Samenvatting strafrecht
Inhoud
1.1 De kandidaat beschrijft wat de rol is van belangrijke personen in het strafrecht (de rechter, de
officier van justitie, de rechter-commissaris, de advocaat, het slachtoffer, de verdachte, een getuige)
en de rol van het bureau voor slachtofferhulp en de (jeugd)reclassering).............................................2
1.2 De kandidaat motiveert voor een situatie of er sprake is van materieel strafrecht of formeel
strafrecht................................................................................................................................................3
1.3 De kandidaat beschrijft de belangrijkste rechtsbronnen van het strafrecht en het strafprocesrecht
(WvSr, WvSv, bijzondere strafwetten, AMvB, verordeningen, verdragen en jurisprudentie)................4
1.4 De kandidaat beschrijft de doelen van strafrecht (vergelding, algemene preventie, bijzondere
preventie en resocialisatie)....................................................................................................................4
1.5 De kandidaat bepaalt voor een gegeven deel van een strafbepaling welk onderdeel dit is
(delictsomschrijving, kwalificatie of sanctie)..........................................................................................5
1.6 De kandidaat beschrijft de kenmerken van een misdrijf en een overtreding (bevoegdheid van de
rechter, poging, voorbereiding, medeplichtigheid, straf, schuld, wederrechtelijkheid, opzet en
strafblad)................................................................................................................................................5
1.7 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke strafrechter absoluut bevoegd is om de strafzaak
te behandelen........................................................................................................................................5
1.8 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke strafrechter relatief bevoegd is om de strafzaak te
behandelen.............................................................................................................................................6
1.9 De kandidaat beschrijft de reikwijdte van het strafrecht (strafrechtelijk legaliteitsbeginsel,
territorialiteitsbeginsel, universaliteitsbeginsel en personaliteitsbeginsel)............................................6
1.10 De kandidaat motiveert voor een situatie of er voldaan is aan de voorwaarden om bestraft te
worden voor het plegen van een strafbaar feit/delict (strafbaar handelen, vallen onder een wettelijke
strafbepaling, wederrechtelijkheid en schuld).......................................................................................7
1.11 De kandidaat stelt voor een situatie vast of er sprake is van een strafbare poging, een
ondeugdelijke poging, voorbereiding van een strafbaar feit of een deelnemingsvorm (het doen
plegen, het medeplegen, de medeplichtigheid, het uitlokken en het deelnemen aan een criminele
organisatie).............................................................................................................................................8
1.12 De kandidaat stelt voor een situatie waarin gegeven is dat er sprake is van een strafbare poging,
een ondeugdelijke poging, voorbereiding van een strafbaar feit of deelneming, vast wat de gevolgen
voor de strafbaarstelling zijn..................................................................................................................9
1.13 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke schulduitsluitingsgrond van toepassing is
(psychische overmacht, ontoerekenbaarheid, onbevoegd gegeven bevel, noodweerexces en AVAS).
