Hst 6: Is daar iemand?
1 WERKT AFVALLEN BETER ALS JE ALLEEN EET?
Wanneer je kilo’s kwijt wilt, kan je dan beter alleen of in gezelschap eten?
= In een onderzoek met kippen vond Erwin Bayer dat:
- In een alleen situatie eten verzadigde dieren1 geen voedsel meer opeten.
- Wanneer ze naast een andere kip werden geplaatst at de kip nog twee derde van een
normale maaltijd.
Bij je poging tot vermageren is het beter om gezelschap van anderen te mijden.
2 SOCIALE BELEMMERING EN SOCIALE FACILITATIE
Stel dat je in een situatie komt waarin je een probleem hebt dat een creatieve oplossing vereist,
ben je dan best alleen of in groep?
Ader en Tatum voerden deze studie uit in de vroege jaren zestig van de 20e eeuw, in de
toen typisch behavioristische tijdgeest. De proefpersonen namen vrijwillig deel, maar
kregen wel een financiële beloning.
- In de eerste fase moesten ze allemaal testen en interviews ondergaan, die voor
het verdere verloop van het experiment geen belang hadden.
- In de tweede fase, die anderhalf uur duurde, moesten ze in een ander lokaal op
een stoel plaatsnemen. Aan hun kuit werd een draad bevestigd waardoor
elektrische shocks konden worden toegediend. De proefpersonen kregen geen
uitleg over de reden van dit deel van de proef. Het enige wat ze te horen kregen,
was dat ze niet mochten opstaan, de stoel niet mochten verschuiven, de
elektroden niet mochten aanraken, niet mochten roken en geen stemgeluid
mochten maken.
Twaalf van de 36 proefpersonen zaten alleen aan een tafelhoek, met binnen handbereik
een plaats met daarop een rode drukknop. De drukknop was zichtbaar verbonden met
de draad die aan hun kuit was bevestigd. De andere proefpersonen zaten telkens met
tweeën in die situatie. Bij allebei was een elektronen bevestigd aan de kuit, maar slechts
bij één van de twee was de drukknop binnen handbereik. Na elke 10 seconden kregen
de proefpersonen een elektrische shock. Een druk op de rode knop had tot gevolg dat de
volgende shock 10 seconden werd uitgesteld. Met andere woorden, het was mogelijk
om de shocks volledig te ontlopen door ten minste elke 10 seconden op de drukknop te
duwen. De onderzoekers registreerden welke proefpersonen de drukknop gebruikten en
wanneer ze dat deden. Succesvol vermijdingsgedrag werd vastgesteld op het registreren
van een periode van 5 minuten waarin maximaal vijf shocks werden toegediend.
➔ In de alleen conditie haalden acht van de twaalf proefpersonen het criterium van
succesvol vermijdingsgedrag, de snelste persoon deed er 25 seconden over.
➔ In de passiefpubliek conditie haalde twee groepjes het criterium van succesvol
vermijdingsgedrag, het snelste groepje deed er 46 minuten en 40 seconden over.
1
Verzadigde dieren = dieren die genoeg hebben.
1
Psychologie: Is daar iemand?
, Sociale belemmering = het toekijkende maar passieve persoon het uitproberen van en
bepaalde gedrag in een probleemsituatie belemmert.
In een experiment van Joseph Pessin moesten proefpersonen lijsten van zeven
nietszeggende drieletterwoorden leren in een alleen situatie of met een passief publiek
(dat bestond uit de proefleider die toekeek). Pessin gebruikte een ‘within subjects
design’, wat betekend dat elke proefpersoon sommige woordenlijstjes in een alleen
situatie en andere woordenlijsten met een passief publiek leerde. De woorden waren
gecontrabalanceerd over de leersituatie. Dat houdt in dat eenzelfde woordenlijst door
de helft van de proefpersonen in een alleen situatie en door de andere helft in
aanwezigheid van een passief publiek werd geleerd.
