Jeroen Goots Professor Walter Schaeken
Professor Hans Stuyck (plaatsvervanger)
Academiejaar 2023-2024 KU Leuven
Samenvatting
Algemene psychologie
,SAMENVATTING ALGEMENE PSYCHOLOGIE
In deze samenvatting vind je één duidelijk en gestructureerd overzicht van alle leerstof uit de
hoorcolleges én het handboek Psychologie (3e editie) van Marc Brysbaert. Ook delen uit het
handboek die prof. Stuyck niet of te weinig heeft uitgelegd in de hoorcolleges, maar wel leerstof
zijn, zijn in de samenvatting verwerkt. De samenvatting bevat de belangrijkste foto’s vanuit de
powerpoints. Met deze samenvatting dek je dus alle mogelijke leerstof af. Daarnaast bevat de
samenvatting tips bij delen die moeilijker te begrijpen zijn en bevat ze de antwoorden op de
voorbeeldexamenvragen die prof. Stuyck in de hoorcolleges bespreekt.
Ik haalde met deze samenvatting een 16/20.
INHOUDSTAFEL
1 Hoofdstuk 1: Wat is psychologie? ___________________________________________ 3
2 Hoofdstuk 2: Het zenuwstelsel ____________________________________________ 17
3 Hoofdstuk 3: Waarneming ________________________________________________ 25
4 Hoofdstuk 4: Conditionering en leren _______________________________________ 43
5 Hoofdstuk 5: Het geheugen _______________________________________________ 56
7 Hoofdstuk 7: Intelligentie ________________________________________________ 78
8 Hoofdstuk 8: Persoonlijkheid _____________________________________________ 91
11 Hoofdstuk 11: Sociale psychologie ________________________________________ 102
© Jeroen Goots Algemene psychologie 2
,1 HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1.1 DEFINITIE
• Psychologie =
o een wetenschap waarbij het gedrag wordt bestudeerd en waarbij (visueel)
gedrag gebruikt wordt om de interne processen (niet-visueel) te begrijpen die
aan de basis liggen van gedrag
o op exact wetenschappelijke manier bestudeerd
• Korte voorgeschiedenis
o duurde lang voordat wetenschappelijke studie startte → redenen:
1) complexiteit van het fenomeen
2) ziel = heilig en verheven → mag niet bestudeerd worden
o filosofen dachten hier al over na
§ Plato: kennis komt voort uit menselijke geest
§ Socrates: geheugen als een vogelkooi = metafoor voor kennisverwering
→ vogel vangen en in een vogelkooi steken; kennis terugvinden = in de
kooi grijpen en vogel terugvinden
o toen: intuïtief ↔ nu: exact wetenschappelijk (observatie)
1.2 ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK MAAKTEN
1.2.1 Toenemend belang van wetenschap in de maatschappij
1.2.1.1 Kerk
• centrale rol in de middeleeuwen
• na val Romeinse rijk → Kerk = enige instantie die onderwijs stimuleerde
o onderwijs: geloof centraal
o ziel bestuderen mag niet
1.2.1.2 Reformatie
• gelijktijdig met wetenschappelijke revolutie
o systematische observatie
§ observeren
§ gegevens verzamelen
§ analyseren
§ induceren
↔ Kerk
© Jeroen Goots Algemene psychologie 3
, o probleem van toen = systematische meetfouten
§ ene krijgt andere resultaten dan andere
§ Donders experiment (cf. infra)
• Copernicaanse Revolutie
o geen geocentrisme, wel heliocentrisme (zon in het centrum v/h heelal)
o mensen (en aarde) niet langer middelpunt
o mens zelf onderworpen aan natuurwetten → mens kan bestudeerd w