..............................................................................................................................................................10
1.14 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke rechtvaardigingsgrond van toepassing is
(overmacht als noodtoestand, noodweer, wettelijk voorschrift, ambtelijk bevel en ontbreken van
materiële wederrechtelijkheid)............................................................................................................11
1.15 De kandidaat beschrijft de kenmerken van straffen en maatregelen voor volwassenen en
jeugdigen (hoofdstraffen, bijkomende straffen, maatregelen, duur, uitvoering, strafverzwaring,
voorwaardelijke invrijheidstelling, voorwaardelijke straf en uitzonderingen voor berechting van
jeugdigen).............................................................................................................................................12
1
,1.16 De kandidaat beschrijft de kenmerken van de belangrijkste onderdelen van het strafproces
(opsporing, vervolging, terechtzitting, uitspraak en ten uitvoerlegging)..............................................17
1.17 De kandidaat beschrijft de kenmerken van de rechten en plichten van een verdachte
(zwijgrecht, recht op een advocaat, recht op inzage van stukken, cautie, DNA-onderzoek, bloedproef
en nemen van vingerafdrukken)...........................................................................................................17
1.18 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke dwangmiddelen toegepast kunnen worden in het
strafproces (aanhouden, staande houden, ophouden voor verhoor, in verzekering stellen en
voorlopige hechtenis)...........................................................................................................................19
1.19 De kandidaat beschrijft wie bevoegd is dwangmiddelen toe te passen (Openbaar Ministerie
(OM), de rechtbank, de rechter-commissaris of de burgers)................................................................22
1.20 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke termijn van toepassing is voor het ophouden
voor verhoor, het in verzekering stellen en de voorlopige hechtenis...................................................23
1.21 De kandidaat beschrijft de kenmerken van strafvervolging (opportuniteitsbeginsel,
(voorwaardelijk) sepot, transactie, snelrecht (ZSM/strafbeschikking), niet twee keer voor hetzelfde
strafbaar feit vervolgen en vervolging).................................................................................................23
1.22 De kandidaat beschrijft de kenmerken van een strafzitting (dagvaarding, openbaar of achter
gesloten deuren, functionarissen en personen, verloop, requisitoir, pleidooi, laatste woord en
uitspraak)..............................................................................................................................................25
1.23 De kandidaat stelt voor een situatie vast tot welke uitspraak de rechter komt (vrijspraak, ontslag
van rechtsvervolging, veroordeling/oplegging van een straf of maatregel, onbevoegdheid van de
rechter, nietigverklaring dagvaarding en niet-ontvankelijkheid van het OM)......................................26
1.24 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke rechtsmiddelen het OM en de veroordeelde
kunnen instellen en binnen welke termijn ze dat moeten doen (verzet, hoger beroep, cassatie,
herziening en cassatie in het belang der wet)......................................................................................27
1.25 De kandidaat beschrijft de kenmerken van opsporing, vervolging en berechting volgens de Wet
op de economische delicten (WED) en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wahv/Wet Mulder) (bevoegdheden OM en opsporingsambtenaren,
voorlopige maatregelen economische delicten, straffen en maatregelen, administratieve sanctie en
beroep).................................................................................................................................................28
1.1 De kandidaat beschrijft wat de rol is van belangrijke personen in het
strafrecht (de rechter, de officier van justitie, de rechter-commissaris, de
advocaat, het slachtoffer, de verdachte, een getuige) en de rol van het
bureau voor slachtofferhulp en de (jeugd)reclassering).
Hoofdstuk 10 paragraaf 7
De rechter
De rechter doet aan waarheidsvinding en doet na afloop een uitspraak in de zaak.
De officier van justitie
De officier van justitie geeft leiding aan het opsporingsonderzoek en beslist omtrent verdere
vervolging. Tevens kan hij de verdachte aanklagen namens de samenleving. Deze persoon
is de tegenpartij van de verdachte in de rechtszaak.
De rechter-commissaris
De rechter-commissaris oefent toezicht uit op de uitvoering van het opsporingsonderzoek.
En geeft bijvoorbeeld toestemming over het afluisteren van de verdachte.
2
,De advocaat
De advocaat van de verdachte (raadsman) verdedigt de verdachte tijdens de rechtszaak. Hij
houdt een pleidooi tijdens de terechtzitting. (verplichte procesvertegenwoordiging is er niet in
het strafrecht)
Het slachtoffer
Het slachtoffer heeft het zogenaamde spreekrecht bij de strafprocedure van de rechtbank
(hij/zij is geen partij in de rechtszaak).
De verdachte
De verdachte staat terecht voor de rechter in verband met een mogelijk gepleegd strafbaar
feit.
Een getuige
De getuige staat onder ede en dient een verklaring af te leggen van wat hij/zij heeft gezien.
In tegenstelling tot de verdachte dient de getuige niet te liegen.
Het bureau voor slachtofferhulp
Het bureau van slachtofferhulp ondersteunt slachtoffers bij het verwerken van het misdrijf en
bij de contacten met politie en justitie.
De reclassering
De reclassering houdt zich in het strafproces bezig met het opstellen van een rapport over
een verdachte op verzoek van de rechter. Daarnaast behartigt deze de belangen van de
verdachte tijdens de eerste fase van het voorbereidend onderzoek (persoonlijke hulp).
