INLEIDING
Term economisch recht is een ruim begrip
- Bevat veel regels over optreden van ondernemingen in het economisch verkeer
Tot 2018: onderscheid tussen eco recht & handelsrecht
- Begrip ‘handelaar’ had specifieke juridische betekenis -> vervangen door een
ondernemingsbegrip
Ondernemingsbegrip is ruimer dan begrip handelaar
- Begrip ‘handelaar’ is opgeheven maar oude handelsrecht bestaat nog
Vandaag niet meer verbonden aan notie handelaar maar aan notie ondernemer:
handelsrecht krijgt hierdoor een ruimer toepassingsgebied
Handelsrecht is onderdeel van economisch recht
ALGEMEEN
SITUERING VAN HET HANDELS-, ECONOMISCH EN ONDERNEMINGSRECHT
1. BEGRIP
Economisch recht omvat :
Regelen van privaatrecht Van toepassing op verrichtingen van ondernemingen
gericht op efficiënt en soepel - Doel: transacties tussen ondernemingen soepel en efficiënt laten verlopen
verkeer
Voorbeeld: bewijsreglementering: in zaken tussen ondernemingen is er vrij bewijs.
- Bewijs kan geleverd worden met alle mogelijke middelen van recht (ook getuigen &
vermoedens)
- Wel nuttig om een onderhandse akte op te maken, maar dat is geen absolute vereist om
bewijs te kunnen leveren
- Waarom?
Reden 1 : tussen ondernemingen moet het eenvoudig zijn om handel te drijven: ze
moeten hun niet altijd bezig houden met het opmaken van een onderhandse akte om
bewijs te kunnen leveren -> ze kunnen vlotter handelen
Reden 2: ondernemingen hebben niet dezelfde bescherming nodig als particulieren
>< bewijs in burgerlijk recht: als rechtshandeling boven €3 500 gaat, dan werken we met een
gereglementeerd bewijsrecht
- Bewijs kan alleen geleverd worden adhv een onderhandse of authentieke akte
- Onderhandse akte = document dat de handtekening draagt van alle partijen bij het contract
Voorbeeld: hoofdelijkheid wanneer ondernemingen zich verbinden
- A & B gaan samen contracteren met C. A & B verbinden tot betaling van €10 000 tav C, die
goederen zal leveren. A & B vermoed hoofdelijk gehouden te zijn
- C kan volle €10 000 zowel van A als B verkrijgen. Partij die €10 000 moet daarna aan de
andere partij vragen om hem terug te betalen
- Zorgt ervoor dat het handelsverkeer vlotter kan lopen: C moet in dit geval enkel de
solvabiliteit van 1 van de 2 partijen onderzoeken
Als C weet dat A voldoende geld heeft om die €10 000 te betalen, moet die zich niet
bezig houden met de solvabiliteit van B
>< schuldsplitsing in burgerlijk recht
- Vb: A & B gaan samen contracteren met C. A & B verbinden tot betaling van €10 000 tav C
die goederen zal leveren. Wanneer A & B niet vrijwillig betalen, zal C zich moeten wenden tot
1
, zowel 1 als B & kan hij van elk van beiden maar de helft krijgen
- C moet onderzoeken of zowel A als B voldoende geld hebben om €5 000 te betalen
Regels van publiek- en Moeten door ondernemingen worden gerespecteerd wanneer zij hun goederen of diensten op
privaatrecht die voorschrijven de markt brengen
wat bedrijven moeten of niet - Doel: vrijheid van ondernemingen begrenzen
mogen doen wanneer zij
optreden op de markt Nog onder te verdelen in 2 categorieën
Regels van publiekrecht, veelal gericht op sturing
Kunnen conjunctureel van aard of structureel van aard zijn
- Conjunctureel: worden vastgesteld om een specifiek tijdelijk probleem te verhelpen
Stel: plotse energiecrisis. Prijs elektriciteit stijgt. Vb van een conjuncturele maatregel is
een plafonnering van de prijs van elektriciteit. Maatregel is tijdelijk & wordt niet meer
gehandhaafd wanneer de energiemarkt zich heeft gestabiliseerd
- Structureel: betreffen de organisatie van de markt als dusdanig
Vb 1: je moet een vergunning hebben om bepaalde diensten op de markt te mogen
brengen = voorwaarde om toe te treden tot de markt
Vb 2: regels van mededingingsrechtelijke aard: doel mededingingsrecht = zorgen dat
ondernemingen zich op een eerlijke manier gedragen wanneer zij goederen/ diensten
aanbieden
Vb: ondernemingen moeten vrij blijven concurreren, kartelafspraken zijn verboden
