Lesdoelen PSYCHOLOGIE
Hoorcollege 1
De student kan beschrijven hoe de fysieke ontwikkeling van jongens en meisjes verloopt in
de adolescentiefase
Adolescentie en puberteit
Adolescentie ontwikkelingsstadium
- Overgang van kind naar volwassene
Vroege adolescentie (10-13 jaar)
Midden adolescentie (14-17 jaar)
Late adolescentie (18-22 jaar)
(het einde is cultureel bepaald)
Puberteit periode van fysieke rijping
Prepuberteit (meisjes 6-9 jaar, jongens 7-10 jaar)
Vroege puberteit (9-13 jaar), start over het algemeen bij de eerste
menstruatie en eerste zaadlozing
Midden puberteit (14-17 jaar)
Lichamelijke ontwikkeling
1. Status van lichamelijke ontwikkeling
Niveau van lichamelijke ontwikkeling (5 stadia-model Tanner)
In welk niveau zit je bij de lichamelijke ontwikkeling in de puberteit
2. Timing van lichamelijke ontwikkeling
Vroege of late rijping (in vergelijking met leeftijdsgenootjes)
Periode waarop de puberteit officieel begint bij kinderen, persoonlijk bepaald
3. Tempo van lichamelijke ontwikkeling
Snelheid waarmee adolescent door stadia heen gaat
Hoe snel ga je door de puberteit heen, hoelang zit je in de puberteit
Tempo van lichamelijke ontwikkeling
- Hierover is weinig eenduidige wetenschappelijke informatie gevonden m.b.t. de
ontwikkeling van internaliserende of externaliserende problemen bij jongens en
meisjes.
- Over het algemeen wordt gedacht dat een snel tempo meer aanleiding geeft voor
zowel internaliserende- en externaliserende problemen.
- Tempo kan sterk variëren
,Biologische ontwikkeling
- Begin puberteit:
Menarche eerste menstruatie
Spermarche eerste zaadlozing
- Hormoonhuishouding invloed op:
Ontwikkeling primaire (geslachts- en voortplantingsorganen) en secundaire
(zichtbare) geslachtskenmerken
Lichaamsbouw
Hersenfuncties
Status en de invloed op problematieken
- Door de lichamelijke veranderingen in het verloop van de adolescentie geraken
meisjes over het algemeen steeds verder verwijderd van het ideale lichaamsbeeld,
maar komen jongens juist wat meer in die richting.
- Dit heeft voor meisjes over het algemeen grotere gevolgen voor internaliserende
problemen.
De student kan beschrijven wat de persoonlijke en sociale effecten zijn van een vroege of
late rijping van jongens en meisjes in de adolescentie
Timing en lichamelijke ontwikkeling
Timing meisjes
Vroegrijpe meisjes meer internaliserende- en externaliserende problematieken…
- Psychosociale problemen
- Onvrede over het eigen lichaam
- Eetproblemen
- Roken en drinken
- Delinquentie en agressie
- Schoolproblemen
Laatrijpe meisjes
- Tevredener over lichaam
- Minder emotionele problemen
- Passen eerder binnen slankheidsideaal
Timing jongens
Vroegrijpe jongens meer externaliserende problemen
- Beter in sport
- Populairder
- Beter zelfbeeld
- Vaker problemen op school
- Eerder middelengebruik, hoger niveau deviant gedrag
Laatrijpe jongens meer internaliserende problemen
- Slechter in sport
- Minder populair bij meisjes
- Lager zelfbeeld
- Assertiever, creatiever en speelser
, In het kort
Vroege rijping
Positiever voor jongens en negatiever voor meisjes
Gemiddelde rijping
Voor zowel jongens als meisjes het meest prettige
Late rijping
Positiever voor meisjes en negatiever voor jongens
De student kan verklaren hoe de veranderingen in de hersenontwikkeling in de
adolescentie samenhangen met de veranderingen in gedrag
Hersenontwikkeling
- Hersengebieden van adolescenten ontwikkelen zich niet allemaal even snel
- Sommige hersengebieden zijn “meer gevoelig” voor:
Beloningen
Emoties op gezichten
Het begrijpen van anderen (Theory of Mind)
Acceptatie en afwijzing door leeftijdsgenoten
- Prefrontale cortex volgroeid: impulsen worden beheerst
- Nog niet volgroeide prefrontale cortex: risicovol, impulsief en sensatiezoekend
gedrag in het begin van de adolescentie (terwijl de ontwikkeling van vaardigheden
om dit soort impulsen te reguleren pas later tot rijping komen)
Maturational gap: De adolescent voelt en wil allerlei zaken, maar kan dit nog niet
adequaat controleren en sturen (overschatting, consequenties niet overzien)
Hoorcollege 2
De student kan beschrijven hoe de cognitieve ontwikkeling in de adolescentiefase
verloopt.
Basisschoolleeftijd vs. Adolescentie
Het verschil tussen de basisschoolleeftijd en de adolescentie leeftijd zit in deze aspecten:
- Het vermogen om verder te denken: wat zou er kunnen gebeuren. Hoe zou iets
kunnen zijn. Het vermogen om dingen in te schatten.
