KWALITEIT VAN LEVEN MENSEN MET PSYCHISCHE
KWETSBAARHEID (H3 – H4 NIET )
Zie casussen laatste les!
HOOFDSTUK 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
1.1 GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE
GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE: EEN KORT OVERZICHT
Krankzinnig – bezeten – zot
Geestesziek – gevaarlijk
Ziek
In de loop van de geschiedenis is er op veel manieren naar psychisch zieken gekeken.
SAMENGEVAT: 6 PERIODES
Hippocrates
Prehistorie – OudheidKrankzinnigheid = hersenziekte
“geestesziekte”
300-1600 Nutteloos, gevaarlijk, zot
Gekkenhuizen en gestichten
1600-1800 Internering
19e eeuw Pioniers!
Pinel en Guislain
1e helft 20e eeuw
Instellingen, maar ook holocaust - Psychogenocide Opkomst psycho-analyse, medische technieken
Psychofarmaca
1950-2010 Jaren ’60: antipsychiatrie
Eerste periode: de prehistorie en de oudheid
Krankzinnigheid werd als ziekte gezien.
Hipocrates ‘Ziekte werd veroorzaakt door een onjuiste mengeling van 4 belangrijkste
lichaamsvochten: bloed, slijm, gele en zwarte gal.’
Tweede periode: vanaf 300 na Christus tot 1600
Mensen met geestelijke stoornis werden zotten genoemd
Lastige en onrustige mensen werden opgesloten in ‘dolhuizen’. (gescheiden smlv)
Dacht dat men geesteszieken kon bestrijden, want zat zogezegd een beest in hun hoofd die
krankzinnigheid veroorzaakte operatie schedel ‘keisnijdingen’ (patiënt)
Opkomst van de kerk: kregen meer recht op leven.
1
, o Kloosters: opname en verzorging.
Centraal idee middeleeuwen: nutteloos en/of gevaarlijk waren.
Foltering, verbarandingen, verbanning duurde tot 1750
Ontstaan psychiatrische gezinsverpleging in geel (bij gezinnen) ontstaan GGZ
Derde periode: vanaf 1600- tot 1800
Donkere periode door interneringsgolf
Ontstaan gestichten en gekkenhuizen
Brutale afsluiting van de samenleving (aan kettingen, geen gezonde voeding)
Invloed René Descartes: ‘Ik denk dus ik ben’
Vierde periode: 19e eeuw (=jaren 1800)
Werden gezien als lichamelijke zieke personen met recht op medische verzorging
Stapten af van dit beeld.
Pioniers oprichten van ziekenhuizen Pinel en Guislain = pioniers van psychiatrie
Want ook ‘zij’ zijn mensen
Freud: legde basis van psychoanalyse want neurose is gevolg van belevingen die verdrongen
worden naar onderbewuste
Collocatiewet: wet die gedwongen opnames regelde en bleef van toepassing tot 1990.
Kerk via religieuze congregaties: meerdere initiatieven ontwikkelde op gebied voor zorg voor
patiënten met psychiatrische aandoening.
Vijfde periode: Eerste helft 20 eeuw (jaren 1900)
Ontstaan instellingen
Ontstaan eeg (electro-encefalogram)
Ontstaan psychoanalyse met verdere technieken (bv zie hieronder)
Badtherapie, electrochock.
Nazi-Duitsland: homoseksuelen zigeneurs, joden, mensen met psychische aandoening,
gehandicapten werden beschouwd als nutteloos gas-kamer (=psychogenocide)
Periode 6: start tweede helft 20e eeuw (=jaren 1950- 2010)
Psychofarmaca (medicatie)
Nog steeds worden sommige dingen gebruikt!!
Recht op behandeling!
Jaren 60: antipsychiatrie, meer inspraak minder medicatie!
Periode 7: na 2010 tot nu
Zoeken sneller hun eigen stoornis op voordat ze naar psychiater gaan.
2
,1.1 DE PSYCHIATRIE VANDAAG
Behandelen, verzorgen, begeleiding krijgt een ruimere invulling, want vroeger enkel behandelen
nu ook begeleiden!
Psycho-educatie: mensen informeren hoe ze ermee moeten omgaan. ‘Wat is bijvoorbeeld
autismespectrumstoornis?’
Van residentieel naar ambulant (=soms is het niet nodig om mensen uit context te halen,) van
aanbod- naar vraaggestuurde zorg
Meer participatie van patiënten en hun netwerk. Soms is het niet nodig om de persoon uit zijn
omgeving te halen. Soms word het uit de omgeving halen heel hardhandig uitgevoerd.
Naar een herstelgerichte benadering paradigmashift!
HERSTELGERICHTE BENADERING
Positieve benadering
Kijken wat persoon nodig heeft in weg van proces naar herstel!!
Herstel ≠ genezing, herstel kan bij psychische kwetsbaarheid op 3 verschillende vlakken/ niveau’s
Herstel:
• Klinisch: medisch, de symptomen zijn verbeterd door middel van therapie medicatie ect.
