorbeeld causa (oorzaak)
De oorzaak in het verbintenissenrecht is achterhaald en zou beter vervangen
worden door andere dingen want moeilijk te begrijpen en uit te leggen (al
afgeschaft in Duitsland, Nederland, Frankrijk,...) ook behouden tijdens
hervormingen in het verbintenissenrecht
- Ons recht verbeteren
Voorbeelden
§ causa achterhaald dus zouden we beter afscha^en
§ laat-Romeinse rijk (na-klassieke periode): zeer e^iciënte procedure
macht proces bij de rechter dus kon ervoor zorgen dat het proces
e^iciënt verloep
§ België vandaag: minder e^iciënte procedure (grote gerechtelijke
achterstand)
Macht over proces in sterke mate in handen van advocaten
§ Oplossing: voorbeeld laat-Romeinse rijk volgen
§ Laurent ontwerp BW voor overleg: mislukt: geen overleg
Al aantal keren geprobeerd tussen Napoleon en 21e E om nieuw BW op
te stellen
Was volledig geschreven maar mislukt omdat hij niet had overlegd
§ BBW: wel overleg
Met parlement zodat de bevolking ook een stem heeft
è meer voorbeelden hiervan in deel 2 intern recht
Hoe aanpakken?
- Historisch
Nadruk op hoe het recht in het verleden bestond
- Juridisch
Accent op het recht zoals het vandaag bestaat en daarvan de historische wortels
bekijken
Gevolgen:
- Geen oudheidkunde
Geen dingen bespreken die vroeger belangrijk waren maar nu niet meer
Enkel verleden dat vandaag nog relevant is
Vb. slaven
- Gebruik anachronismen
= term van vandaag toegepast op het verleden ook al bestond het toen nog niet
Maar: recht is niet uit de lucht gevallen: vooral voor Romeinse periode nog geven
historische achtergrond, maar ook cursus Martyn
Privaatrechtsgeschiedenis extern 2
,EXTERN RECHT
Periodisering
Eerste stuk: Romeinse periode
• Oud-Romeins recht (753-250): Begin Rome en dus begin van het recht
• Voor-klassiek recht (250-0): take-o^ Rome en het recht
• Klassiek recht (0-250): hoogtepunt Rome en van het recht
• Na-klassiek recht (250-527): verval
Rome en het recht gaan achteruit
WRR valt
527: Justinianus komt aan de macht in het ORR
• Justinianus (527-565): kort herstel recht, veel teksten opgetekend
Tweede stuk: na de Romeinen (WRR)
• (West-europa)
• costumier recht (476-1100): gewoonte
primitieve maatschappij met primitief recht (lokaal gewoonterecht)
• ius commune (1100-1800):
• Ius commune: Romeins+Romano-canoniek recht
Gemeenschappelijk recht van Europa
• Lokaal gewoonterecht blijft bestaan
• Verlichting (Vernunftrecht): ca. 1800: revolutie
• Nationaal recht: nationaal wettenrecht
• 19de eeuw
• 20ste eeuw
• toekomst….
Bedenkingen bij de periodisering van het extern recht
1. periodisering is gebrekkig
- veranderingen gebeuren geleidelijk
- niet altijd gelijktijdig
niet overal op hetzelfde moment
- oude blijft soms voortbestaan
vb. gewoonterecht blijft bestaan naast ius commune
2. chronologie wijkt af van de gewoonte
3. chronologie is West-Europees
vb. anders voor Rusland
4. chronologie is anders voor andere rechtstakken
verschil met gebruikelijke periodisering: 1100 ipv 1500
waarom?
- RECHTSGESCHIEDENIS
§ Omstreeks 1100: verandering: ius commune en herontdekking Romeins
recht van Justinianus
§ Omstreeks 1500: weinig verandering
- ALGEMENE GESCHIEDENIS
§ Omstreeks 1100: verandering: economisch + institutioneel
Europa maakt grote sprong voorwaarts
Privaatrechtsgeschiedenis extern 3
, § Omstreeks 1500: continuïteit
Expansieproces begon immers al in 1100 (ontdekkingsreizen)
Absolutisme ook wortels in 1100
§ Dus relativeren renaissance
= 4e herontdekking Klassieke Oudheid
è deze chronologie is algemeen, eventueel andere chronologie voor een bepaald thema
Praktisch
- Kennen voor examen
o Commentaar bij de slides tenzij vermeld niet te kennen
o Boek: geen leerstof maar handig om naast leerstof te leggen
o Wetboek mag mee naar examen maar historischm
Ouder wetboek + nieuw meebrengen = ideaal (voor deel interne
rechtsgeschiedenis)
o Latijnse schrij^outen niet erg maar
§ Concilium = raad in de zin van een groep mensen die over iets beslist of
advies geeft
§ Consilium = raad in de zin van een advies
!! overzichtsslides benadrukken want dit zijn de grote lijnen
A. wat wordt bestudeerd in de privaatrechtsgeschiedenis?
- Externe privaatrechtsgeschiedenis: van romeinen tot vandaag maar
o Nadruk op West-Europa (België, buurlanden, Spanje en Italië!)
o Niet Oost- en Centraal Europa en rest van de wereld
- Interne privaatrechtsgeschiedenis
o Romeins, canoniek (kerk), costumier (inheemse gewoonterecht)
Waarvan het recht komt
§ Opgelet: geen Chinese muren ertussen: in de praktijk loopt alles door
elkaar!
o Niet: jongere terreinen privaatrecht maar klassieke privaatrecht
Illustratie jongere terreinen: verzekeringen
Verzekerd bij voordoen van bepaald risico
Oorspronkelijk enkel zeeverzekering, andere verzekeringen veel later
Gevolg = weinig over te vertellen
Vb. ons recht van Napoleon begin 19e eeuw: ook nog geen verzekering te
land, pas sinds 1978 en in het voordeel van de
verzekeringsmaatschappij
o Nadruk op België/Zuidelijke Nederlanden
Wat?
Privaatrechtsgeschiedenis: heel lange periode!!
--> 2 problemen
- Taalprobleem: heel lang Latijn
Op Ufora lijst met termen
- Voortdurend veranderingen
Makkelijk zaken door elkaar gooien door de vele veranderingen doorheen de tijd
Extern recht: periodes kennen
Privaatrechtsgeschiedenis extern 4