Regels van privaatrecht, gericht op ordening
Wetgever probeert om evenwicht te creëren tussen verschillende rechtmatig geachte belangen
- Nodig om bepaalde deelnemers van economisch verkeer te beschermen
Vb: veel regels ter bescherming van de consument want consument beschouwd als
zwakkere partij
Voorbeeld 1: consumentenbescherming
Verbintenissenrecht gebaseerd op wilsautonomie & contractsvrijheid: iedereen wordt geacht zijn
eigen belangen te kunnen verdedigen
- MAAR in economische setting kunnen de consumenten hun eigen belangen niet altijd
verdedigen tav ondernemingen
Correctie van wilsautonomie nodig: wetgever regels gemaakt waarin staat welke
bedingen je niet mag opnemen in een contract
Voorbeeld 2: eerlijke concurrentie
Set van regels in WER die er voor moeten zorgen dat het spel tussen ondernemingen eerlijk
wordt gespeeld
- Specifieke bepalingen die bepaalde gedragingen gaan verbieden m.o.o. vrijwaren van eerlijke
concurrentie
Voorbeeld 3: bescherming tussenpersonen
Recht van de tussenpersonen = entiteiten als handelsagenten, concessiehouders &
franchisenemers
- Tussenpersonen moeten ook beschermd worden tegenover hun contractpartners
Voorbeeld 4: intellectuele eigendomsrechten
Beschermen bepaalde personen zoals uitvinders, auteurs
2
, BRONNEN
Heel veel regels over economisch recht -> wij gaan het vooral hebben over de algemene principes &
de doelen van die regels
1. INTERNATIONALE BRONNEN
1.1. 5 SOORTEN VERDRAGEN DIE BELANGRIJK ZIJN VOOR ECONOMISCH RECHT
1.1.1. VERDRAGEN DIE REGELING INHOUDEN VOOR HET INTERNATIONALE ECONOMISCH
RUILVERKEER
= spelregels die werden afgesproken tussen landen over beleid dat zij zullen voeren mbt de
grensoverschrijdende handel
= internationale regeling van handelsverkeer
Vb: WTO (World Trade Organisation)
- WTO-verdrag: doel = internationale handel reglementeren voor leden van WTO
‘De WTO is vandaag bijna dood’: sommige landen houden zich niet aan die regels
WTO-regeling gaat terug op de oorspronkelijk GATT (General Agreement on Tarifs and Traid) van na
WOII
- Doel GATT: spelregels vaststellen voor wat betreft goederen (vb: verbod op invoerbeperkingen)
In jaren 1990: onderhandelingen die geleid hebben tot totstandkoming WTO & waarbij het
toepassingsgebied van die internationale regeling enorm werd uitgebreid
- Totstandkoming GATS (General Agreement on Trading Services): principes over internationale
dienstverlening
- Totstandkoming TRIPS (Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights): internationale
regelgeving mbt intellectuele eigendomsrechten
Vb: minimum bescherming aan auteurs van werken & uitvinders binnen alle WTO lidstaten
Dit alles werd bezegeld met DSU (Disupute Settlement Understanding) = internationale
geschillenregeling
- 2 instanties opgericht waaraan geschillen tussen de landen mbt toepassing van de regels uit de
GATT, GATS & TRIPS kunnen worden voorgelegd
Beroepsinstantie = Appelant body: kan enkel rechtsgelding beraadslagen wanneer er een
bepaalde quorumvereiste bereikt wordt -> MAAR VS weigert om kandidaten voor te dragen
of te bekrachtigen -> appelant body is niet meer samengesteld uit voldoende mensen om
beslissingen te kunnen nemen
Aantal leden van WTO (EU, Canada,…) richten een nieuw geschillenorgaan op in
afwachting van ogenblik waarop appelant body weer kan functioneren
De internationale regeling van de handel is gericht op een zo vrij mogelijk verkeer van goederen &
diensten
- MAAR VS voert een protectionistische economie (vb: grote invoerheffingen) = in strijd met het
WTO-recht maar de andere landen kunnen er niet echt iets tegen doen want de appelant body
functioneert niet meer
We dreigen in situatie te komen waarin de andere landen gedwongen zijn om
vergeldingsmaatregelen te nemen maar dat is ook in strijd met het WTO-recht
DUS: basisprincipes van de GATT moeten we met een korrel zout nemen
Basisprincipes van GATT:
