Samenvatting - Personen en familierecht (1100RECPFR)

Personen en familierecht




Pagina | 1

, Inleiding
Personenrecht: het recht over personen (juridisch gezien/ volgens de wet)
(Wie ben je juridisch?, Welke rechten en plichten heb je?, In welke mate mag je deelnemen aan het
rechtsverkeer?)
 Zeer uitgebreide rechtstak
 Juridische identiteit: naam, geslacht, …
 Minderjarig vs. Meerderjarig – beschermingscategorieën
o Minderjarig (-18j): je mag niet zelf alles gaan doen (niet handelingsbekwaam)
o Meerderjarig (+18j): omwille van de gezondheidstoestand niet zelfstandig beslissingen en
handelingen te stellen (eigen belangen behartigen)
 Bekwaam vs. Onbekwaam

Familierecht: plaats van de persoon in bepaalde verhoudingen
Familierechtelijke betrekkingen
 Partners onderling (horizontaal familierecht)
o Huwelijk
o Wettelijke samenwoning
o Feitelijke samenwoning
 Ouders en kinderen (verticaal familierecht)
 Ruimere verwantengroepen
o Broers en zussen
o Grootouders en kleinkinderen
o …

1.1. Ontwikkelingen, actuele tendensen P&F
Personen en familierecht: de spiegel van maatschappelijke waarden over gezin en relaties
Ancien Régime 21ste eeuw: 19de eeuw en helft 20ste eeuw
Traditioneel huwelijk van man en vrouw naar voorschuiven Vandaag de dag: zelf gaan beslissen
als norm  Maritale macht in BW 1804
 Kenmerkend: veel kinderen o Gehoorzamen en onderdanig (tot 1958)
 Maritale macht: de man is de ‘baas’ over z’n vrouw o Handelingsonbekwaam (tot 1976)
 Vaderlijke macht: vader was de ‘baas’ over kinderen  Vaderlijke macht
 Kerkelijk huwelijk: enige erkende relatie o Kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
o Enige aanvaarde samenlevingsvorm o Gezag alleen voor vaders (tot 1965)
o Tussen man en vrouw o Stem vader doorslaggevend (tot 1974)
o ‘Tot de dood ons scheidt’  Kerkelijk huwelijk én burgerlijk huwelijk
o De facto verplicht
⮽ wettige vs. onwettige kinderen
⮽ kinderen binnen of buiten het huwelijk
⮽ onwettig geboren: heeft gevolgen
o Tussen man en vrouw
o Scheiden alleen via logge procedures

Kinderen in detentie: afgeschaft in 1912
Artikel 375: De vader die zeer merkelyke redenen van misnoegeinge zal hebben over het gedrag van een kind,
zal de naerbeschreven middelen van kastydingen aen d’hand hebben.
Artikel 376: Staet het kind maer eerst te bereyken den ouderdom van zestien jaeren, zoo zal den vader hem
gevangen mogen zetten voór zekeren tijd welken niet langer dan van eene maend zal mogen zyn; zullende den
president des arrondissements regtbanke, ten verzoeke van den zelfden, daer toe beveélen tot opligting moeten
afleveren.



Pagina | 2

,Na WO II – wijzigingen
1) Visie op huwelijk -> huwelijk tussen M & V hoeksteen gezin?
 Aantal huwelijken: daling
o Er trouwen vandaag de dag minder mensen
o Gevolg: de scheidingen, samenwonen en holebi’s stijgen
 Aantal scheidingen: stijging
 Aantal samenwonenden
 Gelijke rechten holebi’s
 In 2020 woonde 49,8% van de kinderen tussen 0 en 3 jaar in Vlaanderen bij gehuwd paar
 Kinderen en jongeren 0-24 jaar in Vlaanderen:

Evolutie: mensen minder trouwen




 Wetgeving evolueert mee:
o 1987: gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
o 1998: wettelijke samenwoning
o 2003: huwelijk voor personen zelfde geslacht
o 2006: adoptie voor personen zelfde geslacht
o 2007: grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure
o 2014: meemoederschap (= moedersolidariteit: gedeelde ondersteuning en empathie tussen
moeders)