➔ Het gemiddelde aantal aanbiedingen dat nodig was vooraleer een lijst gekend was,
significant hoger was in de conditie met een passief publiek dan in de alleen conditie.
Het aantal fouten was ook significant hoger in de conditie met een passief publiek.
Mary Gates en William Allee werkten in hun studie niet met mensen, maar met dieren.
Ze lieten kakkerlakken herhaaldelijk door een E-vormig doolhof lopen.
- De kakkerlakke, die lichtschuw zijn, werden bij het uiteinde van het middelste
been van de E geplaatst.
- Een van de andere benen van de E was afgesloten.
- Het derde been gaf uit in een donkere fles.
De enige manier waarop de kakkerlakken konden ontsnappen aan het licht, dat voor hen
van nature sterk aversief is, was door in de fles te kruipen. Na elke poging werden de
kakkerlakken terug in dezelfde startpositie gebracht voor een volgende proefbeurt. De
dieren waren ingedeeld in drie condities:
1. Een alleen conditie
2. Een coactieve conditie met duo’s
3. Een coactieve conditie met trio’s
De gang van de doolhof was zo breed dat de dieren uit de coactieve condities elkaar niet
hindereden bij het doorlopen van het parcours. Gate en Allee registreerden de tijd de
kakkerlakken nodig hadden om de fles te bereiken in de eerste vijf proefbeurten.
➔ De gemiddelde tijd was:
1. Alleen conditie = 5 minuten
2. Coactieve conditie duo’s = 12 minuten
3. Coactieve conditie trio’s = 18 minuten
Kakkerlakken kunnen sociaal belemmerd zijn
De drie experimenten wijzen op een belemmerend effect van de aanwezigheid van een
soortgenoot. Het is niet zo dat we zaken steeds slechter doen, psychologische experimenten
die aantonen dat de aanwezigheid van anderen kan leiden tot een betere in plaats van een
slechtere performantie2.
2
Prestatie / prestatieniveau
2
Psychologie: Is daar iemand?
1 WERKT AFVALLEN BETER ALS JE ALLEEN EET?
Wanneer je kilo’s kwijt wilt, kan je dan beter alleen of in gezelschap eten?
= In een onderzoek met kippen vond Erwin Bayer dat:
- In een alleen situatie eten verzadigde dieren1 geen voedsel meer opeten.
- Wanneer ze naast een andere kip werden geplaatst at de kip nog twee derde van een
normale maaltijd.
Bij je poging tot vermageren is het beter om gezelschap van anderen te mijden.
2 SOCIALE BELEMMERING EN SOCIALE FACILITATIE
Stel dat je in een situatie komt waarin je een probleem hebt dat een creatieve oplossing vereist,
ben je dan best alleen of in groep?
Ader en Tatum voerden deze studie uit in de vroege jaren zestig van de 20e eeuw, in de
toen typisch behavioristische tijdgeest. De proefpersonen namen vrijwillig deel, maar
kregen wel een financiële beloning.
- In de eerste fase moesten ze allemaal testen en interviews ondergaan, die voor
het verdere verloop van het experiment geen belang hadden.
- In de tweede fase, die anderhalf uur duurde, moesten ze in een ander lokaal op
een stoel plaatsnemen. Aan hun kuit werd een draad bevestigd waardoor
elektrische shocks konden worden toegediend. De proefpersonen kregen geen
uitleg over de reden van dit deel van de proef. Het enige wat ze te horen kregen,
was dat ze niet mochten opstaan, de stoel niet mochten verschuiven, de
elektroden niet mochten aanraken, niet mochten roken en geen stemgeluid
mochten maken.