De jeugdreclassering
De jeugdreclassering heeft met name een begeleidende rol van de jeugdige verdachte.
Soms besluit een Officier van Justitie om verdachte niet te vervolgen als deze zich laat
begeleiden door de jeugdreclassering.
1.2 De kandidaat motiveert voor een situatie of er sprake is van materieel
strafrecht of formeel strafrecht.
Hoofdstuk 1 paragraaf 4
De regels van het strafrecht kunnen ingedeeld worden in materieel en formeel strafrecht.
Materieel strafrecht
Het materieel strafrecht bestaat uit de strafbepalingen en straffen en maatregelen die kunnen
worden opgelegd.
Formeel strafrecht
Het formeel strafrecht beschrijft de bevoegdheden van politie en justitie, de rechten van een
verdachte, de gang van zaken tijdens een terechtzitting en de rechtsmiddelen. Het formeel
strafrecht beschrijft op welke wijze het materieel recht wordt gehandhaafd.
3
, 1.3 De kandidaat beschrijft de belangrijkste rechtsbronnen van het strafrecht
en het strafprocesrecht (WvSr, WvSv, bijzondere strafwetten, AMvB,
verordeningen, verdragen en jurisprudentie).
Hoofdstuk 1 paragraaf 5
Wetten
De wet is de belangrijkste rechtsbron van het strafrecht. We hebben het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, bijzondere wetten (zoals de Wet wapens en
munitie), algemene maatregelen van bestuur en verordeningen.
Jurisprudentie
Behalve de wet vormen ook rechterlijke uitspraken een rechtsbron. In zijn uitspraak past de
rechter. Op die manier ontstaat praktische uitleg over de betekenis van de wettekst.
Internationale verdragen
Internationale verdragen hebben steeds meer invloed op ons nationaal recht. Internationale
uitleveringsverdragen en verdragen over internationale opsporing zijn van belang voor het
Nederlandse strafrecht.
1.4 De kandidaat beschrijft de doelen van strafrecht (vergelding, algemene
preventie, bijzondere preventie en resocialisatie).
Hoofdstuk 9 paragraaf 2
Vergelding
Om te beginnen kan een straf het doel hebben ‘kwaad met kwaad te vergelden’. Met andere
woorden: de dader heeft kwaad aangericht en daarom moet hij worden gestraft. Oftewel het
straffen van de dader om hem pijn toe te brengen omdat hij dat zelf ook heeft gedaan. Dit
strafdoel heet vergelding.
Preventie
Preventie is het voorkomen dat er opnieuw een strafbaar feit wordt gepleegd. Door de straf
wordt duidelijk dat misdaad niet loont. De dader, maar ook anderen in de samenleving,
weten nu dat ze de kans lopen gestraft te worden als ze een strafbaar feit plegen. Ze worden
afgeschrikt door de opgelegde straf.
Algemene preventie
We spreken van generale (algemene) preventie als het strafdoel er vooral op gericht is om
de samenleving in het algemeen ervan te weerhouden strafbare feiten te plegen. Mensen die
over de straf van de dader horen, schrikken daar zo van dat ze wel drie keer nadenken
voordat ze ook een dergelijk strafbaar feit plegen.
Speciale preventie
We spreken van speciale preventie als het strafdoel erop is gericht om te voorkomen dat
deze dader opnieuw een strafbaar feit pleegt. Zo voorkomt een gevangenisstraf van acht jaar
dat de dader de komende acht jaar opnieuw een strafbaar feit pleegt.
Resocialisatie
Resocialisatie wil zeggen dat de straf de terugkeer van de dader in de samenleving mogelijk
maakt. Nadat hij ‘boete’ heeft gedaan voor zijn daad, zal de samenleving hem weer moeten
opnemen en hem een nieuwe kans moeten bieden. Bovendien zijn sommige straffen ook
specifiek bedoeld om de dader voor te bereiden op zijn terugkeer in de samenleving.