Principe van Wanneer je als lid van de GATT een voordeel toekent aan een ander land, dan moet je datzelfde
3
, meestbegunstiging voordeel onvoorwaardelijk & onmiddellijk aan alle andere landen toekennen
Uitzonderingen:
- Geldt niet binnen douane unies & vrijhandelszones: leden kunnen onderling voordelen toekennen
zonder dat ze die voordelen meteen moeten gaan uitbreiden tot alle andere leden van de WTO
Principe van non- Eens de goederen zijn ingevoerd, moeten die goederen op dezelfde manier behandeld worden
discriminatie ongeacht hun afkomst
- Voorbeeld: verboden om BTW tarief van 21% toe te passen op goederen die gemaakt zijn in de EU
& een tarief van 30% op goederen afkomstig uit de VS
Douanerechten toekennen mag wel = heffing die verschuldigd is op ogenblik dat de goederen worden
ingevoerd
- WTO streeft ernaar om douanerechten doorheen de loop van de tijd telkens verder te verlagen =
stimuleren van grensoverschrijdende handel
Verbod van Gaat zowel over invoerbeperkingen als over uitvoerbeperkingen
kwantitatieve
beperkingen Uitzondering: overheid kan uitvoer van bepaalde goederen verbieden als die vaststelt dat die goederen
noodzakelijk zijn opdat de bevolking een normaal leven zou kunnen leiden
Eerlijke concurrentie Dumping:
- Komt veel voor in media: vooral over feit dat goederen uit China gedumpt worden op de Europese
markt
- Sprake van dumping wanneer goederen beneden hun normale waarde op de markt komen in een
ander land
Beneden normale waarde = prijs die lager is dan prijs die in exportland wordt gehanteerd
- Alleen verboden wanneer door die dumping ernstige schade kan worden toegebracht aan een
bedrijfstak of een aanzienlijk deel ervan: causaal verband moet bewezen worden dumping – schade
- Mogelijke actie: overgaan tot anti-dumping rechten = verhoging van de douanerechten ten belope
van de anti-dumping marge
Stel dat de goederen die vanuit China in EU worden geïmporteerd 10% goedkoper zijn, dan kan
de EU de douanerechten verhogen zodat het prijsverschil geneutraliseerd wordt
Subsidies = voordelen die worden toegekend door overheden aan ondernemingen
- Rechtstreekse toekenning van gelden & fondsen, maar ook belastingvermindering
- Export- & local content subsidies zijn verboden
Exportsubsidies: voordelen die men specifiek als onderneming verkrijgt in kader van export van
zijn goederen naar andere landen van de WTO
Local content subsidies: subsidies toegekend door gebruik van grondstoffen/ goederen die
afkomstig zijn uit het eigen land
- Alle andere subsidies zijn enkel verboden als ze ernstige schade veroorzaken aan een bedrijfstak of
een aanzienlijk deel ervan
- Mogelijke actie tegen verboden subsidie:
Vergeldende maatregelen (countervailing measures) = douanerechten verhogen zolang die
onrechtmatige subsidies worden vertrekt
Procedure starten voor DSU
1.1.2. VERDRAGEN DIE ECONOMISCHE INTEGRATIE NASTREVEN
Doel van die verdragen = vrijhandelszone of douane-unie instellen
- EU is goed vb van douane-unie met vrij verkeer
4
Term economisch recht is een ruim begrip
- Bevat veel regels over optreden van ondernemingen in het economisch verkeer
Tot 2018: onderscheid tussen eco recht & handelsrecht
- Begrip ‘handelaar’ had specifieke juridische betekenis -> vervangen door een
ondernemingsbegrip
Ondernemingsbegrip is ruimer dan begrip handelaar
- Begrip ‘handelaar’ is opgeheven maar oude handelsrecht bestaat nog
Vandaag niet meer verbonden aan notie handelaar maar aan notie ondernemer:
handelsrecht krijgt hierdoor een ruimer toepassingsgebied
Handelsrecht is onderdeel van economisch recht
ALGEMEEN
SITUERING VAN HET HANDELS-, ECONOMISCH EN ONDERNEMINGSRECHT
1. BEGRIP
Economisch recht omvat :
Regelen van privaatrecht Van toepassing op verrichtingen van ondernemingen
gericht op efficiënt en soepel - Doel: transacties tussen ondernemingen soepel en efficiënt laten verlopen
verkeer
Voorbeeld: bewijsreglementering: in zaken tussen ondernemingen is er vrij bewijs.
