HC 1: Kennismaking met het olod en belangrijke concepten
Relaties
Focus op partnerrelatie, romantische relatie, koppel,...
NIET: relaties met familieleden (kinderen, ouders, broers/zussen, vrienden en kennissen,
collega's, ...
Intimiteit
= gevoel of ervaring van diepe verbondenheid
• Lichamelijk, emotioneel, spiritueel
• Eigen beleving → subjectief
• Geen specifiek gedrag → kan los staan van seksuele prikkeling
• Afhankelijk van context (situatie, tijd en ruimte)
Seksualiteit
- Seksualiteitsbeleving
• Legt klemtoon op de
ervaring
• Wat is de subjectieve
ervaring? Wat vind je fijn
en niet fijn?
- Seksueel functioneren
• De werking van alle 3
factoren
• Samenspel zorgt ervoor
om geen seksuele
disfuncties te ervaren
! Beleving en functioneren zijn verbonden maar niet hetzelfde !
- Je kan perfect lichamelijk ‘functioneren’, maar je toch niet goed voelen bij seks.
Omgekeerd kan je heel open staan voor intimiteit, maar lichamelijk blokkeren.
• vb. een man krijgt een erectie (functioneert), maar voelt zich leeg of onder druk
gezet (beleving is negatief)
• vb. een vrouw voelt zich veilig en opgewonden (positieve beleving), maar ervaart
pijn bij penetratie (functioneren hapert).
,Geschiedenis van de seksuologie
Voor de oorlog: 1906: Europese artsen en psychiaters (vb. Freud)
- Medisch en psychologisch geschoold
- Vanuit het biologische en psychologische perspectief
• 1906: Seksuologie als wetenschappelijke onderneming
• 1908: het eerste seksuologische wetenschappelijke tijdschrift
• 1913: Seksuologische vereniging voor medici
• 1919: het eerste seksuologische onderzoeksinstituut
• 1926: het eerste International Congress for Sex Research
Na de oorlog: Amerikaanse onderzoekers
- Klemtoon verschoven naar enkel artsen
• Alfred Kinsey: belangrijke doorbraak op vlak van seksueel gedrag
• Frank Beach: rol van hormonen in kaart gebracht
• John Money: grondlegger van genderidentiteit
• Masters & Johnson: seksuele respons op biologisch vlak
• Helen Singer Kaplan: focus op het seksuele verlangen en het
psychodynamische
• APA: homoseksualiteit uit de DSM gehaald
Alfred Kinsey
Focus op gedrag: The Kinsey Reports
- Onderzoek naar menselijk seksueel gedrag (interviews)
- Alles rond seks werd bevraagd aan een groot aantal respondenten (uitsluitend
heteroseksuele blanken).
• 8603 mannen (in 1948)
• 7789 vrouwen (in 1953)
- De rapporten onthulden een breed scala aan seksuele praktijken en oriëntaties
→ Vaak afweken van de toenmalige sociale normen en opvattingen.
- Enkele uitkomsten die Amerika schokten in die tijd
• 1/3 van de mannen had sinds hun adolescentie homoseksueel contact
• Bijna 70% van de mannen hebben ervaring met betaalde seks
• Van de mannen die opgroeiden op het platteland, had 40 tot 50% ten minste
één keer seksueel contact met een dier gehad. Bij vrouwen (na hun
adolescentie) ging het om 3,6%.
,De Kinsey-schaal
7-puntenschaal bij seksuele oriëntatie
- Bepaald a.d.h.v. de verhouding tussen de proporties feitelijk heteroseksueel en
homoseksueel gedrag en de beleving daarvan
- Seksualiteit is dynamisch en steeds in ontwikkeling → fluctueert doorheen je leven
• Iemand kan op een ander punt staan op verschillende momenten in het leven.
- Concept van homo-hetero is hiermee omvergeworpen → doorheen het leven kan men
als individu verschuiven op deze schaal van seksuele oriëntatie
- Kinsey praat over een spectrum → mensen kunnen verschillende ervaringen, gevoelens
en gedragingen hebben die niet in een hokje passen.
• Doorbrak het taboe en zorgde voor veel maatschappelijke ophef, want hij toonde:
➢ Hoeveel mensen ervaring hadden buiten de ‘norm’.
➢ Dat dit veel vaker voorkwam dan men dacht.