4
Inhoud
1.1 De kandidaat beschrijft wat de rol is van belangrijke personen in het strafrecht (de rechter, de
officier van justitie, de rechter-commissaris, de advocaat, het slachtoffer, de verdachte, een getuige)
en de rol van het bureau voor slachtofferhulp en de (jeugd)reclassering).............................................2
1.2 De kandidaat motiveert voor een situatie of er sprake is van materieel strafrecht of formeel
strafrecht................................................................................................................................................3
1.3 De kandidaat beschrijft de belangrijkste rechtsbronnen van het strafrecht en het strafprocesrecht
(WvSr, WvSv, bijzondere strafwetten, AMvB, verordeningen, verdragen en jurisprudentie)................4
1.4 De kandidaat beschrijft de doelen van strafrecht (vergelding, algemene preventie, bijzondere
preventie en resocialisatie)....................................................................................................................4
1.5 De kandidaat bepaalt voor een gegeven deel van een strafbepaling welk onderdeel dit is
(delictsomschrijving, kwalificatie of sanctie)..........................................................................................5
1.6 De kandidaat beschrijft de kenmerken van een misdrijf en een overtreding (bevoegdheid van de
rechter, poging, voorbereiding, medeplichtigheid, straf, schuld, wederrechtelijkheid, opzet en
strafblad)................................................................................................................................................5
1.7 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke strafrechter absoluut bevoegd is om de strafzaak
te behandelen........................................................................................................................................5
1.8 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke strafrechter relatief bevoegd is om de strafzaak te
behandelen.............................................................................................................................................6
1.9 De kandidaat beschrijft de reikwijdte van het strafrecht (strafrechtelijk legaliteitsbeginsel,
territorialiteitsbeginsel, universaliteitsbeginsel en personaliteitsbeginsel)............................................6
1.10 De kandidaat motiveert voor een situatie of er voldaan is aan de voorwaarden om bestraft te
worden voor het plegen van een strafbaar feit/delict (strafbaar handelen, vallen onder een wettelijke
strafbepaling, wederrechtelijkheid en schuld).......................................................................................7
1.11 De kandidaat stelt voor een situatie vast of er sprake is van een strafbare poging, een
ondeugdelijke poging, voorbereiding van een strafbaar feit of een deelnemingsvorm (het doen
plegen, het medeplegen, de medeplichtigheid, het uitlokken en het deelnemen aan een criminele
organisatie).............................................................................................................................................8
1.12 De kandidaat stelt voor een situatie waarin gegeven is dat er sprake is van een strafbare poging,
een ondeugdelijke poging, voorbereiding van een strafbaar feit of deelneming, vast wat de gevolgen
voor de strafbaarstelling zijn..................................................................................................................9
1.13 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke schulduitsluitingsgrond van toepassing is
(psychische overmacht, ontoerekenbaarheid, onbevoegd gegeven bevel, noodweerexces en AVAS).