- Bewijs kan geleverd worden met alle mogelijke middelen van recht (ook getuigen &
vermoedens)
- Wel nuttig om een onderhandse akte op te maken, maar dat is geen absolute vereist om
bewijs te kunnen leveren
- Waarom?
Reden 1 : tussen ondernemingen moet het eenvoudig zijn om handel te drijven: ze
moeten hun niet altijd bezig houden met het opmaken van een onderhandse akte om
bewijs te kunnen leveren -> ze kunnen vlotter handelen
Reden 2: ondernemingen hebben niet dezelfde bescherming nodig als particulieren
>< bewijs in burgerlijk recht: als rechtshandeling boven €3 500 gaat, dan werken we met een
gereglementeerd bewijsrecht
- Bewijs kan alleen geleverd worden adhv een onderhandse of authentieke akte
- Onderhandse akte = document dat de handtekening draagt van alle partijen bij het contract
Voorbeeld: hoofdelijkheid wanneer ondernemingen zich verbinden
- A & B gaan samen contracteren met C. A & B verbinden tot betaling van €10 000 tav C, die
goederen zal leveren. A & B vermoed hoofdelijk gehouden te zijn
- C kan volle €10 000 zowel van A als B verkrijgen. Partij die €10 000 moet daarna aan de
andere partij vragen om hem terug te betalen
- Zorgt ervoor dat het handelsverkeer vlotter kan lopen: C moet in dit geval enkel de
solvabiliteit van 1 van de 2 partijen onderzoeken
Als C weet dat A voldoende geld heeft om die €10 000 te betalen, moet die zich niet
bezig houden met de solvabiliteit van B
>< schuldsplitsing in burgerlijk recht
- Vb: A & B gaan samen contracteren met C. A & B verbinden tot betaling van €10 000 tav C
die goederen zal leveren. Wanneer A & B niet vrijwillig betalen, zal C zich moeten wenden tot
1
, zowel 1 als B & kan hij van elk van beiden maar de helft krijgen
- C moet onderzoeken of zowel A als B voldoende geld hebben om €5 000 te betalen
Regels van publiek- en Moeten door ondernemingen worden gerespecteerd wanneer zij hun goederen of diensten op
privaatrecht die voorschrijven de markt brengen
wat bedrijven moeten of niet - Doel: vrijheid van ondernemingen begrenzen
mogen doen wanneer zij
optreden op de markt Nog onder te verdelen in 2 categorieën
Regels van publiekrecht, veelal gericht op sturing
Kunnen conjunctureel van aard of structureel van aard zijn
- Conjunctureel: worden vastgesteld om een specifiek tijdelijk probleem te verhelpen
Stel: plotse energiecrisis. Prijs elektriciteit stijgt. Vb van een conjuncturele maatregel is
een plafonnering van de prijs van elektriciteit. Maatregel is tijdelijk & wordt niet meer
gehandhaafd wanneer de energiemarkt zich heeft gestabiliseerd
- Structureel: betreffen de organisatie van de markt als dusdanig
Vb 1: je moet een vergunning hebben om bepaalde diensten op de markt te mogen
brengen = voorwaarde om toe te treden tot de markt
Vb 2: regels van mededingingsrechtelijke aard: doel mededingingsrecht = zorgen dat
ondernemingen zich op een eerlijke manier gedragen wanneer zij goederen/ diensten
aanbieden
Vb: ondernemingen moeten vrij blijven concurreren, kartelafspraken zijn verboden
Regels van privaatrecht, gericht op ordening
Wetgever probeert om evenwicht te creëren tussen verschillende rechtmatig geachte belangen
- Nodig om bepaalde deelnemers van economisch verkeer te beschermen
Vb: veel regels ter bescherming van de consument want consument beschouwd als
