Het ontstaan en de opbouw van de aarde
De aarde is 4.5 miljard jaar oud, en processen van toen worden verklaard met
het actualiteits-principe: processen die we nu op aarde zien, hebben vroeger ook
zo gewerkt. Hoe is de aarde ontstaan:
In een kleine nevel (gas en stof) ontstonden door samentrekking en
zwaartekracht concentraties van deeltjes. De grootste massa: de zon.
Rond de protozon vormden zich de planeetachtige lichamen. Door
zwaartekracht botsten ze, en werden de lichamen groter.
De aarde is anders dan anderen omdat wij vloeibaar water hebben, en omdat de
aarde uit schillen bestaat. 2 samenstellingen:
Chemische samenstelling: meteorieten sloegen in op de aarde, waardoor er
veel warmte kwam en de aarde smolt. Uit rondvliegend materiaal ontstond de
maan. Later smolt de aarde opnieuw waardoor er nog een schil kwam.
Differentiatie = het ontstaan van schillen met verschillende chemische
samenstellingen.
Aardkern: binnenste van de aarde, bestaat uit ijzer.
Aardmantel: laag met ijzer en magnesium, minder warm.
Aardkorst: dunne laag met vast gesteente. 2 soorten: Continentale
(dik/licht/graniet) en oceanische korst (zwaar/dun/basalt).
Fysische samenstelling: Figuur 1.5.
Lithosfeer: harde, vaste buitenlaag van de aarde.
Asthenosfeer: zachtere laag.
Warmtebronnen:
Inwendig: Bij het ontstaan van de aarde is veel warmte vrijgekomen -> in de
aarde. Door radioactief gesteente komt warmte vrij, via magma naar
buiten/opp.
Uitwendig: Zon.
1.2 – Gesteenten
De aardkorst is opgebouwd uit veel verschillenden soorten
stenen. Gesteente: mengsel van mineraal en/of organische stoffen die in natuur
voorkomen. Mineraal: verbinding die in de natuur voorkomt, met een chemische
eigenschap.
Soorten gesteenten:
Stollingsgesteenten:
Primaire gesteenten.
Ontstaan door stollen van magma/lava.
, 3 subgroepen: dieptegesteente (stolt langzaam, grote kristallen),
uitvloeiing gesteente (stolt snel) en ganggesteente (verschillende
grootten kristallen).
Sedimentgesteenten:
Secundaire gesteenten: wordt gevormd uit andere gesteenten. Ook
wel: afzettings-.
Afgezet door wind, zee en rivieren. Het gesteente is gelaagd.
3 subgroepen: klastisch SG, organisch SG en chemisch SG.
Metamorfe gesteenten:
Secundair gesteente.
Gesteente dat onder invloed van hoge druk en temp. veranderd is van
samenstelling.
Gesteente is vaak glimmend en bevat soms aderen.
3 subgroepen: gevormd uit stollingsgesteente/sedimentgesteente/ander
metamorf gesteente.
Gesteentecyclus: hoofdtypen van gesteenten kunnen onder bepaalde
omstandigheden van het ene type overgaan in het andere type.
1.3 - Schuivende continenten
Tot 19e eeuw: catastrofetheorie: geologische gebeurtenissen zijn gevolg van
rampen. Bergen door aardbevingen, en dingen veranderen in korte tijd, aarde
is 6000 jaar.
Vanaf 19e eeuw: actualisme (Hutton): er werden gesteenten onderzocht, en
kwam men erachter dat sedimenten horizontaal worden afgezet, en dat
wanneer een aantal lagen op elkaar ligt, dan is een sediment laag jonger dan
de onderliggende, en ouder dan bovenliggende.
=superpositie. De geologische tijdschaal werd opgesteld.
In de 20e eeuw: radioactief verval ontdekt, waardoor absolute tijdschaal
mogelijk was.
Alfred Wegener dacht dat Afrika en Zuid-Amerika een elkaar vastzaten: Flora en
fauna komen overeen, gesteenten sluiten op elkaar aan en bij beide continenten was
in dezelfde periode vergletsjering. Bewijzen na zijn dood:
Echometingen stelden reliëf in oceaanbodem vast.
Jonge bodem in oceanen t.o.v. continenten.
Satelliet metingen tonen aan dat continenten bewegen.
Paleomagnetisme: wetenschap die zich bezighoudt met wijzigingen in
richting van gemagnetiseerde mineralen in de aardgeschiedenis.
