Samenvatting Blok 1
Jaar 1 2021/2022
Reader blok 1
Gespreksvoering voor sociaal werkers
Praktijkgerichte sociale vaardigheden
Van gedachten wisselen
Tedtalks
, Reader
Hoofdstuk 1: kennismaken met sociaal werk
Hoofdstuk 2: sociaal werk en mensenrechten
Hoofdstuk 3: wat is het morele perspectief?
Hoofdstuk 4: lichaamstaal
Hoofdstuk 5: sociaal werk in een superdiverse samenleving
Hoofdstuk 6: vooroordelen, stereotypen en discriminatie
Hoofdstuk 7: wat is intersectioneel denken?
Hoofdstuk 8: diversiteitscirkel met aspecten van identiteit
Hoofdstuk 9: leren van het verleden
Defenitie van sociaal werk (het huis)
, Hoofdstuk 1: Kennismaken met sociaal werk
1.1Wat is sociaal werk?
Sinds het begin van de eeuw is sociaal werk een veelgebruikte term in het Nederlandse
beroepsonderwijs. De laatste jaren is de term ook in het beroepenveld sterk in opkomst. Sociaal
werkers organiseren zich in de Beroepsvereniging Professionals in Sociaal Werk. De term ‘’sociaal
werk’’ speelt een belangrijke rol als het erom gaat om het versnipperende beroepenveld een
herkenbaar profiel te geven. ‘Social Work’ en ‘sociaal werk’ duiden op de internationale dimensie en
op het familiebewustzijn van alle beroepen in het sociale domein.
1.1.1 Definities van sociaal werk
Sociaal werk gaat om de volgende doelen:
- Het bevorderen van maatschappelijke verandering en ontwikkeling;
- Het bevorderen van sociale cohesie;
- Het bevrijden van mensen uit onderdrukking en hen bemoedigen en ondersteunen om
vastgelopen situaties los te wrikken.
Deze doelen zijn gebaseerd op de volgende fundamentele principes:
- Sociale rechtvaardigheid;
- Mensenrechten;
- Collectieve verantwoordelijkheid;
- Respect voor diversiteit.
Bij het realiseren ervan wordt gebruikgemaakt van de volgende kennis:
- Theorieën over sociaal werk;
- Kennis uit de sociale wetenschappen en de geesteswetenschappen;
- Lokale kennis uit de gemeenschappen waarin sociaal werk zich beweegt.
1.1.2 Verschillende betekenissen van sociaal werk
We zien ‘sociaal werk’ op zijn minst in vier verschillende betekenissen tegenkomen:
1 SW staat voor een cluster van beroepen in de sector zorg en welzijn een verzameling van
beroepen die onderling een grote overeenkomst vertonen.
- Bijv: maatschappelijk werkers, opbouwwerkers, jeugdzorg etc.
2 SW staat voor een sector of domein een aanduiding voor alle voorzieningen en regelingen op
het vlak van zorg en welzijn en het sociale beleid dat ten grondslag ligt aan de totstandkoming
van voorzieningen en regelingen.
- Bijv: instellingen, accommodaties en marktpartijen.
3 SW staat voor een specifieke opleiding een hoogopgeleide professional die vooral in de
publieke sector (overheid gefinancierde instellingen) werkzaam is.
4 SW staat voor een kennisdomein er is sprake van een eigen body of knowledge (een duidelijk
te onderscheiden, eigen kennisgebied). Dit bestaat allereerst (1) uit de theorieën, methodieken
en praktijken van de beroepsuitoefening in zorg & welzijn. (2) Daarnaast bevat het een specifieke
combinatie van theoretische disciplines of universitaire vakgebieden en (3) als laatst de wijze
waarop sociaal beleid gemaakt en uitgevoerd wordt.
, 1.1.3 Kerntaken: het hart van sociaal werk
Kerntaken: taken die de afzonderlijke beroepen in het sociaal werk overstijgen en die ze in zekere zin
gemeenschappelijk hebben.
1 Ondersteunen en wegwijs maken ondersteunen van kwetsbare mensen. Sociaal werkers
moeten goed de weg kennen binnen de samenleving.
- Informatie, advies, verwijzing en toeleiding zijn essentieel.
- Kan ook gaan om een diagnose/indicatie opstellen of het doen van een assessment.
2 Voor iemand zorgen het leveren van diensten aan mensen met een (ernstige) lichamelijke,
verstandelijke, psychische of sociale beperking. Mensen te helpen bij te doen wat zij willen doen.
- Basaal: Helpen in het huishouden, lichamelijk verzorgen, begeleiden of activiteiten
organiseren.
- Complex: zorgen dat er gemanaged wordt, dat de situatie handelbaar blijft en iedereen zijn
werk doet.
3 Ontwikkelen en opvoeden in elke levensfase moeten mensen zich verder ontwikkelen en
opnieuw oriënteren, bij kritieke overgangen of problematische situaties kan er steun geboden
worden.
