Hst 3: Pavlovs hond en Thorndikes kat
1 ONS LEERGEDRAG EN HOE WE TOT LEREN KOMEN
1.1 TWEE VORMEN VAN LEREN (CONDITIONERING)
Leren kan gedefinieerd worden als een blijvende verandering van gedrag of mentale processen
als gevolg van ervaring.
Op het einde van de 19e eeuw bestudeerde de Russische fysioloog Ivan Pavlov de
wisselwerking tussen het zenuwstelsel en het spijsverteringsstelsel. Pavlov gebruikte
voor zijn onderzoek honden als proefdieren. Via een chirurgische ingreep tapte hij
speekselafscheiding bij de honden af, zodat hij de hoeveelheid speeksel nauwkeurig
kon meten. Vervolgens stak hij verschillende objecten in de mondholte van de hond. Zo
ging Pavlov na of de honden meer/minder speeksel aanmaken wanneer ze droog/sappig
voedsel kregen, maak ook wat er gebeurde wanneer de honden zure vloeistof of zelfs
zandkorrels in de muil kregen gespoten.
➔ Tijdens het experiment deden Pavlov en zijn medewerkers een merkwaardige
vaststelling. Bij herhaalde toediening van vlees vertoonden de dieren na een tijdje al
speekselafscheiding bij het zien van het voedsel.
Pavlov voederen een experiment uit waarbij hij de fysiologische reflex, zoals het produceren van
speeksel bij het eten van voedsel, liet hij voorafgaan door een andere prikkel (een bel, …). Na
verschillende aanbiedingen van de prikkel en daarna onmiddellijk hun voedsel geven, begonnen
de dieren al speeksel te produceren na de toon.
De puzzel box is een kooi met een klapdeur die van binnen in de kooi geopend kon
worden door op een hefboom te drukken. Hij zetten een hongerige kat in de kooi en
zetten melkkommetjes, goed zichtbaar voor en buiten het bereik van de opgesloten kat,
naast de kooi. Omdat katten niet graag opgesloten zitten en omdat de melk erg
aantrekkelijk was voor een hongerige maag, stelden de dieren allerlei paniekerige en
lukrake gedragingen, wellicht met als doel te ontsnappen uit hun ongewenste situatie.
Tot ze toevallig de hefboom raakte en daardoor de klapdeur opendoen. Wanneer de kat
bij volgende proefbeurten, en weer in hongerige toestand, in de kooi werd geplaatst,
stelde het dier steeds minder onproductieve gedragingen en drukte het dier steeds
sneller op de hefboom.
= De wet van het effect, dit is een basisprincipe van operante of instrumentele conditionering:
gedrag dat resulteert in positieve gevolgen, wordt verstrekt. Gedrag dat leidt tot negatieve
gevolgen, wordt afgezwakt. Het is belangrijk voor het leerproces dat het positieve gevolg, de
beloning, zeer snel volgt op het beloonde gedrag. Psychologen noemen de snelle opeenvolging
in de tijd tussen gedrag en beloning temporele continuïteit.
Instrumentele conditionering: gedrag dat resulteert in positieve gevolgen, wordt
versterkt; gedrag dat leidt tot negatieve gevolgen, wordt afgezwakt.
Psychologie: Pavlovs hond en Thorndikes kat 1
, 2 WAT WE LEREN VAN DE HONDEN VAN PAVLOV
Klassieke conditionering is in die zin een passief proces. Pavlov, deed al het werk. Het
conditioneringsproces verloop als volgt:
- Een oorspronkelijk neutrale prikkel, wordt onmiddellijk gevolgd door een andere prikkel
die een reflexmatige reactie uitlokt. Na herhaalde koppelingen van de neutrale prikkel
aan de reflexie uitlokkende prikkel zal ook de neutrale prikkel een reactie uitlokken.
▪ De prikkel die reflexmatig een reactie uitlokt = onvoorwaardelijke stimulus.
▪ De reflexreactie = onvoorwaardelijke reactie.
▪ De oorsprongelijk neutrale prikkel = voorwaardelijke stimulus.
▪ De reactie die na het leerproces een reactie uitlokt = voorwaardelijke reactie.
➔ De aard van de voorwaardelijke reactie is dezelfde als die van de onvoorwaardelijke
reactie.
Pavlov heeft ook de conditioneringsreactie onderzocht waarbij de voorwaardelijke en de
onvoorwaardelijke reactie verschillend van aard zijn:
- Wanneer een belsignaal gevolg door een elektrische schok, dan leert het proefdier de
angstreactie. Deze vorm van conditionering noemt aversieve conditionering.
Schematisch overzicht van het conditioneringsproces:
Voor het conditioneringsproces:
- Belgeluid → oriëntatiereflex
▪ Neutrale stimulus
- Voedsel toedienen → speekselafscheiding
▪ Onvoorwaardelijke stimulus onvoorwaardelijke reactie
Tijdens het conditioneringsproces
- Belgeluid + voedsel → speekselafscheiding
▪ Neutrale + onvoorwaardelijke stimulus onvoorwaardelijke reactie
Na het conditioneringsproces
- Belgeluid → speekselafscheiding
▪ Voorwaardelijke stimulus voorwaardelijke reactie
Psychologie: Pavlovs hond en Thorndikes kat 2
1 ONS LEERGEDRAG EN HOE WE TOT LEREN KOMEN
1.1 TWEE VORMEN VAN LEREN (CONDITIONERING)
Leren kan gedefinieerd worden als een blijvende verandering van gedrag of mentale processen
als gevolg van ervaring.
