Summary gaswisseling

TERME:
 ASEMHALING: ‘n aktiewe meganiese proses waardeur lug in en uit die longe beweeg m.b.v
asemhalingspiere soos die diafragma en tussenribspiere.

 GASWISSELING: uitruil van gasse nl. O2 en CO2 deur diffusie van ‘n hoë konsentrasie na ‘n lae
konsentrasie.

 Eksterne gaswisseling: Uitruiling van O2 en CO2 tussen lug en bloed in die alveoli.

 Interne gaswisseling: Uitruiling van O2 en CO2 tussen liggaamselle en bloed.

 VERVOER: Die vervoer van CO2 en O2 tussen die longe en die selle deur die bloed.

 SELRESPIRASIE: Proses wat in die mitochondria van selle plaasvind om energie (ATP), CO2 en water vry
te stel deur die oksidasie/verbranding van glukose.

VEREISTES V DOELTREFFENDE GASWISSELINGSORGAAN
VEREISTES REDE AANPASSING
1 Groot Sodat genoeg suurstof uit Baie alveoli vergroot oppv.
die omgewing opgeneem Longbuisies is fyn vertak
kan word.
2 Klam Sodat selle nie uitdroog Die long word klam gehou
nie deur die slym v d
slymvliese en
weeselvloeistof
3 Goed beskerm wees Beskerm teen meganiese Dit word deur
bearing, uitrooging, ens. ribbes ,borabeen en
werwels beskerm
4 Dun Om gaswisseling/diffusie Gas en bloed is geskei
te vergemaklik deur slegs 2 dun sellae nl.
Plaveisel-epiteel wand v
alveoli en endoteel-laag vd
bloedvate .

5 Beskik oor doeltreffende vervoersisteem Om gasse doeltreffend Longe is ryklik v bloed
tussen oppervlakte en voorsien, besit die pigment
selle te vervoer hemoglobien wat groot
affiniteit vir suurstof het.
6 Beskik oor doeltreffende ventilasie-meganisme Om gedurig vars lug in en Diafragma en
uit die longe te laat. tussenribspiere vergroot
en verklein borsholte.

,GASWISSELING BY TERRESTRIELE DIKOTIELE PLANTE:
 Huidmondjies:

 Klein openinge – huidmondjies op die blare waardeur gaswisseling plaasvind.

 Baie huidmondjies – sodat gasse doeltreffend kan wissel.

 Huidmondjies het 2 groen sluitselle en ‘n porie. Sluitselle kan die porie groter en kleiner laat
oopgaan. Boontjie-vorm maak dat sluitselle nie opening kan sluit nie en gaswisseling kan dag en
nag plaasvind.

 Huidmondjies is in verbinding met die lugruimtes v d sponsparenchiem in mesofillaag v d blaar.

 Blare is dun, sodat diffusie v gasse oor ‘n kort afstand kan plaasvind.

 Die mesofilselle is klam en gasse kan maklik daarin oplos.

 Lentiselle:

 Openinge op die stingel v houtagtige plante, waardeur gaswisseling kan plaasvind in maande wat
plant nie blare het nie.




 Bestaan uit losgepakte kurkselle vir doeltreffende gaswisseling.




Gaswisseling by akwatiese plante:
 Huidmondjies is op die boonste epidermis v blaar, vir doeltreffende gaswisseling.

,  Huidmondjies is nie ingesink nie, want dis nie nodig om waterverlies te beperk nie.

 Blare beskik oor groot oppervlakte en baie huidmondjies sodat dit kan dryf op water.

 Blare is dun om die afstand vir diffusie van gasse klein te maak.

 Blare is slymerig, sodat suurstof maklik daarin kan oplos, wat die diffusieproses vergemaklik.

 Groot lugruimtes tussen die mesofilselle wat vinnige diffusie van suurstof toelaat en die blare dryf op die
wateroppervlakte.

Gaswisseling by diere: Erdwurm
 Gaswisseling vind plaas deur die oppv van die vel.

 Aanpassings v d vel:

 Vel word klam gehou deur sekresie v liggaamsvloeistowwe sodat suurstof daarin kan oplos.

 Kom voor in klam grond.

 Verhoed dat vel sal uitdroog.

 Vel is bloedvatryk.

 Bloedkappilêres is naby veloppv. Sodat gasse maklik kan diffundeer.

 Opgeloste suurstof beweeg na die bloedvat wat gasse na liggaamselle versprei.

 Verhouding v d asemhalingsoppervlak tot die volume is klein, want erdwurm is ‘n passiewe dier wat minder
energie




Bou van erdwurm