Casus 1: Biodiversiteit en klimaat
- Laten zien hoe theorieën een oorzaak zijn van de problemen waar we vandaag de
dag mee te doen hebben
- Wat is onze morele verantwoordelijkheid binnen die problemen?
- Problemen die ontstaan door afnemende biodiversiteit en klimaatopwarming
Morele verantwoordelijkheid in het Antropoceen
● Antropoceen
○ Tijdperk waarin de mens geëvolueerd is tot een bepaald stadium ⇒
De mens evolueert zodanig dat die zichzelf begint tegen te werken
○ De voorgestelde naam van het tijdperk waarin het Aardse klimaat en de
atmosfeer de gevolgen ondervinden van menselijke activiteit
○ Opvolger van het Holoceen: het holoceen zou als gevolg van de door
menselijk handelen ontstane veranderingen in de atmosfeer, lithosfeer,
biosfeer, cryosfeer en oceanen overgegaan zijn in het Antropoceen
○ Term uit de ecologie (ideologisch en politiek niet neutraal). De term wordt niet
gebruikt in de officiële tijdschaal zoals gebruikt binnen de geologie
Klimaat en milieuvervuiling: uitdaging voor het utilitarisme
● Misschien is het moreel gesproken ‘juist’ dat we onze rivieren vervuilen? Want is het
algemeen menselijk geluk dat we aan economische groei te danken hebben, niet
veel belangrijker dan zuivere rivieren?
○ Je kan gemakkelijk argumenteren dat het vervuilen van rivieren moreel
verantwoordbaar is, omdat het toelaat om economische groei bewerkstelligen
en daardoor is welvaart mogelijk
○ Er is schade maar het weegt niet op met de meerwaarde die we krijgen zoals
de economie
● Filmpje: Paul Kingsnorth
○ Centraal is de gedachte dat we niet alleen moeten omgaan met de problemen
waarmee we geconfronteerd worden, maar dat de mens zelf niet meer het
criterium kan zijn van het goed of slecht zijn van onze handelingen want
duurzaamheid is uitgevonden dat we zelf langer op deze planeet kunnen
wonen
○ “Deze mentaliteit is juist de oorzaak van het probleem” “Ik zie het als verraad
aan onze idealen”
○ Gelooft niet meer dat de wereld te redden valt
○ Windmolens ziet hij ook als probleem want het is gemaakt voor de mens
○ Het nutdenken, je doet alles in termen van wat het opbrengt, je oordeelt niet
obv het intrinsieke maar obv je toekomst = utilitarisme
○ Je vraagt je altijd af of het nuttig is, je zit vast in een bepaald
beoordelingssysteem
1
, ○
“Confessions of a Recovering Environmentalist” (2017"Het hedendaagse
milieubewustzijn is net zo goed slachtoffer van de moderne cultus van
nuttigheid als alle andere aspecten van ons leven, van wetenschap tot
onderwijs. We zijn tegenwoordig geen milieuactivisten meer omdat we een
emotionele reactie hebben op de wilde natuur. De meesten van ons zouden
niet eens weten waar die te vinden is. We zijn nu milieuactivisten om iets te
bevorderen dat 'duurzaamheid' wordt genoemd. (...) Dat betekent: het in
stand houden van de menselijke beschaving op het comfortniveau dat rijke
mensen in de wereld — wij — als hun recht beschouwen, zonder daarbij het
‘natuurlijk kapitaal’ of de ‘hulpbronnenbasis’ te vernietigen die daarvoor nodig
is. Het is, met andere woorden, een volledig mensgericht politiek project,
vermomd als bezorgdheid om ‘de planeet’."
● Je geraakt er heel snel in vast omdat wij als mensen denken dat we ons altijd
moeten verantwoorden
Dierenrechten: uitdaging voor de Kantiaanse plichtethiek
● Aan dieren kunnen geen ‘rechten’ worden toegekend, omdat ze niet de geestelijke
vermogens hebben die nodig zijn om als rechtspersoon op te treden.