o later ook Galilei en Newton
o systematische observatie ipv oude geschriften bestuderen
• Donders experiment: mentale chronometrie
o 3 condities:
1) informatieverwerken
ð ”ki” herhalen
2) informatieverwerking + discrimineren + keuze maken
ð “ka” en “ko” herhalen
3) informatieverwerking + discrimineren
ð “ki” herhalen; “ka”, “ko” negeren
o 3 - 1 = discriminatietijd
o 2 - 3 = keuzetijd
ð persoonlijke fout
1.2.2 Ontwikkelingen in de filosofie
1.2.2.1 Descartes: rationalisme
• Dualisme
o mensen bestaan uit 2 onafhankelijke elementen: lichaam en geest
o geest: vrije wil + niet onderhevig aan natuurwetten
o lichaam: omhulsel van de geest + onderhevig aan natuurwetten
o cf. Plato en Kerk
=> lichaam kon bestudeerd worden (onderworpen aan natuurwetten)
• Rationalisme
o = de waarheid kan afgeleid worden via de rede, door na te denken
o observatie is niet nodig
• Nativisme
o sommige kennis is aangeboren
o vormt uitgangspunt voor alle latere kennis
1.2.2.2 Empirisme:
• ↔ rationalisme
o observatie is noodzakelijk
© Jeroen Goots Algemene psychologie 4
, • kennis komt tot stand via sensorische processen
o niet aangeboren (cf. Descartes)
o tabula rasa (↔ Platos ziel)
=> ook geest mag bestudeerd worden
• Locke: associationisme
o combinaties (associaties) van eenvoudige ideeën → hogere-orde kennis
o twee dingen tegelijk ervaren → mentaal geassocieerd
§ vb. hond en bijten
1.2.3 Darwin (1809-1882) en de evolutietheorie
• Natuurlijke selectie of “survival of the fittest”
o Soorten die zich best aanpassen hebben meer succes
• gevolgen:
o mens ontstaan uit dieren
§ start van comparatieve psychologie (leren en conditioneren)
o mens onderhevig aan die natuurwetten
1.3 DE BEGINJAREN VAN DE PSYCHOLOGIE
1.3.1 Overzicht
• Europa:
1) Wundt en het structuralisme
2) Binet en de toegepaste psychologie
3) Freud en het onbewuste
• Verenigde Staten:
1) Functionalisme
2) Behaviorisme
3) Cognitieve psychologie
1.3.2 Wundt en het structuralisme
• Europa: Wundt
o 1e psychologisch laboratorium opgericht 1879 in Leipzig = start psychologie
• Amerika: Titchener
o nam ideeën mee van Europa naar Amerika
o belang van introspectie
• algemeen idee = onderzoek naar de elementen van het bewustzijn:
o Elk complex proces kan gereduceerd worden tot een combinatie van
elementaire componenten = losstaande stukjes → bedoeling psychologie:
structuur achterhalen
© Jeroen Goots Algemene psychologie 5
Professor Hans Stuyck (plaatsvervanger)
Academiejaar 2023-2024 KU Leuven
Samenvatting
Algemene psychologie
,SAMENVATTING ALGEMENE PSYCHOLOGIE
In deze samenvatting vind je één duidelijk en gestructureerd overzicht van alle leerstof uit de
hoorcolleges én het handboek Psychologie (3e editie) van Marc Brysbaert. Ook delen uit het
handboek die prof. Stuyck niet of te weinig heeft uitgelegd in de hoorcolleges, maar wel leerstof
zijn, zijn in de samenvatting verwerkt. De samenvatting bevat de belangrijkste foto’s vanuit de
powerpoints. Met deze samenvatting dek je dus alle mogelijke leerstof af. Daarnaast bevat de
samenvatting tips bij delen die moeilijker te begrijpen zijn en bevat ze de antwoorden op de
voorbeeldexamenvragen die prof. Stuyck in de hoorcolleges bespreekt.
Ik haalde met deze samenvatting een 16/20.