- Bijv: sociaal-pedagoog, opvoedingsondersteuning etc.
4 Ingrijpen en optreden er kan een interventie gepleegd worden, dat betekent dat er in een
bepaalde situatie wordt ingegrepen en regels en straffen worden gesteld.
- Bijv: huiselijk geweld, agressieve jongeren, burenruzie etc.
5 Gedrag beïnvloeden dit wordt gedaan door middel van (1) het veranderen van
omstandigheden, (2) door het versterken van sociale en culturele competenties tussen mensen
of (3) door therapie aan te bieden.
- Bijv: een spel of gerichte vaardigheidstrainingen.
6 Verhoudingen beïnvloeden het beïnvloeden van hoe groepen mensen zich tot elkaar
verhouden. Proberen door middel van samenkomen en bemiddelen tot een oplossing komen.
- Bijv: conflicten tussen autochtoon/allochtoon, jong/oud, vader/moeder etc.
7 Signaleren, agenderen en politiseren sociale misstanden signaleren en de politiek wijzen op
lacunes in het beleid.
- Er wordt voortdurend gezocht naar een balans tussen een kritische houding en een
coöperatieve opstelling naar het beleid.
Samengevat: sociale professionals moeten in staat zijn om op professionele wijze voor mensen te
zorgen (2) en hen wegwijs te maken (1), mensen in hun gedrag (5) en onderlinge verhoudingen te
beïnvloeden (6), en jeugdigen of volwassenen en hun opvoeders en begeleiders te ondersteunen bij
de opvoeding (3). Zodra zich nijpende situaties voordoen, moeten ze zo nodig kunnen ingrijpen en
optreden (4). Wanneer er sprake is van structurele misstanden of opvallende ontwikkelingen,
moeten ze deze weten te signaleren en te agenderen (7).
1.1.4 De drie hoofdterreinen van sociaal werk
Het merendeel van sociaal werkers werkt in de sector ‘zorg en welzijn’. Deze sector kan
onderscheiden worden in drie hoofdterreinen.
1 Sociaal werk – welzijn en samenleving
- Speelt zich voornamelijk in buurten en wijken af.
- Deze sociaal werkers kunnen een individuele en collectieve oriëntatie hebben.
Individueel: toegankelijke hulpverlening gericht op individuele vragen en noden.
Bijv: tijdelijke ondersteuning, schuldhulpverlening etc.
Collectief: via collectieve processen en arrangementen wordt er gericht op de sociale
cohesie (samenhang) in het werkgebied.
Jaar 1 2021/2022
Reader blok 1
Gespreksvoering voor sociaal werkers
Praktijkgerichte sociale vaardigheden
Van gedachten wisselen
Tedtalks
, Reader
Hoofdstuk 1: kennismaken met sociaal werk
Hoofdstuk 2: sociaal werk en mensenrechten
Hoofdstuk 3: wat is het morele perspectief?
Hoofdstuk 4: lichaamstaal
Hoofdstuk 5: sociaal werk in een superdiverse samenleving
Hoofdstuk 6: vooroordelen, stereotypen en discriminatie
Hoofdstuk 7: wat is intersectioneel denken?
Hoofdstuk 8: diversiteitscirkel met aspecten van identiteit
Hoofdstuk 9: leren van het verleden
Defenitie van sociaal werk (het huis)
, Hoofdstuk 1: Kennismaken met sociaal werk
1.1Wat is sociaal werk?
Sinds het begin van de eeuw is sociaal werk een veelgebruikte term in het Nederlandse
beroepsonderwijs. De laatste jaren is de term ook in het beroepenveld sterk in opkomst. Sociaal
werkers organiseren zich in de Beroepsvereniging Professionals in Sociaal Werk. De term ‘’sociaal
werk’’ speelt een belangrijke rol als het erom gaat om het versnipperende beroepenveld een
herkenbaar profiel te geven. ‘Social Work’ en ‘sociaal werk’ duiden op de internationale dimensie en
op het familiebewustzijn van alle beroepen in het sociale domein.
1.1.1 Definities van sociaal werk
Sociaal werk gaat om de volgende doelen:
- Het bevorderen van maatschappelijke verandering en ontwikkeling;
- Het bevorderen van sociale cohesie;
- Het bevrijden van mensen uit onderdrukking en hen bemoedigen en ondersteunen om
vastgelopen situaties los te wrikken.
Deze doelen zijn gebaseerd op de volgende fundamentele principes:
- Sociale rechtvaardigheid;
- Mensenrechten;
- Collectieve verantwoordelijkheid;
- Respect voor diversiteit.
Bij het realiseren ervan wordt gebruikgemaakt van de volgende kennis:
- Theorieën over sociaal werk;
- Kennis uit de sociale wetenschappen en de geesteswetenschappen;
- Lokale kennis uit de gemeenschappen waarin sociaal werk zich beweegt.
