Les 10: Handelingskader en spanningsvelden
1 Handelingskader vanuit mensenrechtengedachte
KRACHTLIJNEN HANDELINGSKADER
Handelen vertrekt vanuit principes, Handelen vanuit principes van
uitgangspunten van sociaal werk. zie hiervoor mensenrechten verwijst naar 5 bouwstenen
‘krachtlijnen’ die uit de conferentie ‘Sterk sociaal die een handelingskader vormen uit:
werk’ gekomen zijn
Nabijheid en laagdrempelig werken Leefwereldgericht handelen
Politiserend werken Systeemwereldgericht handelen
Procesmatig werken Participatief handelen
Generalistisch werken Politiserend handelen
Verbindend werken Ontgrenzend handelen
Het uitgangspunt van het handelingskader is dat ‘mensenrechten’ een sociale constructie zijn
(versus mensenrechten als onveranderlijke, vaststaande ‘objectieve’ normen die toegepast moeten
worden in de praktijk.)
Dat heeft implicaties:
Mensenrechten kunnen op verschillende manieren ingevuld én dus gerealiseerd worden
Het handelingsvermogen van élke mens garanderen staat centraal in sociaal werk
Sociaal werkers moeten een actieve actor zijn in de ontwikkeling van mensenrechten
Principes van het handelingskader hangen onlosmakelijk samen
1.1 Systeemwereldgericht handelen
‘Systeemwereldgericht werken is werken aan/met het geheel van geïnstitutionaliseerde
maatschappelijke hulpbronnen (hieronder) die noodzakelijk zijn voor de realisatie van
mensenrechten én werken aan de toegankelijkheid van deze hulpbronnen.’
1) Materieel-economische hulpbronnen
Om toegang tot mensenrechten te garanderen, ook oog voor:
Institutionele aard: collectieve voorzieningen en organisaties in het sow: OCMW,
ziekenfonds, ziekenhuis, scholen, VDAB, Kind&Gezin, hulpkas, justitiehuis…
Materiële aard: uitkering, premies en kortingen, voedselpakket, sociale woning, medicatie,
opvang,…
1
, Maar het bestaan ervan is vaak niet voldoende om tot mensenrechten komen. Kijk naar het
Matteuseffect ( = het rijker worden van de rijken en het armer worden van de armen, doordat de
rijken relatief gezien meer voordeel (kunnen) halen uit de materieel-economische bronnen dan
mensen in armoede.) Daarom moet je als sociaal werker, ook oog hebben voor:
2) Sociaal-culturele hulpbronnen
Sociaal netwerk
Sociaal-culturele vaardigheden, kennis, attitudes, waarden en normen (op tijd komen,
mondig zijn, hulpvraag kunnen formuleren, gepaste kleding…)
Elementen waar men moet over nadenken als men systeemwereldgericht wil handelen:
1. Wat is de rol van de overheid inzake mensenrechten? Wie is verantwoordelijk?
2. Gaat het over een doelgroepenbenadering of over een universele benadering?
3. Hoe zit het met de toegankelijkheid van maatschappelijke systemen en hulpbronnen?
1.2 Leefwereldgericht handelen
‘Leefwereldgericht handelen gaat om het aansluiting vinden en starten bij de problemen, de kwesties
en de ervaringen (van onrecht) die zich voordoen in de dagelijkse realiteit, in de leefwereld van
mensen.
Hierbij ligt de focus in eerste instantie op de subjectieve ervaringen en betekenissen van burgers en
de opdracht voor het sociaal werk om deze ervaringen te leren kennen en te leren begrijpen.
Leefwereldgericht handelen gaat ook over het leren ingrijpen in en vanuit de leefwereld van
mensen.’
Over welke (subjectieve) ervaringen kan het gaan? Ongelijke behandeling in het onderwijs, Ongelijke
behandeling in de administratie, Ongelijke insluiting in de samenleving, …
Elementen waar men moet over nadenken als men leefwereldgericht wil handelen:
1) Met welke ervaringen, knelpunten en noden gaat sociaal werk aan de slag?
2) Hoe wordt de verbinding gemaakt met de systeemwereld?
3) Hoe kan leefwereld-verbindend gewerkt worden en waartoe?
4) Zijn er valkuilen in het leefwereldgericht handelen?
1.3 Participatief handelen
‘Participatief handelen wil mensen ondersteunen in hun handelingsmogelijkheden zodat zij beter in
staat zijn om aansluiting te vinden bij de samenleving, een samenleving die via participatief handelen
dan op haar beurt weer in vraag kan worden gesteld.’