0 = uitsluitend heteroseksueel
1 = overwegend heteroseksueel, met occasionele homo-ervaringen
2 = overwegend heteroseksueel, maar meer dan occasioneel homo-ervaringen
3 = gelijk homo- als heteroseksueel gedrag en beleving
4 = overwegend homoseksueel, met meer dan occasionele hetero-ervaring
5 = overwegend homoseksueel, met occasionele hetero-ervaring
6 = uitsluitend homoseksueel
, Focus op seksueel functioneren en beleving: de seksuele responscyclus
Masters & Johnson
- Met elektroden op het lichaam koppels penetratieseks laten hebben om de seksuele
reacties te observeren bij mannen en vrouwen
- Seksuele responscyclus bestond uit 4 fasen
• Fase 1: Opwindingsfase → eerst
wordt men opgewonden vb. hartslag
gaat sneller slaan, tepels worden
hard, penis wordt hard en vagina
wordt vochtig
• Fase 2: Plateaufase → seksuele
spanning die opbouwt
• Fase 3: Orgasmenfase → krijgen
van een orgasme
• Fase 4: Resolutiefase → de
seksuele spanning verdwijnt
- Vrouwelijke seksuele responscyclus verschilt erg van de mannelijke
• Vrouw kan verschillende orgasmes na elkaar beleven
• Man heeft een herstelfase nodig
• Man beleeft orgasmes steeds op dezelfde manier namelijk; orgasme bouwt
op, bereikt het hoogtepunt en opwinding valt weg
Eerbetoon aan Ellen Laan (1962-2022)
- Werkzaam als psycholoog/seksuoloog in Academisch Medisch Centrum in Amsterdam
- Promotie-onderzoek in 1994 over vrouwelijk seksueel functioneren
- Grote invloed op juridische beoordeling verkrachtingszaken
• Voordien vochtig worden van de vagina tijdens verkrachting als instemming
• Laan toonde aan dat de doorbloeding van de vaginawand een lichamelijke reactie
was op doodsangst → vagina wordt vochtig als beschermingsreactie
- Gelijkheid en genot
• Men moet weten hoe het vrouwelijk geslachtsdeel in elkaar zit en hoe het werkt.
• Clitoris is een groot inwendig zwelorgaan, dat bij seksuele opwinding volstroomt met
bloed. Daarbij wordt bloedplasma door de vaginawand naar buiten geduwd,
waardoor de vagina vochtig wordt.
• Seks waarbij iets in de vagina wordt gestopt, een penis bijvoorbeeld, is voor een
vrouw pas lekker kan zijn als de clitoris opgezwollen is.
- Voorlichting is belangrijk!
• Een meisje dat haar lichaam beter kent, kan haar grenzen beter aangeven.
• Definieer seks nou niet als penis-in-vagina, vingers zijn veel efficiënter om een vrouw
te laten klaarkomen dan penissen. Maak seks leuker voor vrouwen.
Relaties
Focus op partnerrelatie, romantische relatie, koppel,...
NIET: relaties met familieleden (kinderen, ouders, broers/zussen, vrienden en kennissen,
collega's, ...
Intimiteit
= gevoel of ervaring van diepe verbondenheid
• Lichamelijk, emotioneel, spiritueel
• Eigen beleving → subjectief
• Geen specifiek gedrag → kan los staan van seksuele prikkeling
• Afhankelijk van context (situatie, tijd en ruimte)
Seksualiteit
- Seksualiteitsbeleving
• Legt klemtoon op de
ervaring
• Wat is de subjectieve
ervaring? Wat vind je fijn
en niet fijn?
- Seksueel functioneren
• De werking van alle 3
factoren
• Samenspel zorgt ervoor
om geen seksuele
disfuncties te ervaren
! Beleving en functioneren zijn verbonden maar niet hetzelfde !
- Je kan perfect lichamelijk ‘functioneren’, maar je toch niet goed voelen bij seks.
Omgekeerd kan je heel open staan voor intimiteit, maar lichamelijk blokkeren.
• vb. een man krijgt een erectie (functioneert), maar voelt zich leeg of onder druk
gezet (beleving is negatief)
• vb. een vrouw voelt zich veilig en opgewonden (positieve beleving), maar ervaart
pijn bij penetratie (functioneren hapert).
,Geschiedenis van de seksuologie
Voor de oorlog: 1906: Europese artsen en psychiaters (vb. Freud)
- Medisch en psychologisch geschoold
- Vanuit het biologische en psychologische perspectief
• 1906: Seksuologie als wetenschappelijke onderneming
• 1908: het eerste seksuologische wetenschappelijke tijdschrift
• 1913: Seksuologische vereniging voor medici
• 1919: het eerste seksuologische onderzoeksinstituut
• 1926: het eerste International Congress for Sex Research
Na de oorlog: Amerikaanse onderzoekers
- Klemtoon verschoven naar enkel artsen
• Alfred Kinsey: belangrijke doorbraak op vlak van seksueel gedrag
• Frank Beach: rol van hormonen in kaart gebracht
• John Money: grondlegger van genderidentiteit
• Masters & Johnson: seksuele respons op biologisch vlak
• Helen Singer Kaplan: focus op het seksuele verlangen en het
psychodynamische
• APA: homoseksualiteit uit de DSM gehaald
Alfred Kinsey
Focus op gedrag: The Kinsey Reports
- Onderzoek naar menselijk seksueel gedrag (interviews)
- Alles rond seks werd bevraagd aan een groot aantal respondenten (uitsluitend
heteroseksuele blanken).
