Les 3: De Belgische welvaartstaat
De uitbouw van de welvaartsstaat is een geschiedenis van sociale strijd over sociale noden. Die noden
worden omgezet tot rechten doorheen een proces waarbij ze duidelijk worden geformuleerd en eisen
worden ontwikkeld om die noden te lenigen. Sociale rechten vallen dus niet uit de lucht of komen
niet zomaar voort uit wetten, maar zijn het voorwerp en het resultaat van strijd en onderhandeling.
Verhelderend is in dat verband het onderscheid tussen
Formele rechten zijn de rechten ‘op papier’ en worden top-down geformuleerd
Rechten in de feiten zijn recht als het lenigen van noden in de praktijk vanuit een bottom-up
eis over wat een basisrecht zou moeten zijn.
Dat proces van nood naar recht is vaak een langdurig proces om een nood te formuleren, in het
publieke debat te brengen, om te zetten naar instellingen en procedures in de welvaartsstaat
V
Formele n
erkennin p
g als
recht
Formulerin
g van
sociale
nood
1 Historiek van de Belgische welvaartsstaat
Elke welvaartsstaat kende een eigen ontwikkeling, verbonden met de politieke, maatschappelijke en
economische context. We bekijken dit voor onze eigen Belgische welvaartsstaat.van het land…
, 1.1 Van laissez-faire naar eerste sociale bescherming:
crisis 1885-1886 zorgt voor kantelpunt
De vlugge industrialisering, vooral in stedelijke centra, in het jonge België had geleid tot sterke
economische groei en nationale rijkdom, maar tegelijk voor de vernietiging van de huisnijverheid en
de uitbuiting van de arbeiders in de fabrieken.
De overheid voert een laisser faire politiek. Industriële ontwikkeling en handel moeten zorgen voor
economische welvaart, de overheid legt zo weinig mogelijk beperkingen en regels op.
De eerste verenigingen van onderlinge bijstand voor arbeiders worden opgericht onder de vorm van
spaarkassen die tussenkomen in geval van overlijden, ziekte of werkloosheid.
De crisis van 1886 brengt verandering in de situatie. Een regeringscommissie onderzoekt de sociale
situatie en de koning zelf belooft sociale verandering in een toespraak op 10 november 1886 in het
Parlement.
1.2 Eerste vormen van sociale bescherming 1886-1914
Dit wordt een keerpunt
° Want in de volgende periode komt de eerste sociale wetgeving tot stand, zoals de reglementering
van vrouwen- en kinderarbeid (1889), de wet op arbeidsovereenkomsten (1900), de wet op
verzekering tegen arbeidsongevallen (1903) en de invoering van de leerplicht tot 14 jaar (1914).
° Verder is er de eerste ondersteuning van de volkswoningbouw (zie Canon)
>> verwijzen naar ondersteuning privaat woningbezit
° De sociale zekerheid blijft in ons land een stelsel van vrijwillige sociale verzekering in handen van
arbeidersorganisaties. Dit is anders dan de Duitse verplichte sociale verzekeringen .
° In 1894 krijgen de maatschappijen van onderlinge bijstand een wettelijk statuut en mogen ze
diensten oprichten. Dit leidt tot de oprichting van landelijke ziekenfondsen vanaf 1906, die vanaf
1912 ook worden gesubsidieerd.
1.3 Uitbouw sociale bescherming na WOI (1918-1930)
° Tussen de twee wereldoorlogen wordt het sociaal recht (arbeidsrecht en sociaal zekerheidsrecht)
verder uitgebouwd.
° Het stelsel van de ‘sociale verzekeringen’ wordt wel nog opgevat als een verzekering van risico’s
zoals bij privéverzekeringen,. De toetreding tot die sociale verzekeringen is vrijwillig behalve voor
pensioenen (1924) en kinderbijslagen (1930).
° De vakbonden krijgen meer erkenning door de wet op de vrijheid van vereniging (1921) en de
eerste paritaire commissies waar ze met de werkgevers over collectieve arbeidsovereenkomsten
onderhandelen. De arbeidersbewegingen worden stelselmatig uitgebouwd met vakbonden,
mutualiteiten, coöperatieven en vormingsorganisaties.