● De Internationale Liga voor Dierenrechten bracht in 1978 een Proclamatie van de
rechten van het dier uit. Die stelt onder meer: ‘Alle geboren dierlijk leven heeft recht
op een dierwaardig bestaan. De mens mag zich niet het recht aanmatigen andere
dieren uit te roeien of op onmenselijke wijze uit te buiten. Dieren van soorten die van
oudsher in een menselijke omgeving leven (onder andere landbouwhuisdieren)
hebben recht op leven en groei in hun eigen tempo, onder aangepaste
levensomstandigheden. Elk ingrijpen van de mens uit winstbejag in dit tempo of in
deze omstandigheden is een aantasting van dit recht. Elk massaal doden van wilde
dieren is genocide, dat wil zeggen een misdaad tegen de soort. De rechten van het
dier behoren evenals de rechten van de mens wettelijke bescherming te genieten.’
○ Uitdaging voor deze is dat het zich baseert op het rationeel vermogen van
mensen
○ Het is ontworpen om maximale evenwichten en objectiviteit te
garanderen, maar kan daardoor enkel om met rationele wezens ⇒
Dus rechten toekennen aan dieren tegen antropocentrisch denken
● Ecocide
○ Ecocide is de grootschalige beschadiging, de vernietiging of het verlies van
ecosystemen – ernstige schade
Ethiek in het antropoceen:
● Utilitarisme en deugdenethiek zijn allebei afgestemd op de mens, de mens staat
centraal (antropocentrisch)
● Hoe moeten we juist handelen in een tijdperk (Antropoceen) waarin precies dat
centraal staan van de mens problematisch is geworden?
● Wat is mijn morele verantwoordelijkheid tov niet-menselijke dieren, planten, oceanen,
rivieren, aarde, atmosfeer en toekomstige mensen?
○ Bruno Latour: filosofische reflectie over het Antropoceen
○ Eva Meijer: filosofisch essay over het verdwijnen van de natuur, met speciale
focus op onze verhouding met dieren
2
- Laten zien hoe theorieën een oorzaak zijn van de problemen waar we vandaag de
dag mee te doen hebben
- Wat is onze morele verantwoordelijkheid binnen die problemen?
- Problemen die ontstaan door afnemende biodiversiteit en klimaatopwarming
Morele verantwoordelijkheid in het Antropoceen
● Antropoceen
○ Tijdperk waarin de mens geëvolueerd is tot een bepaald stadium ⇒
De mens evolueert zodanig dat die zichzelf begint tegen te werken
○ De voorgestelde naam van het tijdperk waarin het Aardse klimaat en de
atmosfeer de gevolgen ondervinden van menselijke activiteit
○ Opvolger van het Holoceen: het holoceen zou als gevolg van de door
menselijk handelen ontstane veranderingen in de atmosfeer, lithosfeer,
biosfeer, cryosfeer en oceanen overgegaan zijn in het Antropoceen
○ Term uit de ecologie (ideologisch en politiek niet neutraal). De term wordt niet
gebruikt in de officiële tijdschaal zoals gebruikt binnen de geologie
Klimaat en milieuvervuiling: uitdaging voor het utilitarisme
● Misschien is het moreel gesproken ‘juist’ dat we onze rivieren vervuilen? Want is het
algemeen menselijk geluk dat we aan economische groei te danken hebben, niet
veel belangrijker dan zuivere rivieren?