Op het einde van de 19e eeuw bestudeerde de Russische fysioloog Ivan Pavlov de
wisselwerking tussen het zenuwstelsel en het spijsverteringsstelsel. Pavlov gebruikte
voor zijn onderzoek honden als proefdieren. Via een chirurgische ingreep tapte hij
speekselafscheiding bij de honden af, zodat hij de hoeveelheid speeksel nauwkeurig
kon meten. Vervolgens stak hij verschillende objecten in de mondholte van de hond. Zo
ging Pavlov na of de honden meer/minder speeksel aanmaken wanneer ze droog/sappig
voedsel kregen, maak ook wat er gebeurde wanneer de honden zure vloeistof of zelfs
zandkorrels in de muil kregen gespoten.
➔ Tijdens het experiment deden Pavlov en zijn medewerkers een merkwaardige
vaststelling. Bij herhaalde toediening van vlees vertoonden de dieren na een tijdje al
speekselafscheiding bij het zien van het voedsel.
Pavlov voederen een experiment uit waarbij hij de fysiologische reflex, zoals het produceren van
speeksel bij het eten van voedsel, liet hij voorafgaan door een andere prikkel (een bel, …). Na
verschillende aanbiedingen van de prikkel en daarna onmiddellijk hun voedsel geven, begonnen
de dieren al speeksel te produceren na de toon.
De puzzel box is een kooi met een klapdeur die van binnen in de kooi geopend kon
worden door op een hefboom te drukken. Hij zetten een hongerige kat in de kooi en
zetten melkkommetjes, goed zichtbaar voor en buiten het bereik van de opgesloten kat,
naast de kooi. Omdat katten niet graag opgesloten zitten en omdat de melk erg
aantrekkelijk was voor een hongerige maag, stelden de dieren allerlei paniekerige en
lukrake gedragingen, wellicht met als doel te ontsnappen uit hun ongewenste situatie.
Tot ze toevallig de hefboom raakte en daardoor de klapdeur opendoen. Wanneer de kat
bij volgende proefbeurten, en weer in hongerige toestand, in de kooi werd geplaatst,
stelde het dier steeds minder onproductieve gedragingen en drukte het dier steeds
sneller op de hefboom.
= De wet van het effect, dit is een basisprincipe van operante of instrumentele conditionering:
gedrag dat resulteert in positieve gevolgen, wordt verstrekt. Gedrag dat leidt tot negatieve
gevolgen, wordt afgezwakt. Het is belangrijk voor het leerproces dat het positieve gevolg, de
beloning, zeer snel volgt op het beloonde gedrag. Psychologen noemen de snelle opeenvolging
in de tijd tussen gedrag en beloning temporele continuïteit.
Instrumentele conditionering: gedrag dat resulteert in positieve gevolgen, wordt
versterkt; gedrag dat leidt tot negatieve gevolgen, wordt afgezwakt.
Psychologie: Pavlovs hond en Thorndikes kat 1
, 2 WAT WE LEREN VAN DE HONDEN VAN PAVLOV
Klassieke conditionering is in die zin een passief proces. Pavlov, deed al het werk. Het
conditioneringsproces verloop als volgt:
- Een oorspronkelijk neutrale prikkel, wordt onmiddellijk gevolgd door een andere prikkel
die een reflexmatige reactie uitlokt. Na herhaalde koppelingen van de neutrale prikkel
aan de reflexie uitlokkende prikkel zal ook de neutrale prikkel een reactie uitlokken.
▪ De prikkel die reflexmatig een reactie uitlokt = onvoorwaardelijke stimulus.
▪ De reflexreactie = onvoorwaardelijke reactie.
▪ De oorsprongelijk neutrale prikkel = voorwaardelijke stimulus.
▪ De reactie die na het leerproces een reactie uitlokt = voorwaardelijke reactie.
➔ De aard van de voorwaardelijke reactie is dezelfde als die van de onvoorwaardelijke
reactie.
Pavlov heeft ook de conditioneringsreactie onderzocht waarbij de voorwaardelijke en de
onvoorwaardelijke reactie verschillend van aard zijn:
- Wanneer een belsignaal gevolg door een elektrische schok, dan leert het proefdier de
angstreactie. Deze vorm van conditionering noemt aversieve conditionering.
Schematisch overzicht van het conditioneringsproces:
Voor het conditioneringsproces:
- Belgeluid → oriëntatiereflex
▪ Neutrale stimulus
- Voedsel toedienen → speekselafscheiding
▪ Onvoorwaardelijke stimulus onvoorwaardelijke reactie
Tijdens het conditioneringsproces
- Belgeluid + voedsel → speekselafscheiding
▪ Neutrale + onvoorwaardelijke stimulus onvoorwaardelijke reactie
Na het conditioneringsproces
- Belgeluid → speekselafscheiding
▪ Voorwaardelijke stimulus voorwaardelijke reactie
Psychologie: Pavlovs hond en Thorndikes kat 2