zwakkere partij
Voorbeeld 1: consumentenbescherming
Verbintenissenrecht gebaseerd op wilsautonomie & contractsvrijheid: iedereen wordt geacht zijn
eigen belangen te kunnen verdedigen
- MAAR in economische setting kunnen de consumenten hun eigen belangen niet altijd
verdedigen tav ondernemingen
Correctie van wilsautonomie nodig: wetgever regels gemaakt waarin staat welke
bedingen je niet mag opnemen in een contract
Voorbeeld 2: eerlijke concurrentie
Set van regels in WER die er voor moeten zorgen dat het spel tussen ondernemingen eerlijk
wordt gespeeld
- Specifieke bepalingen die bepaalde gedragingen gaan verbieden m.o.o. vrijwaren van eerlijke
concurrentie
Voorbeeld 3: bescherming tussenpersonen
Recht van de tussenpersonen = entiteiten als handelsagenten, concessiehouders &
franchisenemers
- Tussenpersonen moeten ook beschermd worden tegenover hun contractpartners
Voorbeeld 4: intellectuele eigendomsrechten
Beschermen bepaalde personen zoals uitvinders, auteurs
2
, BRONNEN
Heel veel regels over economisch recht -> wij gaan het vooral hebben over de algemene principes &
de doelen van die regels
1. INTERNATIONALE BRONNEN
1.1. 5 SOORTEN VERDRAGEN DIE BELANGRIJK ZIJN VOOR ECONOMISCH RECHT
1.1.1. VERDRAGEN DIE REGELING INHOUDEN VOOR HET INTERNATIONALE ECONOMISCH
RUILVERKEER
= spelregels die werden afgesproken tussen landen over beleid dat zij zullen voeren mbt de
grensoverschrijdende handel
= internationale regeling van handelsverkeer
Vb: WTO (World Trade Organisation)
- WTO-verdrag: doel = internationale handel reglementeren voor leden van WTO
‘De WTO is vandaag bijna dood’: sommige landen houden zich niet aan die regels
WTO-regeling gaat terug op de oorspronkelijk GATT (General Agreement on Tarifs and Traid) van na
WOII
- Doel GATT: spelregels vaststellen voor wat betreft goederen (vb: verbod op invoerbeperkingen)
In jaren 1990: onderhandelingen die geleid hebben tot totstandkoming WTO & waarbij het
toepassingsgebied van die internationale regeling enorm werd uitgebreid
- Totstandkoming GATS (General Agreement on Trading Services): principes over internationale
dienstverlening
- Totstandkoming TRIPS (Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights): internationale
regelgeving mbt intellectuele eigendomsrechten
Vb: minimum bescherming aan auteurs van werken & uitvinders binnen alle WTO lidstaten
Dit alles werd bezegeld met DSU (Disupute Settlement Understanding) = internationale
geschillenregeling
- 2 instanties opgericht waaraan geschillen tussen de landen mbt toepassing van de regels uit de
GATT, GATS & TRIPS kunnen worden voorgelegd
Beroepsinstantie = Appelant body: kan enkel rechtsgelding beraadslagen wanneer er een
bepaalde quorumvereiste bereikt wordt -> MAAR VS weigert om kandidaten voor te dragen
of te bekrachtigen -> appelant body is niet meer samengesteld uit voldoende mensen om
beslissingen te kunnen nemen
Aantal leden van WTO (EU, Canada,…) richten een nieuw geschillenorgaan op in
afwachting van ogenblik waarop appelant body weer kan functioneren
De internationale regeling van de handel is gericht op een zo vrij mogelijk verkeer van goederen &
diensten
- MAAR VS voert een protectionistische economie (vb: grote invoerheffingen) = in strijd met het
WTO-recht maar de andere landen kunnen er niet echt iets tegen doen want de appelant body