INHOUDSTAFEL
1 Hoofdstuk 1: Wat is psychologie? ___________________________________________ 3
2 Hoofdstuk 2: Het zenuwstelsel ____________________________________________ 17
3 Hoofdstuk 3: Waarneming ________________________________________________ 25
4 Hoofdstuk 4: Conditionering en leren _______________________________________ 43
5 Hoofdstuk 5: Het geheugen _______________________________________________ 56
7 Hoofdstuk 7: Intelligentie ________________________________________________ 78
8 Hoofdstuk 8: Persoonlijkheid _____________________________________________ 91
11 Hoofdstuk 11: Sociale psychologie ________________________________________ 102
© Jeroen Goots Algemene psychologie 2
,1 HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1.1 DEFINITIE
• Psychologie =
o een wetenschap waarbij het gedrag wordt bestudeerd en waarbij (visueel)
gedrag gebruikt wordt om de interne processen (niet-visueel) te begrijpen die
aan de basis liggen van gedrag
o op exact wetenschappelijke manier bestudeerd
• Korte voorgeschiedenis
o duurde lang voordat wetenschappelijke studie startte → redenen:
1) complexiteit van het fenomeen
2) ziel = heilig en verheven → mag niet bestudeerd worden
o filosofen dachten hier al over na
§ Plato: kennis komt voort uit menselijke geest
§ Socrates: geheugen als een vogelkooi = metafoor voor kennisverwering
→ vogel vangen en in een vogelkooi steken; kennis terugvinden = in de
kooi grijpen en vogel terugvinden
o toen: intuïtief ↔ nu: exact wetenschappelijk (observatie)
1.2 ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK MAAKTEN
1.2.1 Toenemend belang van wetenschap in de maatschappij
1.2.1.1 Kerk
• centrale rol in de middeleeuwen
• na val Romeinse rijk → Kerk = enige instantie die onderwijs stimuleerde
o onderwijs: geloof centraal
o ziel bestuderen mag niet
1.2.1.2 Reformatie
• gelijktijdig met wetenschappelijke revolutie
o systematische observatie
§ observeren
§ gegevens verzamelen
§ analyseren
§ induceren
↔ Kerk
© Jeroen Goots Algemene psychologie 3
, o probleem van toen = systematische meetfouten
§ ene krijgt andere resultaten dan andere
§ Donders experiment (cf. infra)
• Copernicaanse Revolutie
o geen geocentrisme, wel heliocentrisme (zon in het centrum v/h heelal)
o mensen (en aarde) niet langer middelpunt
o mens zelf onderworpen aan natuurwetten → mens kan bestudeerd w
o later ook Galilei en Newton
o systematische observatie ipv oude geschriften bestuderen
• Donders experiment: mentale chronometrie
o 3 condities:
1) informatieverwerken
ð ”ki” herhalen
2) informatieverwerking + discrimineren + keuze maken
ð “ka” en “ko” herhalen
3) informatieverwerking + discrimineren
ð “ki” herhalen; “ka”, “ko” negeren
o 3 - 1 = discriminatietijd
o 2 - 3 = keuzetijd
ð persoonlijke fout
1.2.2 Ontwikkelingen in de filosofie
1.2.2.1 Descartes: rationalisme
• Dualisme
o mensen bestaan uit 2 onafhankelijke elementen: lichaam en geest
o geest: vrije wil + niet onderhevig aan natuurwetten
o lichaam: omhulsel van de geest + onderhevig aan natuurwetten
o cf. Plato en Kerk
=> lichaam kon bestudeerd worden (onderworpen aan natuurwetten)
• Rationalisme
o = de waarheid kan afgeleid worden via de rede, door na te denken
o observatie is niet nodig
• Nativisme
o sommige kennis is aangeboren
o vormt uitgangspunt voor alle latere kennis
1.2.2.2 Empirisme:
• ↔ rationalisme
o observatie is noodzakelijk
© Jeroen Goots Algemene psychologie 4
, • kennis komt tot stand via sensorische processen
o niet aangeboren (cf. Descartes)
o tabula rasa (↔ Platos ziel)
=> ook geest mag bestudeerd worden
• Locke: associationisme
o combinaties (associaties) van eenvoudige ideeën → hogere-orde kennis
o twee dingen tegelijk ervaren → mentaal geassocieerd
§ vb. hond en bijten
1.2.3 Darwin (1809-1882) en de evolutietheorie
• Natuurlijke selectie of “survival of the fittest”
o Soorten die zich best aanpassen hebben meer succes
• gevolgen:
o mens ontstaan uit dieren
§ start van comparatieve psychologie (leren en conditioneren)
o mens onderhevig aan die natuurwetten
1.3 DE BEGINJAREN VAN DE PSYCHOLOGIE
1.3.1 Overzicht
• Europa:
1) Wundt en het structuralisme
2) Binet en de toegepaste psychologie
3) Freud en het onbewuste
• Verenigde Staten:
1) Functionalisme
2) Behaviorisme
3) Cognitieve psychologie
1.3.2 Wundt en het structuralisme
• Europa: Wundt
o 1e psychologisch laboratorium opgericht 1879 in Leipzig = start psychologie
• Amerika: Titchener
o nam ideeën mee van Europa naar Amerika
o belang van introspectie
• algemeen idee = onderzoek naar de elementen van het bewustzijn:
o Elk complex proces kan gereduceerd worden tot een combinatie van
elementaire componenten = losstaande stukjes → bedoeling psychologie:
structuur achterhalen
© Jeroen Goots Algemene psychologie 5
