Les 5: wereldhandel, kolonialisme en dekolonisatie: de
casus Congo
5.1 imperialisme en de 'verdeling' van de wereld
5.1.1 het koloniaal systeem voor 1800
Europa was lang een perifair gebied, ze speelde geen grote rol in de wereld, maar hier kwam
verandering in
o Ontdekking Afrikaanse kusten
o Er waren veel redenen waarom europeanen nieuwe gebieden wilden ontdekken en
veroveren, ze wilden meer macht en invloed krijgen
o 3 doelen: goud (rijkdom), god (geloof), glorie (roem)
Kolonialisme: politiek systeem waarbij een staat een andere staat, land, gebied of territorium
controleert
o Vele kolonies werden onafhankelijk MAAR
o Er ontstaat in de 19de eeuw een nieuwe vorm van kolonisatie = modern imperialisme
o Europese landen breidden hun macht uit, ze veroverde gebieden/imperia
o Europese imperialisme = onderwerping van een volk door een ander volk dat zich
superieur waant, het verschil zowel politiek als economisch van vroegere vormen van
kolonialisme
Vormen imperialisme
o Expliciet, direct (land wordt aan ander land gehecht) / impliciet, indirect (minder fel,
protectoraten, bleven onafhankelijk maar staan onder bescherming)
o Formeel / informeel
o Relaties
Kolonialisme is ouder dan de moderne tijd:
o Oudheid
o Niet beperkt tot Europa, komt overal voor
Een chronologisch kader
Vroeg-moderne periode: commercial model
1780-1940: empire building model
Na WOll: dekolonisatie
Twee modellen van colonial rule
1. commercial model:
Gericht op commerciële exploitatie
Doordringen bleef beperkt tot de kusten
Handelsfactoren aan de kusten van afrika, midden-oosten, azië oprichten om van daaruit
handel te drijven. Import en export
Bekende steden die we vandaag de dag nog kennen als de steden die zijn gegroeid door zo
een handel
Sprake van segregatie waarbij europese koloniale zich in forten terugtrekken uit veiligheid,
omdat ze in minderheid zijn
Drang om grondstoffen, ontdekkingsreizigers gingen buiten europa zoeken omdat het daar
rijker is aan voedingsstoffen
Enkele voorbeelden
Ontstaan van steden
In kaapstad zaten eerst de Portugezen dan indiërs en dan de Britten
In Mumbai zaten eerst de Portugezen dan Engelsen en dan India
, 2. empire building model
Geassocieerd met settlement-colonies: machtige rijken maar de situatie was daar dat ziektes
europeanen vooruit gesneld. Europeanen slaagde met kleine legereenheden staten te
veroveren of gebieden te treffen waar er veel ziekte is.
In azië botsten die koloniale mogendheden op goed georganiseerde rijken zoals chinese rijk,
het waren geen territoria die je makkelijk omver kon werpen
Native people worden vermoord
Europa gaan zich vestigen in overatlantische gebieden en stichten nieuwe steden,
tegelijkertijd gaat men aan territoriale staatsopbouw doen
Niet enkel witte europeanen gaan daar wonen, er ontstaat driehoekshandel met de kusten
van west-afrika en waarbij ook afrikaanse mensen dingen gaan exporteren om daar als slaaf
te gaan werken
o Vandaag de dag zie je nog dat daar die invloed van de afrikaanse bevolking is
o Vaak ondergeschikt op ras en bloed
Australië, nieuw-zeeland: gebieden worden bevolkt als stafkolonies
Iberische unie: je ziet handelsfactorijen
o Op de filipijnen zie je veel meer dat empire building model waar nieuwe staten
worden uitgebouw die horen tot portugese en spaanse unie
Columbian exchange: driehoekshandel
o Genoemd naar columbus die de nieuwe gebieden heeft ontdekt
o Je ziet hoe die handel in mensen (slaven) die daar werken in slechte omstandigheden
grondstoffen naar europa exporteren op een goedkope manier
o Goedkope grondstoffen toe-eigenen en in europa dure producten van maken
o Europese naties beginnen dus rijker te worden dan andere naties door dit
winstgevend model
Slavenhandel: antwerpen heel belangrijk?