° Pas vanaf 1919 wordt de sociale huisvesting aangepakt door de oprichting van de Nationale
Maatschappij voor Goedkope Woningen. De uitbouw van sociale woningen wordt uitgevoerd door
De uitbouw van de welvaartsstaat is een geschiedenis van sociale strijd over sociale noden. Die noden
worden omgezet tot rechten doorheen een proces waarbij ze duidelijk worden geformuleerd en eisen
worden ontwikkeld om die noden te lenigen. Sociale rechten vallen dus niet uit de lucht of komen
niet zomaar voort uit wetten, maar zijn het voorwerp en het resultaat van strijd en onderhandeling.
Verhelderend is in dat verband het onderscheid tussen
Formele rechten zijn de rechten ‘op papier’ en worden top-down geformuleerd
Rechten in de feiten zijn recht als het lenigen van noden in de praktijk vanuit een bottom-up
eis over wat een basisrecht zou moeten zijn.
Dat proces van nood naar recht is vaak een langdurig proces om een nood te formuleren, in het
publieke debat te brengen, om te zetten naar instellingen en procedures in de welvaartsstaat
V
Formele n
erkennin p
g als
recht
Formulerin
g van
sociale
nood
1 Historiek van de Belgische welvaartsstaat
Elke welvaartsstaat kende een eigen ontwikkeling, verbonden met de politieke, maatschappelijke en
economische context. We bekijken dit voor onze eigen Belgische welvaartsstaat.van het land…
, 1.1 Van laissez-faire naar eerste sociale bescherming:
crisis 1885-1886 zorgt voor kantelpunt
De vlugge industrialisering, vooral in stedelijke centra, in het jonge België had geleid tot sterke
economische groei en nationale rijkdom, maar tegelijk voor de vernietiging van de huisnijverheid en
de uitbuiting van de arbeiders in de fabrieken.
De overheid voert een laisser faire politiek. Industriële ontwikkeling en handel moeten zorgen voor
economische welvaart, de overheid legt zo weinig mogelijk beperkingen en regels op.
De eerste verenigingen van onderlinge bijstand voor arbeiders worden opgericht onder de vorm van
spaarkassen die tussenkomen in geval van overlijden, ziekte of werkloosheid.
De crisis van 1886 brengt verandering in de situatie. Een regeringscommissie onderzoekt de sociale
situatie en de koning zelf belooft sociale verandering in een toespraak op 10 november 1886 in het
Parlement.
1.2 Eerste vormen van sociale bescherming 1886-1914
Dit wordt een keerpunt
° Want in de volgende periode komt de eerste sociale wetgeving tot stand, zoals de reglementering
van vrouwen- en kinderarbeid (1889), de wet op arbeidsovereenkomsten (1900), de wet op
verzekering tegen arbeidsongevallen (1903) en de invoering van de leerplicht tot 14 jaar (1914).
° Verder is er de eerste ondersteuning van de volkswoningbouw (zie Canon)
>> verwijzen naar ondersteuning privaat woningbezit
° De sociale zekerheid blijft in ons land een stelsel van vrijwillige sociale verzekering in handen van
arbeidersorganisaties. Dit is anders dan de Duitse verplichte sociale verzekeringen .
° In 1894 krijgen de maatschappijen van onderlinge bijstand een wettelijk statuut en mogen ze
diensten oprichten. Dit leidt tot de oprichting van landelijke ziekenfondsen vanaf 1906, die vanaf
1912 ook worden gesubsidieerd.
1.3 Uitbouw sociale bescherming na WOI (1918-1930)
° Tussen de twee wereldoorlogen wordt het sociaal recht (arbeidsrecht en sociaal zekerheidsrecht)
verder uitgebouwd.
° Het stelsel van de ‘sociale verzekeringen’ wordt wel nog opgevat als een verzekering van risico’s
zoals bij privéverzekeringen,. De toetreding tot die sociale verzekeringen is vrijwillig behalve voor
pensioenen (1924) en kinderbijslagen (1930).
° De vakbonden krijgen meer erkenning door de wet op de vrijheid van vereniging (1921) en de
eerste paritaire commissies waar ze met de werkgevers over collectieve arbeidsovereenkomsten
onderhandelen. De arbeidersbewegingen worden stelselmatig uitgebouwd met vakbonden,
mutualiteiten, coöperatieven en vormingsorganisaties.
° Pas vanaf 1919 wordt de sociale huisvesting aangepakt door de oprichting van de Nationale
Maatschappij voor Goedkope Woningen. De uitbouw van sociale woningen wordt uitgevoerd door
