H1: Wat is economie en hoe denken
economen?
De kern van het economisch probleem: schaarste verplicht tot kiezen
De mens is een behoeftewezen, we hebben allerlei behoeften, van allerlei aard. Bv.
behoefte aan eten, kledij, beschutting, sociaal contact, zingeving…
Aan sommige van die behoeften kan er voldaan worden door een ding, middel =
een economisch goed. Dat bevat ook een dienst.
Bv. als je honger hebt, kan een appel daaraan voldoen. Die appel is een
economisch goed, want het voldoet aan een behoefte. We noemen dat
nuttig. En het is schaars, er moet dus een offer voor gebracht worden, er
moet tijd en productiefactoren voor opgeofferd worden.
Productiefactoren die bestaan zijn:
- Arbeid
- Natuur
- Kapitaal.
Een appel komt niet zomaar van de boom gevallen. Er gaat heel wat tijd hierin, de
boer moet de boom planten, water geven, sproeistoffen geven… Er zit arbeid in
van de kweker. Er zit natuur in, nl. de boom de vrucht. En er zit kapitaal in,
namelijk de appel vind je terug in de winkel, is geoogst met een tractor,
enzoverder. De appel kwam er dus niet zomaar.
Behoefte aan zingeving kan ingevuld worden door een geloof in een god, dat is
niet economisch, wel van een andere orde. De behoefte om erbij te horen in een
groep wordt niet bestudeerd in de economie. NIET al onze goederen kunnen
economisch voldaan worden, SOMMIGE WEL!!!
Grondstoffen komen uit de natuur (natuur), deze worden verwerkt door arbeiders
en fabrieken (arbeid), hiervoor is geld nodig (kapitaal).
Diensten en goederen noemen we met 1 term ‘economische goederen’. Diensten
zijn bv. een taxirit, vliegtuigticket, naar de dokter gaan…
,Productiefactoren zijn eindig. We hebben maar 1 planeet (natuur). Er zit een
beperktheid op. Is er voldoende arbeid, natuur en kapitaal om aan al onze
behoeften te voldoen? Nee, want behoeften hebben iets raars. Onze behoeften
lijken op een zevenkoppig monster dat onverslaanbaar is, ze hebben als
eigenschap te groeien. Eens je een behoefte vervult, heb je tijdelijk een gevoel
van rust. Eens je het hebt, komt er iets anders in de plaats en dat neigt te
groeien.
Bv. we hebben een huis gekocht en ze denken dat ze gelukkig zijn. Maar
plots willen ze de keuken vernieuwen. Een mens wil altijd meer.
Schaarste/welvaartstekort = de spanning die ontstaat tussen behoeften en
middelen om die te bevredigen. Schaarste is wel een relatief begrip dat in tijd en
ruimte verandert.
Verband tussen welvaart en geluk/welbevinden
De tijdslijn start na de 2e wereldoorlog, toen lag de Belgische economie op z’n
gat, alles moest heropgestart worden, er was armoede en honger.
We klommen uit het dal en de welvaart nam toe. De productie van goederen en
diensten die aan onze behoeften kunnen voldoen, kwamen weer op gang. Er werden
dus weer meer behoeften van mensen vervuld. Die economische groei is geen
rechte lijn, maar wel een lijn omhoog. Sindsdien zijn we alsmaar welvarender
geworden.
Het welbevinden/geluk is moeilijk te benaderen als econoom. Maar er bestaan
cijfers van geluk. Men stelt vast dat het geluk weldegelijk meegegroeid is. Vanuit
armoede rijker worden, brengt geluk met zich mee. Maar die welvaart is blijven
groeien en ons geluk is niet blijven meegroeien, op een bepaald moment is het
afgehaakt. Het is niet gezakt. Dat gebeurde in de jaren ’60. In die tijd was er meer
eenvoud. Dat is een welvaartsniveau dat nu veel middeninkomenslanden aan het
bereiken zijn. Als je vanuit armoede rijker wordt tot een basaal niveau zoals in de
jaren ’60, tot dan ervaar je een geluk stijging. Eens je daar voorbij gaat, wordt je
niet meer gelukkiger.