• 8603 mannen (in 1948)
• 7789 vrouwen (in 1953)
- De rapporten onthulden een breed scala aan seksuele praktijken en oriëntaties
→ Vaak afweken van de toenmalige sociale normen en opvattingen.
- Enkele uitkomsten die Amerika schokten in die tijd
• 1/3 van de mannen had sinds hun adolescentie homoseksueel contact
• Bijna 70% van de mannen hebben ervaring met betaalde seks
• Van de mannen die opgroeiden op het platteland, had 40 tot 50% ten minste
één keer seksueel contact met een dier gehad. Bij vrouwen (na hun
adolescentie) ging het om 3,6%.
,De Kinsey-schaal
7-puntenschaal bij seksuele oriëntatie
- Bepaald a.d.h.v. de verhouding tussen de proporties feitelijk heteroseksueel en
homoseksueel gedrag en de beleving daarvan
- Seksualiteit is dynamisch en steeds in ontwikkeling → fluctueert doorheen je leven
• Iemand kan op een ander punt staan op verschillende momenten in het leven.
- Concept van homo-hetero is hiermee omvergeworpen → doorheen het leven kan men
als individu verschuiven op deze schaal van seksuele oriëntatie
- Kinsey praat over een spectrum → mensen kunnen verschillende ervaringen, gevoelens
en gedragingen hebben die niet in een hokje passen.
• Doorbrak het taboe en zorgde voor veel maatschappelijke ophef, want hij toonde:
➢ Hoeveel mensen ervaring hadden buiten de ‘norm’.
➢ Dat dit veel vaker voorkwam dan men dacht.
0 = uitsluitend heteroseksueel
1 = overwegend heteroseksueel, met occasionele homo-ervaringen
2 = overwegend heteroseksueel, maar meer dan occasioneel homo-ervaringen
3 = gelijk homo- als heteroseksueel gedrag en beleving
4 = overwegend homoseksueel, met meer dan occasionele hetero-ervaring
5 = overwegend homoseksueel, met occasionele hetero-ervaring
6 = uitsluitend homoseksueel
, Focus op seksueel functioneren en beleving: de seksuele responscyclus
Masters & Johnson
- Met elektroden op het lichaam koppels penetratieseks laten hebben om de seksuele
reacties te observeren bij mannen en vrouwen
- Seksuele responscyclus bestond uit 4 fasen
• Fase 1: Opwindingsfase → eerst
wordt men opgewonden vb. hartslag
gaat sneller slaan, tepels worden
hard, penis wordt hard en vagina
wordt vochtig
• Fase 2: Plateaufase → seksuele
spanning die opbouwt
• Fase 3: Orgasmenfase → krijgen
van een orgasme
• Fase 4: Resolutiefase → de
seksuele spanning verdwijnt
- Vrouwelijke seksuele responscyclus verschilt erg van de mannelijke
• Vrouw kan verschillende orgasmes na elkaar beleven
• Man heeft een herstelfase nodig
• Man beleeft orgasmes steeds op dezelfde manier namelijk; orgasme bouwt
op, bereikt het hoogtepunt en opwinding valt weg
Eerbetoon aan Ellen Laan (1962-2022)
- Werkzaam als psycholoog/seksuoloog in Academisch Medisch Centrum in Amsterdam
- Promotie-onderzoek in 1994 over vrouwelijk seksueel functioneren
- Grote invloed op juridische beoordeling verkrachtingszaken
• Voordien vochtig worden van de vagina tijdens verkrachting als instemming
• Laan toonde aan dat de doorbloeding van de vaginawand een lichamelijke reactie
was op doodsangst → vagina wordt vochtig als beschermingsreactie
- Gelijkheid en genot
• Men moet weten hoe het vrouwelijk geslachtsdeel in elkaar zit en hoe het werkt.
• Clitoris is een groot inwendig zwelorgaan, dat bij seksuele opwinding volstroomt met
bloed. Daarbij wordt bloedplasma door de vaginawand naar buiten geduwd,
waardoor de vagina vochtig wordt.
• Seks waarbij iets in de vagina wordt gestopt, een penis bijvoorbeeld, is voor een
vrouw pas lekker kan zijn als de clitoris opgezwollen is.
- Voorlichting is belangrijk!
• Een meisje dat haar lichaam beter kent, kan haar grenzen beter aangeven.
• Definieer seks nou niet als penis-in-vagina, vingers zijn veel efficiënter om een vrouw
te laten klaarkomen dan penissen. Maak seks leuker voor vrouwen.