De aarde is 4.5 miljard jaar oud, en processen van toen worden verklaard met
het actualiteits-principe: processen die we nu op aarde zien, hebben vroeger ook
zo gewerkt. Hoe is de aarde ontstaan:
In een kleine nevel (gas en stof) ontstonden door samentrekking en
zwaartekracht concentraties van deeltjes. De grootste massa: de zon.
Rond de protozon vormden zich de planeetachtige lichamen. Door
zwaartekracht botsten ze, en werden de lichamen groter.
De aarde is anders dan anderen omdat wij vloeibaar water hebben, en omdat de
aarde uit schillen bestaat. 2 samenstellingen:
Chemische samenstelling: meteorieten sloegen in op de aarde, waardoor er
veel warmte kwam en de aarde smolt. Uit rondvliegend materiaal ontstond de
maan. Later smolt de aarde opnieuw waardoor er nog een schil kwam.
Differentiatie = het ontstaan van schillen met verschillende chemische
samenstellingen.
Aardkern: binnenste van de aarde, bestaat uit ijzer.
Aardmantel: laag met ijzer en magnesium, minder warm.
Aardkorst: dunne laag met vast gesteente. 2 soorten: Continentale
(dik/licht/graniet) en oceanische korst (zwaar/dun/basalt).
Fysische samenstelling: Figuur 1.5.
Lithosfeer: harde, vaste buitenlaag van de aarde.
Asthenosfeer: zachtere laag.
Warmtebronnen:
Inwendig: Bij het ontstaan van de aarde is veel warmte vrijgekomen -> in de
aarde. Door radioactief gesteente komt warmte vrij, via magma naar
buiten/opp.
Uitwendig: Zon.
1.2 – Gesteenten
De aardkorst is opgebouwd uit veel verschillenden soorten
stenen. Gesteente: mengsel van mineraal en/of organische stoffen die in natuur
voorkomen. Mineraal: verbinding die in de natuur voorkomt, met een chemische
eigenschap.
Soorten gesteenten:
Stollingsgesteenten:
Primaire gesteenten.
Ontstaan door stollen van magma/lava.
, 3 subgroepen: dieptegesteente (stolt langzaam, grote kristallen),
uitvloeiing gesteente (stolt snel) en ganggesteente (verschillende
grootten kristallen).
Sedimentgesteenten:
Secundaire gesteenten: wordt gevormd uit andere gesteenten. Ook
wel: afzettings-.
Afgezet door wind, zee en rivieren. Het gesteente is gelaagd.
3 subgroepen: klastisch SG, organisch SG en chemisch SG.
Metamorfe gesteenten:
Secundair gesteente.
Gesteente dat onder invloed van hoge druk en temp. veranderd is van
samenstelling.
Gesteente is vaak glimmend en bevat soms aderen.
3 subgroepen: gevormd uit stollingsgesteente/sedimentgesteente/ander
metamorf gesteente.
Gesteentecyclus: hoofdtypen van gesteenten kunnen onder bepaalde
omstandigheden van het ene type overgaan in het andere type.
1.3 - Schuivende continenten
Tot 19e eeuw: catastrofetheorie: geologische gebeurtenissen zijn gevolg van
rampen. Bergen door aardbevingen, en dingen veranderen in korte tijd, aarde
is 6000 jaar.
Vanaf 19e eeuw: actualisme (Hutton): er werden gesteenten onderzocht, en
kwam men erachter dat sedimenten horizontaal worden afgezet, en dat
wanneer een aantal lagen op elkaar ligt, dan is een sediment laag jonger dan
de onderliggende, en ouder dan bovenliggende.
=superpositie. De geologische tijdschaal werd opgesteld.
In de 20e eeuw: radioactief verval ontdekt, waardoor absolute tijdschaal
mogelijk was.
Alfred Wegener dacht dat Afrika en Zuid-Amerika een elkaar vastzaten: Flora en
fauna komen overeen, gesteenten sluiten op elkaar aan en bij beide continenten was
in dezelfde periode vergletsjering. Bewijzen na zijn dood:
Echometingen stelden reliëf in oceaanbodem vast.
Jonge bodem in oceanen t.o.v. continenten.
Satelliet metingen tonen aan dat continenten bewegen.
Paleomagnetisme: wetenschap die zich bezighoudt met wijzigingen in
richting van gemagnetiseerde mineralen in de aardgeschiedenis.