1
,Als de welvaart afneemt, zie je meteen een geluksdaling. Dit is een illustratie van
dat zevenkoppig monster. We hebben steeds meer en behouden hetzelfde
geluksniveau. We hebben steeds meer spullen nodig om gelukkig te zijn, we zijn
verslaafd aan die welvaartsgroei. Neemt dat af, dan worden we ongelukkig.
Er zit een constante spanning tussen onze behoeften en de beperktheid van onze
middelen en dat noemen we schaarste. Die schaarste zorgt ervoor dat we keuzes
moeten maken.
Hoe doen we dat dan optimaal? Hoe verdelen we dat en hoe regelen we dat?
Speelt de overheid daarin een rol? Wat als we er niet in ingrijpen? Welke rol speelt
geld hierin? dat zijn vragen die we proberen te beantwoorden in economie.
De productiefactoren
= economische goederen (categorieën) die nodig zijn voor het voortbrengen van
andere goederen of diensten. Elk goed of elke dienst is het resultaat van minstens
1 van de 3. Materiële goederen zijn het resultaat van alle 3.
Voor het produceren van elk economisch goed in de wereld is een combinatie
nodig van 1 of 2 of alle 3 van de productiefactoren:
1. Natuur: de natuurlijke hulpbronnen die de mens in ruwe toestand ter beschikking heeft.
2. Arbeid: elke menselijke activiteit die in het productieproces geleverd wordt.
3. Kapitaal: de door de mens zelf voortgebrachte productiemiddelen of
kapitaalgoederen. Het is een afgeleide productiefactor die ontstaat uit de
combinatie van natuur en arbeid.
(initatief)
Het ene land is er meer mee ‘gezegend’ dan het andere, zowel wat betreft
aanwezige kwantiteit en kwaliteit (zie hoofdstuk 8). De
productiemogelijkheden van een land zijn de hoeveelheid goederen en
diensten die in een bepaalde periode geproduceerd kunnen worden.
2
, H2: Economische stelsels
Hoe gaan we het aanpakken om onze behoeften zo optimaal mogelijk te
bevredigen? Je hebt daar ideologieën over. Wij gaan kijken naar de 2 grote
systemen die aan de basis liggen.
Vroeger had je het stelsel van de zelfvoorziening, iedere rondtrekkende groep
van mensen produceert voor zichzelf en consumeert wat hij produceert. Dat is
het stelsel van de zelfvoorziening, maar dat is eigenlijk geen stelsel, dat is zo oud
als de mens en is nog niet verdwenen, maar vroeger was dit het enige systeem.
Maar op een bepaald moment ging de mens zich vestigen en ontstond de landbouw.
De mens ging meer produceren dan enkel voor zijn onmiddellijke behoefte. Men
produceerde bv. graan en dat was meer graan dan dat meteen geconsumeerd
werd, en zo ontstond er bezit omdat zaken werden opgeslagen. Op die manier
ontstond er controle en bescherming van eigendom en ontstonden er ook
conflicten. Er ontstond een economisch systeem.
Je hebt een economisch stelsel nodig. We zien 2 extreme stelsels die de behoeften
en producten trachten te verbinden, die de producten trachten af te stemmen op
de behoeften die er zijn.
Vrije markt VS planeconomie
2 extreme voorbeelden van coördinatiemechanismes:
(om de productie en verdeling van goederen en diensten af te stemmen op de behoeften)
Vrije markteconomie VS Centraal geleide economie of
planeconomie
= liberaal principe (individuele princip = communistisch principe
vrijheid + e (belang v/d gemeenschap):
spontane - Collectiviteit primeert
zelfordening): = iedereen schikt
- Grondlegger: zich naar het
algemeen
Adam Smith. belang
- De overheid theorie
- Individuele vrijheid = ordent
iedereen doet ‘zijn goesting’ (de productie van
goederen
En toch zal het algemeen belang
gediend worden! Met name door en diensten) via
een: een reusachtig
- Spontane zelfordening: door economisch plan (=
het prijzenmechanisme op de “zichtbare hand”)
de markt (=de praktijk
“onzichtbare
hand”) (waardoor
vraag en aanbod van
goederen en diensten
3
economen?