2) Visie op vrouw -> emancipatie vrouw/ rolpatronen in gezin
 Gelijke rechten mannen en vrouwen:
o Maritale macht verdwijnt (pas volledig gelijk sinds 1976)
o Gezamenlijk ouderlijk gezag (1995) en gelijk verdeeld verblijf (2006) wordt uitgangspunt
o Achternaam van het kind (2014)
 Vroeger: de naam van de vader
 Nu: dubbele naam, keuze of naam van de vader

3) Visie op kinderen -> plaats van kind in het gezin en kindbeeld
 Centrale plaats kind binnen het gezin
 Van rechtsobjecten naar volwaardige dragers van rechten

4) Visie op kinderwens -> medische begeleide voortplanting
 Juridische ouders ≠ biologische ouders
 Kinderwens alleenstaanden
 Kinderwens koppels zelfde geslacht
 Wetgeving: gedeeltelijk aangepast
 Donorkinderen: recht op roots?
o Momenteel: kinderen mogen niet weten vanwaar ze komen (wetboek)
o Nieuw regeerakkoord: afscha ing van de anonimiteit van de donor
 Draagmoederschap: naar een wettelijke regeling?
o Waarom loopt het draagmoederschap vast: de ethische en morele discussies + de vrouw
die bevalt is de moeder (juridisch de moeder)
o Kind wordt geboren: draagmoeder wordt de o iciële moeder -> geen 2 vaders mogelijk
o Juridische ouder zijn heeft heel veel gevolgen
o Nieuw regeerakkoord: biedt mogelijkheden voor draagmoederschap (niet commercieel)


Pagina | 3

, 5) Visie op individu
 Rode draad doorheen alle ontwikkelingen
 Autonomie, zelfbeschikking, ook m.b.t. begin en einde leven
 Geen volledige vrijheid

6) Visie op grenzen

Internationalisering, ook van relaties: belang IPR en rechtsvergelijking
 Meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
 13% van alle nieuwe huwelijken in de EU betre en koppels met verschillende nationaliteit
 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betre en koppels met verschillende
nationaliteit

1.2. Bronnen P&F
Nationaal:
 Oud Burgerlijk Wetboek - Boek I en Boek III: bekijk structuur!
o Boek I:
 Huwelijk (titel V)
 Echtscheiding (titel VI)
 Afstamming (titel VII)
 Adoptie (titel VIII)
 Ouderlijk gezag en pleegzorg (titel IX)
 Minderjarigheid en voogdij (titel X)
 Beschermde meerderjarigen (titel XI)
 …
o Boek III:
 Wettelijke samenwoning (titel Vbis)
 Gerechtelijk Wetboek
o Bevoegde rechtbank
 Voor 1 september 2014: versnippering
 Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
 Familierechtbank (artikel 572bis Ger.W.)
⮽ Quid geschillen feitelijke samenwonenden
⮽ GwH 19 januari 2017: geen schending artikel 10 en 11 GW
 Jeugdrechtbank: jeugddelinquentie, jeugdbeschermingsmaatregelen en maatregelen
inzake ouderlijk gezag die samenhangen met bevolen jeugdbeschermingsmaatregel
(wet 19 maart 2017)
 Vrederechter (artikel 594 Ger.W.)
⮽ Meerderjarige beschermend personen
⮽ Voogdij: als minderjarige geen ouders heeft
 Familierechtbank: bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
⮽ Kamer voor minnelijke schikking
⮽ Gri ier moet partijen informeren over buitengerechtelijke bemiddeling
⮽ Persoonlijke verschijning: rechter kan aftoetsen zo
o Rechtspleging
o Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
 Specifieke wetten én decreten
o Wet medisch begeleide voortplanting
o Decreet Integrale Jeugdhulp
o …


Pagina | 4