○ Je kan gemakkelijk argumenteren dat het vervuilen van rivieren moreel
verantwoordbaar is, omdat het toelaat om economische groei bewerkstelligen
en daardoor is welvaart mogelijk
○ Er is schade maar het weegt niet op met de meerwaarde die we krijgen zoals
de economie
● Filmpje: Paul Kingsnorth
○ Centraal is de gedachte dat we niet alleen moeten omgaan met de problemen
waarmee we geconfronteerd worden, maar dat de mens zelf niet meer het
criterium kan zijn van het goed of slecht zijn van onze handelingen want
duurzaamheid is uitgevonden dat we zelf langer op deze planeet kunnen
wonen
○ “Deze mentaliteit is juist de oorzaak van het probleem” “Ik zie het als verraad
aan onze idealen”
○ Gelooft niet meer dat de wereld te redden valt
○ Windmolens ziet hij ook als probleem want het is gemaakt voor de mens
○ Het nutdenken, je doet alles in termen van wat het opbrengt, je oordeelt niet
obv het intrinsieke maar obv je toekomst = utilitarisme
○ Je vraagt je altijd af of het nuttig is, je zit vast in een bepaald
beoordelingssysteem
1
, ○
“Confessions of a Recovering Environmentalist” (2017"Het hedendaagse
milieubewustzijn is net zo goed slachtoffer van de moderne cultus van
nuttigheid als alle andere aspecten van ons leven, van wetenschap tot
onderwijs. We zijn tegenwoordig geen milieuactivisten meer omdat we een
emotionele reactie hebben op de wilde natuur. De meesten van ons zouden
niet eens weten waar die te vinden is. We zijn nu milieuactivisten om iets te
bevorderen dat 'duurzaamheid' wordt genoemd. (...) Dat betekent: het in
stand houden van de menselijke beschaving op het comfortniveau dat rijke
mensen in de wereld — wij — als hun recht beschouwen, zonder daarbij het
‘natuurlijk kapitaal’ of de ‘hulpbronnenbasis’ te vernietigen die daarvoor nodig
is. Het is, met andere woorden, een volledig mensgericht politiek project,
vermomd als bezorgdheid om ‘de planeet’."
● Je geraakt er heel snel in vast omdat wij als mensen denken dat we ons altijd
moeten verantwoorden
Dierenrechten: uitdaging voor de Kantiaanse plichtethiek
● Aan dieren kunnen geen ‘rechten’ worden toegekend, omdat ze niet de geestelijke
vermogens hebben die nodig zijn om als rechtspersoon op te treden.
● De Internationale Liga voor Dierenrechten bracht in 1978 een Proclamatie van de
rechten van het dier uit. Die stelt onder meer: ‘Alle geboren dierlijk leven heeft recht
op een dierwaardig bestaan. De mens mag zich niet het recht aanmatigen andere
dieren uit te roeien of op onmenselijke wijze uit te buiten. Dieren van soorten die van
oudsher in een menselijke omgeving leven (onder andere landbouwhuisdieren)
hebben recht op leven en groei in hun eigen tempo, onder aangepaste
levensomstandigheden. Elk ingrijpen van de mens uit winstbejag in dit tempo of in
deze omstandigheden is een aantasting van dit recht. Elk massaal doden van wilde
dieren is genocide, dat wil zeggen een misdaad tegen de soort. De rechten van het
dier behoren evenals de rechten van de mens wettelijke bescherming te genieten.’
○ Uitdaging voor deze is dat het zich baseert op het rationeel vermogen van
mensen
○ Het is ontworpen om maximale evenwichten en objectiviteit te
garanderen, maar kan daardoor enkel om met rationele wezens ⇒
Dus rechten toekennen aan dieren tegen antropocentrisch denken
● Ecocide
○ Ecocide is de grootschalige beschadiging, de vernietiging of het verlies van
ecosystemen – ernstige schade
Ethiek in het antropoceen:
● Utilitarisme en deugdenethiek zijn allebei afgestemd op de mens, de mens staat
centraal (antropocentrisch)
● Hoe moeten we juist handelen in een tijdperk (Antropoceen) waarin precies dat
centraal staan van de mens problematisch is geworden?
● Wat is mijn morele verantwoordelijkheid tov niet-menselijke dieren, planten, oceanen,
rivieren, aarde, atmosfeer en toekomstige mensen?
○ Bruno Latour: filosofische reflectie over het Antropoceen
○ Eva Meijer: filosofisch essay over het verdwijnen van de natuur, met speciale
focus op onze verhouding met dieren
2