Centrale begrippen in participatief handelen zijn:
2
1 Handelingskader vanuit mensenrechtengedachte
KRACHTLIJNEN HANDELINGSKADER
Handelen vertrekt vanuit principes, Handelen vanuit principes van
uitgangspunten van sociaal werk. zie hiervoor mensenrechten verwijst naar 5 bouwstenen
‘krachtlijnen’ die uit de conferentie ‘Sterk sociaal die een handelingskader vormen uit:
werk’ gekomen zijn
Nabijheid en laagdrempelig werken Leefwereldgericht handelen
Politiserend werken Systeemwereldgericht handelen
Procesmatig werken Participatief handelen
Generalistisch werken Politiserend handelen
Verbindend werken Ontgrenzend handelen
Het uitgangspunt van het handelingskader is dat ‘mensenrechten’ een sociale constructie zijn
(versus mensenrechten als onveranderlijke, vaststaande ‘objectieve’ normen die toegepast moeten
worden in de praktijk.)
Dat heeft implicaties:
Mensenrechten kunnen op verschillende manieren ingevuld én dus gerealiseerd worden
Het handelingsvermogen van élke mens garanderen staat centraal in sociaal werk
Sociaal werkers moeten een actieve actor zijn in de ontwikkeling van mensenrechten
Principes van het handelingskader hangen onlosmakelijk samen
1.1 Systeemwereldgericht handelen
‘Systeemwereldgericht werken is werken aan/met het geheel van geïnstitutionaliseerde
maatschappelijke hulpbronnen (hieronder) die noodzakelijk zijn voor de realisatie van
mensenrechten én werken aan de toegankelijkheid van deze hulpbronnen.’
1) Materieel-economische hulpbronnen
Om toegang tot mensenrechten te garanderen, ook oog voor:
Institutionele aard: collectieve voorzieningen en organisaties in het sow: OCMW,
ziekenfonds, ziekenhuis, scholen, VDAB, Kind&Gezin, hulpkas, justitiehuis…
Materiële aard: uitkering, premies en kortingen, voedselpakket, sociale woning, medicatie,
opvang,…
1
, Maar het bestaan ervan is vaak niet voldoende om tot mensenrechten komen. Kijk naar het
Matteuseffect ( = het rijker worden van de rijken en het armer worden van de armen, doordat de
rijken relatief gezien meer voordeel (kunnen) halen uit de materieel-economische bronnen dan
mensen in armoede.) Daarom moet je als sociaal werker, ook oog hebben voor:
2) Sociaal-culturele hulpbronnen
Sociaal netwerk
Sociaal-culturele vaardigheden, kennis, attitudes, waarden en normen (op tijd komen,
mondig zijn, hulpvraag kunnen formuleren, gepaste kleding…)
Elementen waar men moet over nadenken als men systeemwereldgericht wil handelen:
1. Wat is de rol van de overheid inzake mensenrechten? Wie is verantwoordelijk?
2. Gaat het over een doelgroepenbenadering of over een universele benadering?
3. Hoe zit het met de toegankelijkheid van maatschappelijke systemen en hulpbronnen?
1.2 Leefwereldgericht handelen
‘Leefwereldgericht handelen gaat om het aansluiting vinden en starten bij de problemen, de kwesties
en de ervaringen (van onrecht) die zich voordoen in de dagelijkse realiteit, in de leefwereld van
mensen.
Hierbij ligt de focus in eerste instantie op de subjectieve ervaringen en betekenissen van burgers en
de opdracht voor het sociaal werk om deze ervaringen te leren kennen en te leren begrijpen.
Leefwereldgericht handelen gaat ook over het leren ingrijpen in en vanuit de leefwereld van
mensen.’
Over welke (subjectieve) ervaringen kan het gaan? Ongelijke behandeling in het onderwijs, Ongelijke
behandeling in de administratie, Ongelijke insluiting in de samenleving, …
Elementen waar men moet over nadenken als men leefwereldgericht wil handelen:
1) Met welke ervaringen, knelpunten en noden gaat sociaal werk aan de slag?
2) Hoe wordt de verbinding gemaakt met de systeemwereld?
3) Hoe kan leefwereld-verbindend gewerkt worden en waartoe?
4) Zijn er valkuilen in het leefwereldgericht handelen?
1.3 Participatief handelen
‘Participatief handelen wil mensen ondersteunen in hun handelingsmogelijkheden zodat zij beter in
staat zijn om aansluiting te vinden bij de samenleving, een samenleving die via participatief handelen
dan op haar beurt weer in vraag kan worden gesteld.’
Centrale begrippen in participatief handelen zijn:
2