Handel regeert de wereld circa 1750
Economiën geraken meer met elkaar verstrengeld
Nog niet de industrialiserende bestrengeling maar commerciële bestrengeling
Er zijn altijd winnaars en verliezers
Bepaalde naties worden dominant, engelang frankrijk belgie => krijgen nu al belangrijke rol
Economie wordt meer gericht op munten, goud, …
o Spanjaarden en portugezen gaan door zilvermijnen en goudmijnen die ze gaan
ontginnen
o Drijft andere landen ook op zee
Vinden niet echt zilver en goud maar ontstekende landbouw: cash crops = landbouw
waarmee je veel geld kan verdienen. Je gaat slaven inzetten om grondstoffen te ontginnen
Ingrijpende effecten
Kleine witte elite buit zwarte bevolking uit
Scheeftrekking in sociale verhoudingen
Kaart van koloniale rijken
Koloniale rijken aan begin van koloniale mogendheden
Vooral in amerika uitbouw van empire building model
casus Congo
5.1 imperialisme en de 'verdeling' van de wereld
5.1.1 het koloniaal systeem voor 1800
Europa was lang een perifair gebied, ze speelde geen grote rol in de wereld, maar hier kwam
verandering in
o Ontdekking Afrikaanse kusten
o Er waren veel redenen waarom europeanen nieuwe gebieden wilden ontdekken en
veroveren, ze wilden meer macht en invloed krijgen
o 3 doelen: goud (rijkdom), god (geloof), glorie (roem)
Kolonialisme: politiek systeem waarbij een staat een andere staat, land, gebied of territorium
controleert
o Vele kolonies werden onafhankelijk MAAR
o Er ontstaat in de 19de eeuw een nieuwe vorm van kolonisatie = modern imperialisme
o Europese landen breidden hun macht uit, ze veroverde gebieden/imperia
o Europese imperialisme = onderwerping van een volk door een ander volk dat zich
superieur waant, het verschil zowel politiek als economisch van vroegere vormen van
kolonialisme
Vormen imperialisme
o Expliciet, direct (land wordt aan ander land gehecht) / impliciet, indirect (minder fel,
protectoraten, bleven onafhankelijk maar staan onder bescherming)
o Formeel / informeel
o Relaties
Kolonialisme is ouder dan de moderne tijd:
o Oudheid
o Niet beperkt tot Europa, komt overal voor
Een chronologisch kader
Vroeg-moderne periode: commercial model
1780-1940: empire building model
Na WOll: dekolonisatie
Twee modellen van colonial rule
1. commercial model:
Gericht op commerciële exploitatie
Doordringen bleef beperkt tot de kusten
Handelsfactoren aan de kusten van afrika, midden-oosten, azië oprichten om van daaruit
handel te drijven. Import en export
Bekende steden die we vandaag de dag nog kennen als de steden die zijn gegroeid door zo
een handel
Sprake van segregatie waarbij europese koloniale zich in forten terugtrekken uit veiligheid,
omdat ze in minderheid zijn
Drang om grondstoffen, ontdekkingsreizigers gingen buiten europa zoeken omdat het daar
rijker is aan voedingsstoffen
Enkele voorbeelden
Ontstaan van steden
In kaapstad zaten eerst de Portugezen dan indiërs en dan de Britten
In Mumbai zaten eerst de Portugezen dan Engelsen en dan India
, 2. empire building model
Geassocieerd met settlement-colonies: machtige rijken maar de situatie was daar dat ziektes
europeanen vooruit gesneld. Europeanen slaagde met kleine legereenheden staten te
veroveren of gebieden te treffen waar er veel ziekte is.
In azië botsten die koloniale mogendheden op goed georganiseerde rijken zoals chinese rijk,
het waren geen territoria die je makkelijk omver kon werpen
Native people worden vermoord
Europa gaan zich vestigen in overatlantische gebieden en stichten nieuwe steden,
tegelijkertijd gaat men aan territoriale staatsopbouw doen
Niet enkel witte europeanen gaan daar wonen, er ontstaat driehoekshandel met de kusten
van west-afrika en waarbij ook afrikaanse mensen dingen gaan exporteren om daar als slaaf
te gaan werken
o Vandaag de dag zie je nog dat daar die invloed van de afrikaanse bevolking is
o Vaak ondergeschikt op ras en bloed
Australië, nieuw-zeeland: gebieden worden bevolkt als stafkolonies
Iberische unie: je ziet handelsfactorijen
o Op de filipijnen zie je veel meer dat empire building model waar nieuwe staten
worden uitgebouw die horen tot portugese en spaanse unie
Columbian exchange: driehoekshandel
o Genoemd naar columbus die de nieuwe gebieden heeft ontdekt
o Je ziet hoe die handel in mensen (slaven) die daar werken in slechte omstandigheden
grondstoffen naar europa exporteren op een goedkope manier
o Goedkope grondstoffen toe-eigenen en in europa dure producten van maken
o Europese naties beginnen dus rijker te worden dan andere naties door dit
winstgevend model
Slavenhandel: antwerpen heel belangrijk?
Handel regeert de wereld circa 1750
Economiën geraken meer met elkaar verstrengeld
Nog niet de industrialiserende bestrengeling maar commerciële bestrengeling
Er zijn altijd winnaars en verliezers
Bepaalde naties worden dominant, engelang frankrijk belgie => krijgen nu al belangrijke rol
Economie wordt meer gericht op munten, goud, …
o Spanjaarden en portugezen gaan door zilvermijnen en goudmijnen die ze gaan
ontginnen
o Drijft andere landen ook op zee
Vinden niet echt zilver en goud maar ontstekende landbouw: cash crops = landbouw
waarmee je veel geld kan verdienen. Je gaat slaven inzetten om grondstoffen te ontginnen
Ingrijpende effecten
Kleine witte elite buit zwarte bevolking uit
Scheeftrekking in sociale verhoudingen
Kaart van koloniale rijken
Koloniale rijken aan begin van koloniale mogendheden
Vooral in amerika uitbouw van empire building model