..............................................................................................................................................................10
1.14 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke rechtvaardigingsgrond van toepassing is
(overmacht als noodtoestand, noodweer, wettelijk voorschrift, ambtelijk bevel en ontbreken van
materiële wederrechtelijkheid)............................................................................................................11
1.15 De kandidaat beschrijft de kenmerken van straffen en maatregelen voor volwassenen en
jeugdigen (hoofdstraffen, bijkomende straffen, maatregelen, duur, uitvoering, strafverzwaring,
voorwaardelijke invrijheidstelling, voorwaardelijke straf en uitzonderingen voor berechting van
jeugdigen).............................................................................................................................................12
1
,1.16 De kandidaat beschrijft de kenmerken van de belangrijkste onderdelen van het strafproces
(opsporing, vervolging, terechtzitting, uitspraak en ten uitvoerlegging)..............................................17
1.17 De kandidaat beschrijft de kenmerken van de rechten en plichten van een verdachte
(zwijgrecht, recht op een advocaat, recht op inzage van stukken, cautie, DNA-onderzoek, bloedproef
en nemen van vingerafdrukken)...........................................................................................................17
1.18 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke dwangmiddelen toegepast kunnen worden in het
strafproces (aanhouden, staande houden, ophouden voor verhoor, in verzekering stellen en
voorlopige hechtenis)...........................................................................................................................19
1.19 De kandidaat beschrijft wie bevoegd is dwangmiddelen toe te passen (Openbaar Ministerie
(OM), de rechtbank, de rechter-commissaris of de burgers)................................................................22
1.20 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke termijn van toepassing is voor het ophouden
voor verhoor, het in verzekering stellen en de voorlopige hechtenis...................................................23
1.21 De kandidaat beschrijft de kenmerken van strafvervolging (opportuniteitsbeginsel,
(voorwaardelijk) sepot, transactie, snelrecht (ZSM/strafbeschikking), niet twee keer voor hetzelfde
strafbaar feit vervolgen en vervolging).................................................................................................23
1.22 De kandidaat beschrijft de kenmerken van een strafzitting (dagvaarding, openbaar of achter
gesloten deuren, functionarissen en personen, verloop, requisitoir, pleidooi, laatste woord en
uitspraak)..............................................................................................................................................25
1.23 De kandidaat stelt voor een situatie vast tot welke uitspraak de rechter komt (vrijspraak, ontslag
van rechtsvervolging, veroordeling/oplegging van een straf of maatregel, onbevoegdheid van de
rechter, nietigverklaring dagvaarding en niet-ontvankelijkheid van het OM)......................................26
1.24 De kandidaat stelt voor een situatie vast welke rechtsmiddelen het OM en de veroordeelde
kunnen instellen en binnen welke termijn ze dat moeten doen (verzet, hoger beroep, cassatie,
herziening en cassatie in het belang der wet)......................................................................................27
1.25 De kandidaat beschrijft de kenmerken van opsporing, vervolging en berechting volgens de Wet
op de economische delicten (WED) en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wahv/Wet Mulder) (bevoegdheden OM en opsporingsambtenaren,
voorlopige maatregelen economische delicten, straffen en maatregelen, administratieve sanctie en
beroep).................................................................................................................................................28
1.1 De kandidaat beschrijft wat de rol is van belangrijke personen in het
strafrecht (de rechter, de officier van justitie, de rechter-commissaris, de
advocaat, het slachtoffer, de verdachte, een getuige) en de rol van het
bureau voor slachtofferhulp en de (jeugd)reclassering).
Hoofdstuk 10 paragraaf 7
De rechter
De rechter doet aan waarheidsvinding en doet na afloop een uitspraak in de zaak.
De officier van justitie
De officier van justitie geeft leiding aan het opsporingsonderzoek en beslist omtrent verdere
vervolging. Tevens kan hij de verdachte aanklagen namens de samenleving. Deze persoon
is de tegenpartij van de verdachte in de rechtszaak.
De rechter-commissaris
De rechter-commissaris oefent toezicht uit op de uitvoering van het opsporingsonderzoek.
En geeft bijvoorbeeld toestemming over het afluisteren van de verdachte.
2
,De advocaat
De advocaat van de verdachte (raadsman) verdedigt de verdachte tijdens de rechtszaak. Hij
houdt een pleidooi tijdens de terechtzitting. (verplichte procesvertegenwoordiging is er niet in
het strafrecht)
Het slachtoffer
Het slachtoffer heeft het zogenaamde spreekrecht bij de strafprocedure van de rechtbank
(hij/zij is geen partij in de rechtszaak).
De verdachte
De verdachte staat terecht voor de rechter in verband met een mogelijk gepleegd strafbaar
feit.
Een getuige
De getuige staat onder ede en dient een verklaring af te leggen van wat hij/zij heeft gezien.
In tegenstelling tot de verdachte dient de getuige niet te liegen.
Het bureau voor slachtofferhulp
Het bureau van slachtofferhulp ondersteunt slachtoffers bij het verwerken van het misdrijf en
bij de contacten met politie en justitie.