De kern van het economisch probleem: schaarste verplicht tot kiezen
De mens is een behoeftewezen, we hebben allerlei behoeften, van allerlei aard. Bv.
behoefte aan eten, kledij, beschutting, sociaal contact, zingeving…
Aan sommige van die behoeften kan er voldaan worden door een ding, middel =
een economisch goed. Dat bevat ook een dienst.
Bv. als je honger hebt, kan een appel daaraan voldoen. Die appel is een
economisch goed, want het voldoet aan een behoefte. We noemen dat
nuttig. En het is schaars, er moet dus een offer voor gebracht worden, er
moet tijd en productiefactoren voor opgeofferd worden.
Productiefactoren die bestaan zijn:
- Arbeid
- Natuur
- Kapitaal.
Een appel komt niet zomaar van de boom gevallen. Er gaat heel wat tijd hierin, de
boer moet de boom planten, water geven, sproeistoffen geven… Er zit arbeid in
van de kweker. Er zit natuur in, nl. de boom de vrucht. En er zit kapitaal in,
namelijk de appel vind je terug in de winkel, is geoogst met een tractor,
enzoverder. De appel kwam er dus niet zomaar.
Behoefte aan zingeving kan ingevuld worden door een geloof in een god, dat is
niet economisch, wel van een andere orde. De behoefte om erbij te horen in een
groep wordt niet bestudeerd in de economie. NIET al onze goederen kunnen
economisch voldaan worden, SOMMIGE WEL!!!
Grondstoffen komen uit de natuur (natuur), deze worden verwerkt door arbeiders
en fabrieken (arbeid), hiervoor is geld nodig (kapitaal).
Diensten en goederen noemen we met 1 term ‘economische goederen’. Diensten
zijn bv. een taxirit, vliegtuigticket, naar de dokter gaan…
,Productiefactoren zijn eindig. We hebben maar 1 planeet (natuur). Er zit een
beperktheid op. Is er voldoende arbeid, natuur en kapitaal om aan al onze
behoeften te voldoen? Nee, want behoeften hebben iets raars. Onze behoeften
lijken op een zevenkoppig monster dat onverslaanbaar is, ze hebben als
eigenschap te groeien. Eens je een behoefte vervult, heb je tijdelijk een gevoel
van rust. Eens je het hebt, komt er iets anders in de plaats en dat neigt te
groeien.
Bv. we hebben een huis gekocht en ze denken dat ze gelukkig zijn. Maar
plots willen ze de keuken vernieuwen. Een mens wil altijd meer.
Schaarste/welvaartstekort = de spanning die ontstaat tussen behoeften en
middelen om die te bevredigen. Schaarste is wel een relatief begrip dat in tijd en
ruimte verandert.
Verband tussen welvaart en geluk/welbevinden
De tijdslijn start na de 2e wereldoorlog, toen lag de Belgische economie op z’n
gat, alles moest heropgestart worden, er was armoede en honger.
We klommen uit het dal en de welvaart nam toe. De productie van goederen en
diensten die aan onze behoeften kunnen voldoen, kwamen weer op gang. Er werden
dus weer meer behoeften van mensen vervuld. Die economische groei is geen
rechte lijn, maar wel een lijn omhoog. Sindsdien zijn we alsmaar welvarender
geworden.
Het welbevinden/geluk is moeilijk te benaderen als econoom. Maar er bestaan
cijfers van geluk. Men stelt vast dat het geluk weldegelijk meegegroeid is. Vanuit
armoede rijker worden, brengt geluk met zich mee. Maar die welvaart is blijven
groeien en ons geluk is niet blijven meegroeien, op een bepaald moment is het
afgehaakt. Het is niet gezakt. Dat gebeurde in de jaren ’60. In die tijd was er meer
eenvoud. Dat is een welvaartsniveau dat nu veel middeninkomenslanden aan het
bereiken zijn. Als je vanuit armoede rijker wordt tot een basaal niveau zoals in de
jaren ’60, tot dan ervaar je een geluk stijging. Eens je daar voorbij gaat, wordt je
niet meer gelukkiger.