functioneert niet meer
We dreigen in situatie te komen waarin de andere landen gedwongen zijn om
vergeldingsmaatregelen te nemen maar dat is ook in strijd met het WTO-recht
DUS: basisprincipes van de GATT moeten we met een korrel zout nemen
Basisprincipes van GATT:
Principe van Wanneer je als lid van de GATT een voordeel toekent aan een ander land, dan moet je datzelfde
3
, meestbegunstiging voordeel onvoorwaardelijk & onmiddellijk aan alle andere landen toekennen
Uitzonderingen:
- Geldt niet binnen douane unies & vrijhandelszones: leden kunnen onderling voordelen toekennen
zonder dat ze die voordelen meteen moeten gaan uitbreiden tot alle andere leden van de WTO
Principe van non- Eens de goederen zijn ingevoerd, moeten die goederen op dezelfde manier behandeld worden
discriminatie ongeacht hun afkomst
- Voorbeeld: verboden om BTW tarief van 21% toe te passen op goederen die gemaakt zijn in de EU
& een tarief van 30% op goederen afkomstig uit de VS
Douanerechten toekennen mag wel = heffing die verschuldigd is op ogenblik dat de goederen worden
ingevoerd
- WTO streeft ernaar om douanerechten doorheen de loop van de tijd telkens verder te verlagen =
stimuleren van grensoverschrijdende handel
Verbod van Gaat zowel over invoerbeperkingen als over uitvoerbeperkingen
kwantitatieve
beperkingen Uitzondering: overheid kan uitvoer van bepaalde goederen verbieden als die vaststelt dat die goederen
noodzakelijk zijn opdat de bevolking een normaal leven zou kunnen leiden
Eerlijke concurrentie Dumping:
- Komt veel voor in media: vooral over feit dat goederen uit China gedumpt worden op de Europese
markt
- Sprake van dumping wanneer goederen beneden hun normale waarde op de markt komen in een
ander land
Beneden normale waarde = prijs die lager is dan prijs die in exportland wordt gehanteerd
- Alleen verboden wanneer door die dumping ernstige schade kan worden toegebracht aan een
bedrijfstak of een aanzienlijk deel ervan: causaal verband moet bewezen worden dumping – schade
- Mogelijke actie: overgaan tot anti-dumping rechten = verhoging van de douanerechten ten belope
van de anti-dumping marge
Stel dat de goederen die vanuit China in EU worden geïmporteerd 10% goedkoper zijn, dan kan
de EU de douanerechten verhogen zodat het prijsverschil geneutraliseerd wordt
Subsidies = voordelen die worden toegekend door overheden aan ondernemingen
- Rechtstreekse toekenning van gelden & fondsen, maar ook belastingvermindering
- Export- & local content subsidies zijn verboden
Exportsubsidies: voordelen die men specifiek als onderneming verkrijgt in kader van export van
zijn goederen naar andere landen van de WTO
Local content subsidies: subsidies toegekend door gebruik van grondstoffen/ goederen die
afkomstig zijn uit het eigen land
- Alle andere subsidies zijn enkel verboden als ze ernstige schade veroorzaken aan een bedrijfstak of
een aanzienlijk deel ervan
- Mogelijke actie tegen verboden subsidie:
Vergeldende maatregelen (countervailing measures) = douanerechten verhogen zolang die
onrechtmatige subsidies worden vertrekt
Procedure starten voor DSU
1.1.2. VERDRAGEN DIE ECONOMISCHE INTEGRATIE NASTREVEN
Doel van die verdragen = vrijhandelszone of douane-unie instellen
- EU is goed vb van douane-unie met vrij verkeer
4