De reclassering
De reclassering houdt zich in het strafproces bezig met het opstellen van een rapport over
een verdachte op verzoek van de rechter. Daarnaast behartigt deze de belangen van de
verdachte tijdens de eerste fase van het voorbereidend onderzoek (persoonlijke hulp).
De jeugdreclassering
De jeugdreclassering heeft met name een begeleidende rol van de jeugdige verdachte.
Soms besluit een Officier van Justitie om verdachte niet te vervolgen als deze zich laat
begeleiden door de jeugdreclassering.
1.2 De kandidaat motiveert voor een situatie of er sprake is van materieel
strafrecht of formeel strafrecht.
Hoofdstuk 1 paragraaf 4
De regels van het strafrecht kunnen ingedeeld worden in materieel en formeel strafrecht.
Materieel strafrecht
Het materieel strafrecht bestaat uit de strafbepalingen en straffen en maatregelen die kunnen
worden opgelegd.
Formeel strafrecht
Het formeel strafrecht beschrijft de bevoegdheden van politie en justitie, de rechten van een
verdachte, de gang van zaken tijdens een terechtzitting en de rechtsmiddelen. Het formeel
strafrecht beschrijft op welke wijze het materieel recht wordt gehandhaafd.
3
, 1.3 De kandidaat beschrijft de belangrijkste rechtsbronnen van het strafrecht
en het strafprocesrecht (WvSr, WvSv, bijzondere strafwetten, AMvB,
verordeningen, verdragen en jurisprudentie).
Hoofdstuk 1 paragraaf 5
Wetten
De wet is de belangrijkste rechtsbron van het strafrecht. We hebben het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, bijzondere wetten (zoals de Wet wapens en
munitie), algemene maatregelen van bestuur en verordeningen.
Jurisprudentie
Behalve de wet vormen ook rechterlijke uitspraken een rechtsbron. In zijn uitspraak past de
rechter. Op die manier ontstaat praktische uitleg over de betekenis van de wettekst.
Internationale verdragen
Internationale verdragen hebben steeds meer invloed op ons nationaal recht. Internationale
uitleveringsverdragen en verdragen over internationale opsporing zijn van belang voor het
Nederlandse strafrecht.
1.4 De kandidaat beschrijft de doelen van strafrecht (vergelding, algemene
preventie, bijzondere preventie en resocialisatie).
Hoofdstuk 9 paragraaf 2
Vergelding
Om te beginnen kan een straf het doel hebben ‘kwaad met kwaad te vergelden’. Met andere
woorden: de dader heeft kwaad aangericht en daarom moet hij worden gestraft. Oftewel het
straffen van de dader om hem pijn toe te brengen omdat hij dat zelf ook heeft gedaan. Dit
strafdoel heet vergelding.
Preventie
Preventie is het voorkomen dat er opnieuw een strafbaar feit wordt gepleegd. Door de straf
wordt duidelijk dat misdaad niet loont. De dader, maar ook anderen in de samenleving,
weten nu dat ze de kans lopen gestraft te worden als ze een strafbaar feit plegen. Ze worden
afgeschrikt door de opgelegde straf.
Algemene preventie
We spreken van generale (algemene) preventie als het strafdoel er vooral op gericht is om
de samenleving in het algemeen ervan te weerhouden strafbare feiten te plegen. Mensen die
over de straf van de dader horen, schrikken daar zo van dat ze wel drie keer nadenken
voordat ze ook een dergelijk strafbaar feit plegen.
Speciale preventie
We spreken van speciale preventie als het strafdoel erop is gericht om te voorkomen dat
deze dader opnieuw een strafbaar feit pleegt. Zo voorkomt een gevangenisstraf van acht jaar
dat de dader de komende acht jaar opnieuw een strafbaar feit pleegt.
Resocialisatie
Resocialisatie wil zeggen dat de straf de terugkeer van de dader in de samenleving mogelijk
maakt. Nadat hij ‘boete’ heeft gedaan voor zijn daad, zal de samenleving hem weer moeten
opnemen en hem een nieuwe kans moeten bieden. Bovendien zijn sommige straffen ook
specifiek bedoeld om de dader voor te bereiden op zijn terugkeer in de samenleving.
4