Bijvoorbeeld: iemand met bipolaire stoornis kan adhv medicatie & therapie een vorm
van klinisch herstel vertonen. (=symtomen zijn beter, verminderd)
• Sociaal: herstellen van sociale relaties
• Persoonlijk; herstel op vlak van jezelf, eigen identiteit, hoe ga je met moeilijkheden om?
Herstel academie: middel om uit sociaal isolement te gaan, openbloeien van mensen, van elkaar
leren (ervaringsdeskundige) deelnemers worden soms ook begeleiders.
Er zijn veel taboes/stigma’s op vlak van psychische kwetsbaarheden.
Wat doet men om dit te doorbreken?: Rode Neuzendag, Overkophuizen helpen om dit oa
bespreekbaar te maken.
“De focus verschuift van de kwetsbaarheid en de beperking van de patiënt naar zijn krachten,
talenten en competenties”
3
, 1.2.2 ERVARINGSDESKUNDIGEN
Partners in de zorg
Essentieel component in een meer herstelgerichte zorg
Complementair met professionele zorgverleners
Meerwaarde: het motiveert wanneer men vertelt over hun herstel, hoe zij herstelden, succes
verhalen dit motiveert om door te zetten en de behandeling te blijven volgen.
Valkuilen: je wordt steeds gezien als die ‘ex-verslavende’, activeren onverwerkte zaken,
overlappen professionele en persoonlijke identiteit.
Citaten ter illustratie zie dia 26
Zie ook verder!
1.2.7 ENKELE DEFINITIES
Geestelijke gezondheid: geestelijk gezond is in staat zijn om je te
ontplooien en ontwikkelen op verschillende domeinen
Psychische kwetsbaarheid:
Psychiatrie, psychopathologie: medische discipline, studie naar
problematieken in psychisch gedrag
1.2.8 DSM OF ICD
Zie semester 1 (kenmerken wel kennen, niet DSM criteria)
DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
o Is ontworpen omdat men adhv DSM kan gaan zeggen welke stoornis men heeft adhv
van een omlijsting van symptomen.
o Misbruiking:
ICD: International Classification of Diseases
o Wordt het meest gebruikt in ontwikkelingslanden omdat het gemakkelijker is.
Labeling kritisch bekijken
‘Je bent meer dan je diagnose!’ (zie dia 33 meer) (=je moet niet alles gaan terugleiden tot de
diagnose, diagnose is niet de oorzaak van alles!)
1.2.9 BIOPSYCHOSOCIALE BENADERING
Holistische benadering: biologische, psychologische en sociale componenten beïnvloeden
mentaal welbevinden
4
KWETSBAARHEID (H3 – H4 NIET )
Zie casussen laatste les!
HOOFDSTUK 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
1.1 GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE
GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE: EEN KORT OVERZICHT
Krankzinnig – bezeten – zot
Geestesziek – gevaarlijk
Ziek
In de loop van de geschiedenis is er op veel manieren naar psychisch zieken gekeken.
SAMENGEVAT: 6 PERIODES
Hippocrates
Prehistorie – OudheidKrankzinnigheid = hersenziekte
“geestesziekte”
300-1600 Nutteloos, gevaarlijk, zot
Gekkenhuizen en gestichten
1600-1800 Internering
19e eeuw Pioniers!
Pinel en Guislain
1e helft 20e eeuw
Instellingen, maar ook holocaust - Psychogenocide Opkomst psycho-analyse, medische technieken
Psychofarmaca
1950-2010 Jaren ’60: antipsychiatrie
Eerste periode: de prehistorie en de oudheid
Krankzinnigheid werd als ziekte gezien.
Hipocrates ‘Ziekte werd veroorzaakt door een onjuiste mengeling van 4 belangrijkste
lichaamsvochten: bloed, slijm, gele en zwarte gal.’
Tweede periode: vanaf 300 na Christus tot 1600
Mensen met geestelijke stoornis werden zotten genoemd
Lastige en onrustige mensen werden opgesloten in ‘dolhuizen’. (gescheiden smlv)
Dacht dat men geesteszieken kon bestrijden, want zat zogezegd een beest in hun hoofd die
krankzinnigheid veroorzaakte operatie schedel ‘keisnijdingen’ (patiënt)
Opkomst van de kerk: kregen meer recht op leven.
1
, o Kloosters: opname en verzorging.
Centraal idee middeleeuwen: nutteloos en/of gevaarlijk waren.
Foltering, verbarandingen, verbanning duurde tot 1750
Ontstaan psychiatrische gezinsverpleging in geel (bij gezinnen) ontstaan GGZ
Derde periode: vanaf 1600- tot 1800
Donkere periode door interneringsgolf
Ontstaan gestichten en gekkenhuizen
Brutale afsluiting van de samenleving (aan kettingen, geen gezonde voeding)
Invloed René Descartes: ‘Ik denk dus ik ben’
Vierde periode: 19e eeuw (=jaren 1800)
Werden gezien als lichamelijke zieke personen met recht op medische verzorging
Stapten af van dit beeld.