- Groter vermogen tot abstraheren
- Kunnen relativeren, niet alleen beschouwen in absolute zin (van zwart-wit naar
grijstinten)
- Van concreet-operationeel naar formeel-operationeel denken (begint plm. 12 jaar)
- Hypothetisch-deductief redeneren
- Voorbeeld: syllogismen logisch redeneren
Intellectuele ontwikkeling
1. Cognitieve theorie van Piaget
2. Informatieverwerkingsbenadering
3. Adolescent als middelpunt
Hoorcollege 1
De student kan beschrijven hoe de fysieke ontwikkeling van jongens en meisjes verloopt in
de adolescentiefase
Adolescentie en puberteit
Adolescentie ontwikkelingsstadium
- Overgang van kind naar volwassene
Vroege adolescentie (10-13 jaar)
Midden adolescentie (14-17 jaar)
Late adolescentie (18-22 jaar)
(het einde is cultureel bepaald)
Puberteit periode van fysieke rijping
Prepuberteit (meisjes 6-9 jaar, jongens 7-10 jaar)
Vroege puberteit (9-13 jaar), start over het algemeen bij de eerste
menstruatie en eerste zaadlozing
Midden puberteit (14-17 jaar)
Lichamelijke ontwikkeling
1. Status van lichamelijke ontwikkeling
Niveau van lichamelijke ontwikkeling (5 stadia-model Tanner)
In welk niveau zit je bij de lichamelijke ontwikkeling in de puberteit
2. Timing van lichamelijke ontwikkeling
Vroege of late rijping (in vergelijking met leeftijdsgenootjes)
Periode waarop de puberteit officieel begint bij kinderen, persoonlijk bepaald
3. Tempo van lichamelijke ontwikkeling
Snelheid waarmee adolescent door stadia heen gaat
Hoe snel ga je door de puberteit heen, hoelang zit je in de puberteit
Tempo van lichamelijke ontwikkeling
- Hierover is weinig eenduidige wetenschappelijke informatie gevonden m.b.t. de
ontwikkeling van internaliserende of externaliserende problemen bij jongens en
meisjes.
- Over het algemeen wordt gedacht dat een snel tempo meer aanleiding geeft voor
zowel internaliserende- en externaliserende problemen.
- Tempo kan sterk variëren
,Biologische ontwikkeling
- Begin puberteit:
Menarche eerste menstruatie
Spermarche eerste zaadlozing
- Hormoonhuishouding invloed op:
Ontwikkeling primaire (geslachts- en voortplantingsorganen) en secundaire
(zichtbare) geslachtskenmerken
Lichaamsbouw
Hersenfuncties
Status en de invloed op problematieken
- Door de lichamelijke veranderingen in het verloop van de adolescentie geraken
meisjes over het algemeen steeds verder verwijderd van het ideale lichaamsbeeld,
maar komen jongens juist wat meer in die richting.
- Dit heeft voor meisjes over het algemeen grotere gevolgen voor internaliserende
problemen.
De student kan beschrijven wat de persoonlijke en sociale effecten zijn van een vroege of
late rijping van jongens en meisjes in de adolescentie
Timing en lichamelijke ontwikkeling
Timing meisjes
Vroegrijpe meisjes meer internaliserende- en externaliserende problematieken…
- Psychosociale problemen
- Onvrede over het eigen lichaam
- Eetproblemen
- Roken en drinken
- Delinquentie en agressie
- Schoolproblemen
Laatrijpe meisjes
- Tevredener over lichaam
- Minder emotionele problemen
- Passen eerder binnen slankheidsideaal
Timing jongens
Vroegrijpe jongens meer externaliserende problemen
- Beter in sport
- Populairder
- Beter zelfbeeld
- Vaker problemen op school
- Eerder middelengebruik, hoger niveau deviant gedrag
Laatrijpe jongens meer internaliserende problemen
- Slechter in sport
- Minder populair bij meisjes
- Lager zelfbeeld
- Assertiever, creatiever en speelser
, In het kort
Vroege rijping
Positiever voor jongens en negatiever voor meisjes
Gemiddelde rijping
Voor zowel jongens als meisjes het meest prettige
Late rijping
Positiever voor meisjes en negatiever voor jongens
De student kan verklaren hoe de veranderingen in de hersenontwikkeling in de
adolescentie samenhangen met de veranderingen in gedrag
Hersenontwikkeling
- Hersengebieden van adolescenten ontwikkelen zich niet allemaal even snel
- Sommige hersengebieden zijn “meer gevoelig” voor:
Beloningen
Emoties op gezichten
Het begrijpen van anderen (Theory of Mind)
Acceptatie en afwijzing door leeftijdsgenoten
- Prefrontale cortex volgroeid: impulsen worden beheerst
- Nog niet volgroeide prefrontale cortex: risicovol, impulsief en sensatiezoekend
gedrag in het begin van de adolescentie (terwijl de ontwikkeling van vaardigheden
om dit soort impulsen te reguleren pas later tot rijping komen)
Maturational gap: De adolescent voelt en wil allerlei zaken, maar kan dit nog niet
adequaat controleren en sturen (overschatting, consequenties niet overzien)
Hoorcollege 2
De student kan beschrijven hoe de cognitieve ontwikkeling in de adolescentiefase
verloopt.
Basisschoolleeftijd vs. Adolescentie
Het verschil tussen de basisschoolleeftijd en de adolescentie leeftijd zit in deze aspecten:
- Het vermogen om verder te denken: wat zou er kunnen gebeuren. Hoe zou iets
kunnen zijn. Het vermogen om dingen in te schatten.
- Groter vermogen tot abstraheren
- Kunnen relativeren, niet alleen beschouwen in absolute zin (van zwart-wit naar
grijstinten)
- Van concreet-operationeel naar formeel-operationeel denken (begint plm. 12 jaar)
- Hypothetisch-deductief redeneren
- Voorbeeld: syllogismen logisch redeneren
Intellectuele ontwikkeling
1. Cognitieve theorie van Piaget
2. Informatieverwerkingsbenadering
3. Adolescent als middelpunt