Twaalf van de 36 proefpersonen zaten alleen aan een tafelhoek, met binnen handbereik
een plaats met daarop een rode drukknop. De drukknop was zichtbaar verbonden met
de draad die aan hun kuit was bevestigd. De andere proefpersonen zaten telkens met
tweeën in die situatie. Bij allebei was een elektronen bevestigd aan de kuit, maar slechts
bij één van de twee was de drukknop binnen handbereik. Na elke 10 seconden kregen
de proefpersonen een elektrische shock. Een druk op de rode knop had tot gevolg dat de
volgende shock 10 seconden werd uitgesteld. Met andere woorden, het was mogelijk
om de shocks volledig te ontlopen door ten minste elke 10 seconden op de drukknop te
duwen. De onderzoekers registreerden welke proefpersonen de drukknop gebruikten en
wanneer ze dat deden. Succesvol vermijdingsgedrag werd vastgesteld op het registreren
van een periode van 5 minuten waarin maximaal vijf shocks werden toegediend.
➔ In de alleen conditie haalden acht van de twaalf proefpersonen het criterium van
succesvol vermijdingsgedrag, de snelste persoon deed er 25 seconden over.
➔ In de passiefpubliek conditie haalde twee groepjes het criterium van succesvol
vermijdingsgedrag, het snelste groepje deed er 46 minuten en 40 seconden over.
1
Verzadigde dieren = dieren die genoeg hebben.
1
Psychologie: Is daar iemand?
, Sociale belemmering = het toekijkende maar passieve persoon het uitproberen van en
bepaalde gedrag in een probleemsituatie belemmert.
In een experiment van Joseph Pessin moesten proefpersonen lijsten van zeven
nietszeggende drieletterwoorden leren in een alleen situatie of met een passief publiek
(dat bestond uit de proefleider die toekeek). Pessin gebruikte een ‘within subjects
design’, wat betekend dat elke proefpersoon sommige woordenlijstjes in een alleen
situatie en andere woordenlijsten met een passief publiek leerde. De woorden waren
gecontrabalanceerd over de leersituatie. Dat houdt in dat eenzelfde woordenlijst door
de helft van de proefpersonen in een alleen situatie en door de andere helft in
aanwezigheid van een passief publiek werd geleerd.
➔ Het gemiddelde aantal aanbiedingen dat nodig was vooraleer een lijst gekend was,
significant hoger was in de conditie met een passief publiek dan in de alleen conditie.
Het aantal fouten was ook significant hoger in de conditie met een passief publiek.
Mary Gates en William Allee werkten in hun studie niet met mensen, maar met dieren.
Ze lieten kakkerlakken herhaaldelijk door een E-vormig doolhof lopen.
- De kakkerlakke, die lichtschuw zijn, werden bij het uiteinde van het middelste
been van de E geplaatst.
- Een van de andere benen van de E was afgesloten.
- Het derde been gaf uit in een donkere fles.
De enige manier waarop de kakkerlakken konden ontsnappen aan het licht, dat voor hen
van nature sterk aversief is, was door in de fles te kruipen. Na elke poging werden de
kakkerlakken terug in dezelfde startpositie gebracht voor een volgende proefbeurt. De
dieren waren ingedeeld in drie condities:
1. Een alleen conditie
2. Een coactieve conditie met duo’s
3. Een coactieve conditie met trio’s
De gang van de doolhof was zo breed dat de dieren uit de coactieve condities elkaar niet
hindereden bij het doorlopen van het parcours. Gate en Allee registreerden de tijd de
kakkerlakken nodig hadden om de fles te bereiken in de eerste vijf proefbeurten.
➔ De gemiddelde tijd was:
1. Alleen conditie = 5 minuten
2. Coactieve conditie duo’s = 12 minuten
3. Coactieve conditie trio’s = 18 minuten
Kakkerlakken kunnen sociaal belemmerd zijn
De drie experimenten wijzen op een belemmerend effect van de aanwezigheid van een
soortgenoot. Het is niet zo dat we zaken steeds slechter doen, psychologische experimenten
die aantonen dat de aanwezigheid van anderen kan leiden tot een betere in plaats van een
slechtere performantie2.
2
Prestatie / prestatieniveau
2
Psychologie: Is daar iemand?