Pioniers oprichten van ziekenhuizen Pinel en Guislain = pioniers van psychiatrie
Want ook ‘zij’ zijn mensen
Freud: legde basis van psychoanalyse want neurose is gevolg van belevingen die verdrongen
worden naar onderbewuste
Collocatiewet: wet die gedwongen opnames regelde en bleef van toepassing tot 1990.
Kerk via religieuze congregaties: meerdere initiatieven ontwikkelde op gebied voor zorg voor
patiënten met psychiatrische aandoening.
Vijfde periode: Eerste helft 20 eeuw (jaren 1900)
Ontstaan instellingen
Ontstaan eeg (electro-encefalogram)
Ontstaan psychoanalyse met verdere technieken (bv zie hieronder)
Badtherapie, electrochock.
Nazi-Duitsland: homoseksuelen zigeneurs, joden, mensen met psychische aandoening,
gehandicapten werden beschouwd als nutteloos gas-kamer (=psychogenocide)
Periode 6: start tweede helft 20e eeuw (=jaren 1950- 2010)
Psychofarmaca (medicatie)
Nog steeds worden sommige dingen gebruikt!!
Recht op behandeling!
Jaren 60: antipsychiatrie, meer inspraak minder medicatie!
Periode 7: na 2010 tot nu
Zoeken sneller hun eigen stoornis op voordat ze naar psychiater gaan.
2
,1.1 DE PSYCHIATRIE VANDAAG
Behandelen, verzorgen, begeleiding krijgt een ruimere invulling, want vroeger enkel behandelen
nu ook begeleiden!
Psycho-educatie: mensen informeren hoe ze ermee moeten omgaan. ‘Wat is bijvoorbeeld
autismespectrumstoornis?’
Van residentieel naar ambulant (=soms is het niet nodig om mensen uit context te halen,) van
aanbod- naar vraaggestuurde zorg
Meer participatie van patiënten en hun netwerk. Soms is het niet nodig om de persoon uit zijn
omgeving te halen. Soms word het uit de omgeving halen heel hardhandig uitgevoerd.
Naar een herstelgerichte benadering paradigmashift!
HERSTELGERICHTE BENADERING
Positieve benadering
Kijken wat persoon nodig heeft in weg van proces naar herstel!!
Herstel ≠ genezing, herstel kan bij psychische kwetsbaarheid op 3 verschillende vlakken/ niveau’s
Herstel:
• Klinisch: medisch, de symptomen zijn verbeterd door middel van therapie medicatie ect.
Bijvoorbeeld: iemand met bipolaire stoornis kan adhv medicatie & therapie een vorm
van klinisch herstel vertonen. (=symtomen zijn beter, verminderd)
• Sociaal: herstellen van sociale relaties
• Persoonlijk; herstel op vlak van jezelf, eigen identiteit, hoe ga je met moeilijkheden om?
Herstel academie: middel om uit sociaal isolement te gaan, openbloeien van mensen, van elkaar
leren (ervaringsdeskundige) deelnemers worden soms ook begeleiders.
Er zijn veel taboes/stigma’s op vlak van psychische kwetsbaarheden.
Wat doet men om dit te doorbreken?: Rode Neuzendag, Overkophuizen helpen om dit oa
bespreekbaar te maken.
“De focus verschuift van de kwetsbaarheid en de beperking van de patiënt naar zijn krachten,
talenten en competenties”
3
, 1.2.2 ERVARINGSDESKUNDIGEN
Partners in de zorg
Essentieel component in een meer herstelgerichte zorg
Complementair met professionele zorgverleners
Meerwaarde: het motiveert wanneer men vertelt over hun herstel, hoe zij herstelden, succes
verhalen dit motiveert om door te zetten en de behandeling te blijven volgen.
Valkuilen: je wordt steeds gezien als die ‘ex-verslavende’, activeren onverwerkte zaken,
overlappen professionele en persoonlijke identiteit.
Citaten ter illustratie zie dia 26
Zie ook verder!
1.2.7 ENKELE DEFINITIES
Geestelijke gezondheid: geestelijk gezond is in staat zijn om je te
ontplooien en ontwikkelen op verschillende domeinen
Psychische kwetsbaarheid:
Psychiatrie, psychopathologie: medische discipline, studie naar
problematieken in psychisch gedrag
1.2.8 DSM OF ICD
Zie semester 1 (kenmerken wel kennen, niet DSM criteria)
DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
o Is ontworpen omdat men adhv DSM kan gaan zeggen welke stoornis men heeft adhv
van een omlijsting van symptomen.
o Misbruiking:
ICD: International Classification of Diseases
o Wordt het meest gebruikt in ontwikkelingslanden omdat het gemakkelijker is.
Labeling kritisch bekijken
‘Je bent meer dan je diagnose!’ (zie dia 33 meer) (=je moet niet alles gaan terugleiden tot de
diagnose, diagnose is niet de oorzaak van alles!)
1.2.9 BIOPSYCHOSOCIALE BENADERING
Holistische benadering: biologische, psychologische en sociale componenten beïnvloeden
mentaal welbevinden
4