1
,Als de welvaart afneemt, zie je meteen een geluksdaling. Dit is een illustratie van
dat zevenkoppig monster. We hebben steeds meer en behouden hetzelfde
geluksniveau. We hebben steeds meer spullen nodig om gelukkig te zijn, we zijn
verslaafd aan die welvaartsgroei. Neemt dat af, dan worden we ongelukkig.
Er zit een constante spanning tussen onze behoeften en de beperktheid van onze
middelen en dat noemen we schaarste. Die schaarste zorgt ervoor dat we keuzes
moeten maken.
Hoe doen we dat dan optimaal? Hoe verdelen we dat en hoe regelen we dat?
Speelt de overheid daarin een rol? Wat als we er niet in ingrijpen? Welke rol speelt
geld hierin? dat zijn vragen die we proberen te beantwoorden in economie.
De productiefactoren
= economische goederen (categorieën) die nodig zijn voor het voortbrengen van
andere goederen of diensten. Elk goed of elke dienst is het resultaat van minstens
1 van de 3. Materiële goederen zijn het resultaat van alle 3.
Voor het produceren van elk economisch goed in de wereld is een combinatie
nodig van 1 of 2 of alle 3 van de productiefactoren:
1. Natuur: de natuurlijke hulpbronnen die de mens in ruwe toestand ter beschikking heeft.
2. Arbeid: elke menselijke activiteit die in het productieproces geleverd wordt.
3. Kapitaal: de door de mens zelf voortgebrachte productiemiddelen of
kapitaalgoederen. Het is een afgeleide productiefactor die ontstaat uit de
combinatie van natuur en arbeid.
(initatief)
Het ene land is er meer mee ‘gezegend’ dan het andere, zowel wat betreft
aanwezige kwantiteit en kwaliteit (zie hoofdstuk 8). De
productiemogelijkheden van een land zijn de hoeveelheid goederen en
diensten die in een bepaalde periode geproduceerd kunnen worden.
2
, H2: Economische stelsels
Hoe gaan we het aanpakken om onze behoeften zo optimaal mogelijk te
bevredigen? Je hebt daar ideologieën over. Wij gaan kijken naar de 2 grote
systemen die aan de basis liggen.
Vroeger had je het stelsel van de zelfvoorziening, iedere rondtrekkende groep
van mensen produceert voor zichzelf en consumeert wat hij produceert. Dat is
het stelsel van de zelfvoorziening, maar dat is eigenlijk geen stelsel, dat is zo oud
als de mens en is nog niet verdwenen, maar vroeger was dit het enige systeem.
Maar op een bepaald moment ging de mens zich vestigen en ontstond de landbouw.
De mens ging meer produceren dan enkel voor zijn onmiddellijke behoefte. Men
produceerde bv. graan en dat was meer graan dan dat meteen geconsumeerd
werd, en zo ontstond er bezit omdat zaken werden opgeslagen. Op die manier
ontstond er controle en bescherming van eigendom en ontstonden er ook
conflicten. Er ontstond een economisch systeem.
Je hebt een economisch stelsel nodig. We zien 2 extreme stelsels die de behoeften
en producten trachten te verbinden, die de producten trachten af te stemmen op
de behoeften die er zijn.
Vrije markt VS planeconomie
2 extreme voorbeelden van coördinatiemechanismes:
(om de productie en verdeling van goederen en diensten af te stemmen op de behoeften)
Vrije markteconomie VS Centraal geleide economie of
planeconomie
= liberaal principe (individuele princip = communistisch principe
vrijheid + e (belang v/d gemeenschap):
spontane - Collectiviteit primeert
zelfordening): = iedereen schikt
- Grondlegger: zich naar het
algemeen
Adam Smith. belang
- De overheid theorie
- Individuele vrijheid = ordent
iedereen doet ‘zijn goesting’ (de productie van
goederen
En toch zal het algemeen belang
gediend worden! Met name door en diensten) via
een: een reusachtig
- Spontane zelfordening: door economisch plan (=
het prijzenmechanisme op de “zichtbare hand”)
de markt (=de praktijk
“onzichtbare
hand”) (waardoor
vraag en aanbod van
goederen en diensten
3