1.1.2 Verschillende betekenissen van sociaal werk
We zien ‘sociaal werk’ op zijn minst in vier verschillende betekenissen tegenkomen:
1 SW staat voor een cluster van beroepen in de sector zorg en welzijn een verzameling van
beroepen die onderling een grote overeenkomst vertonen.
- Bijv: maatschappelijk werkers, opbouwwerkers, jeugdzorg etc.
2 SW staat voor een sector of domein een aanduiding voor alle voorzieningen en regelingen op
het vlak van zorg en welzijn en het sociale beleid dat ten grondslag ligt aan de totstandkoming
van voorzieningen en regelingen.
- Bijv: instellingen, accommodaties en marktpartijen.
3 SW staat voor een specifieke opleiding een hoogopgeleide professional die vooral in de
publieke sector (overheid gefinancierde instellingen) werkzaam is.
4 SW staat voor een kennisdomein er is sprake van een eigen body of knowledge (een duidelijk
te onderscheiden, eigen kennisgebied). Dit bestaat allereerst (1) uit de theorieën, methodieken
en praktijken van de beroepsuitoefening in zorg & welzijn. (2) Daarnaast bevat het een specifieke
combinatie van theoretische disciplines of universitaire vakgebieden en (3) als laatst de wijze
waarop sociaal beleid gemaakt en uitgevoerd wordt.
, 1.1.3 Kerntaken: het hart van sociaal werk
Kerntaken: taken die de afzonderlijke beroepen in het sociaal werk overstijgen en die ze in zekere zin
gemeenschappelijk hebben.
1 Ondersteunen en wegwijs maken ondersteunen van kwetsbare mensen. Sociaal werkers
moeten goed de weg kennen binnen de samenleving.
- Informatie, advies, verwijzing en toeleiding zijn essentieel.
- Kan ook gaan om een diagnose/indicatie opstellen of het doen van een assessment.
2 Voor iemand zorgen het leveren van diensten aan mensen met een (ernstige) lichamelijke,
verstandelijke, psychische of sociale beperking. Mensen te helpen bij te doen wat zij willen doen.
- Basaal: Helpen in het huishouden, lichamelijk verzorgen, begeleiden of activiteiten
organiseren.
- Complex: zorgen dat er gemanaged wordt, dat de situatie handelbaar blijft en iedereen zijn
werk doet.
3 Ontwikkelen en opvoeden in elke levensfase moeten mensen zich verder ontwikkelen en
opnieuw oriënteren, bij kritieke overgangen of problematische situaties kan er steun geboden
worden.
- Bijv: sociaal-pedagoog, opvoedingsondersteuning etc.
4 Ingrijpen en optreden er kan een interventie gepleegd worden, dat betekent dat er in een
bepaalde situatie wordt ingegrepen en regels en straffen worden gesteld.
- Bijv: huiselijk geweld, agressieve jongeren, burenruzie etc.
5 Gedrag beïnvloeden dit wordt gedaan door middel van (1) het veranderen van
omstandigheden, (2) door het versterken van sociale en culturele competenties tussen mensen
of (3) door therapie aan te bieden.
- Bijv: een spel of gerichte vaardigheidstrainingen.
6 Verhoudingen beïnvloeden het beïnvloeden van hoe groepen mensen zich tot elkaar
verhouden. Proberen door middel van samenkomen en bemiddelen tot een oplossing komen.
- Bijv: conflicten tussen autochtoon/allochtoon, jong/oud, vader/moeder etc.
7 Signaleren, agenderen en politiseren sociale misstanden signaleren en de politiek wijzen op
lacunes in het beleid.
- Er wordt voortdurend gezocht naar een balans tussen een kritische houding en een
coöperatieve opstelling naar het beleid.
Samengevat: sociale professionals moeten in staat zijn om op professionele wijze voor mensen te
zorgen (2) en hen wegwijs te maken (1), mensen in hun gedrag (5) en onderlinge verhoudingen te
beïnvloeden (6), en jeugdigen of volwassenen en hun opvoeders en begeleiders te ondersteunen bij
de opvoeding (3). Zodra zich nijpende situaties voordoen, moeten ze zo nodig kunnen ingrijpen en
optreden (4). Wanneer er sprake is van structurele misstanden of opvallende ontwikkelingen,
moeten ze deze weten te signaleren en te agenderen (7).
1.1.4 De drie hoofdterreinen van sociaal werk
Het merendeel van sociaal werkers werkt in de sector ‘zorg en welzijn’. Deze sector kan
onderscheiden worden in drie hoofdterreinen.
1 Sociaal werk – welzijn en samenleving
- Speelt zich voornamelijk in buurten en wijken af.
- Deze sociaal werkers kunnen een individuele en collectieve oriëntatie hebben.
Individueel: toegankelijke hulpverlening gericht op individuele vragen en noden.
Bijv: tijdelijke ondersteuning, schuldhulpverlening etc.
Collectief: via collectieve processen en arrangementen wordt er gericht op de sociale
cohesie (samenhang) in het werkgebied.
