Media-ethiek
Les 1: introductie
Integriteit komt voor in:
1) Dagelijks functioneren als mens
2) Professionele rol
3) Morele kwesties
4) Tov verschillende levensbeschouwingen
Denkgereedschappen
Loodgieter: gereedschapskist (tang, sleutel,…)
Ethicus: denkgereedschappen
o Begrippen
o Concepten
o Argumenten
o Analysemodellen
Aandachtsrichters
= wijze hoe we naar de werkelijkheid kijken
Ethiek begint bij zien, spreken en dan pas volgt handelen.
We zien dingen niet zoals ze zijn, maar zoals wij zijn.
We zien niet altijd zuiver over brillen, kaders & frames
1) We zien niet altijd zuiver als onze kijk van een eenvoudige lijn al niet helemaal helder is
2) We zien niet altijd zuiver hoe moeilijk moet het zijn om helder te kijken naar complexe
situaties
3) We zien niet altijd zuiver parallel met de lijn. Afhankelijk hoe iets ingepakt wordt, gaan we
het anders bekijken.
4) Hier is een grote rol weggelegd voor media makers en woordvoerders want zij reiken die
brillen en frames aan.
Zien door de media bril
= in de media heb je keuze hoe je iets weergeeft
Bv. Journalistiek (Brussel na aanslagen)
We spreken niet altijd zuiver:
1) Woorden veranderen je brein
o Moeilijkheden versus uitdagingen
o Kritiek versus feedback
o Zwarte versus n-woord
Voorbeeld: kinderen worden gedeporteerd van Oekraïne naar Rusland (hadden geen keuze)
2) Woorden hebben kracht
3) Woorden zijn een filter
Doel van cursus ethiek adhv denkgereedschappen komen tot een antwoord:
1) Breder
= meer waarden proberen realiseren, rekening houden met meer belangen
, 2) Dieper
= meer rekening houden met verleden en gevolgen, op korte en lange termijn
3) Rijker
= met meer perspectieven en alternatieven probeert rekening te houden
4) Beter verdedigbaar
= beter bestand tegen kritiek doordat het goed onderbouwd is
Wat is ethiek?
= geen zedenkunde
Geheel feitelijke actuele gewoonten
Spreekt zich niet uit over goed of kwaad
Eigenlijk geen ethiek
Hoort bij wereld van sociologie
= dicht bij moraal
Latijnse ‘mores’ = zeden, gewoonten
Subject voelt zich verplicht om zijn handelen af te
stemmen op het geheel van waarden en normen
Verschil tussen waarden en normen
Waardensysteem zit op achtergrond
Gebaseerd op levensbeschouwing of ideologie
Waarde
= iets wat persoon of samenleving belangrijk vindt om na te streven
Meestal woord
Algemeen en vaag
Norm
= concrete invulling van waarde
Concrete richtlijnen, afspraken, wetten, … waarin je achterliggende waarde probeert te
realiseren.
Factoren beïnvloeden onze normen
waarden zijn iets stabieler
normen zijn onderhevig aan verschillende factoren die ze beïnvloeden
normen beïnvloeden ons als individu maar die beïnvloeden ook professionele context
1) tijd
= tijdsgeest
2) omgeving
= maatschappelijke factoren
= sociale factoren
3) natuur
= biologische factoren
= psychische factoren
Moraalfilosofie of ethiek
= discipline waarin nagedacht wordt over moraliteit of zedelijkheid
= onderzoek naar statuut, de inhoud en samenhang van de moraal
= bestudeert verschillende historische moraalsystemen
,Ethiek volgens Henk Van Luijk)
= reflectie op onze moraal, op de waarden en normen waaraan wij onszelf en anderen in redelijkheid
gehouden achten bij de poging om ordening aan te brengen in maatschappelijk verkeer.
3 lagen van ethiek (professioneel)
1) beroepsethiek
= hoe ga ik om met gegevens, welke programma’s wil ik maken, privacy, deonthologische
code,…?
2) bedrijfsethiek
= welke normen gelden in het bedrijf, wat is hun visie?
3) economische ethiek
= hoe organiseren we de economie zodat die ten goede komt aan zoveel mogelijk mensen?
Les 2: integriteit & moreel
Morele competentie maakt inherent deel uit van professionaliteit van beroepsbeoefenaar.
Integriteit
= NIET
meer dan normafwijkend gedrag
meer dan volgen van maatschappelijke en ethische regels
onrealistische lat: zuiverheid en heelheid
Integriteit
= WEL
professionele verantwoordelijkheid
pro-actief
zelfstandig
verantwoordelijk
angsten en verleidingen weerstaan
creatief en autonoom
Professionele verantwoordelijkheid
1) Een professional is in staat om op kritische ne verantwoorde manier zijn werk te doen,
rekening houdend met alle in het spel zijnde belangen, gebaseerd op een redelijke
beoordeling van alle relevante informatie.
2) Een professional beschikt naast zijn specifieke vaktechnische kennis en vaardigheden ook
over het vermogen om gedurende de uitoefening van zijn/haar job uit te maken welk gedrag
verantwoord/geoorloofd/toelaatbaar is.
Ethische vragen
Geven botsing weer van wat kan/mag en wenselijk of verantwoord is
Ook in professionele leven word je dagelijks geconfronteerd met ethische vragen
o Bv. Is het verantwoord dat ik een TV-programma maak waarin ik mensen in een
slecht daglicht plaats als dit mij meer kijkcijfers oplevert?
Integer professional is moreel competent als hij in staat is tot…
1) Herkennen van morele dimensie van situatie
2) Afwegen van relevante informatie en argumenten
3) Verantwoorden van gekozen beslissing
4) In praktijk brengen van gekozen beslissing
5) Terugkoppeling maken van beslissing
6) Continu zijn persoonlijke moraal verbeteren
, Moreel juist is niet hetzelfde als…
1) Ons moreel referentiekader (tijd, omgeving, natuur)
= subjectief, speelt mee maar geen garantie om zeker juist te zijn
2) Normaal
= uitgerold referentiekader
3) De gulden regel
o Doe niet aan een ander wat ge niet wilt dat een ander u doet
o Behandel de ander als uzelf
o Universele regel: elke cultuur heeft zijn eigen versie van de gouden regel
= geen garantie, helpt wel
Moreel juist handelen
= rechtvaardig en respectvol
= recht doen aan de ander
= voldoende rekening houden met de rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen
Besluit moreel handelen
Als een handeling overeenkomt met een set van waarden en normen betekent dat nog niet
dat ze moreel juist is. Het enige dat dan duidelijk is dat ze normaal is.
Een handeling is moreel juist als ze recht doet aan de ander. Als ze de ander rechtvaardig en
respectvol behandelt.
Een handeling is moreel juist als ze voldoende rekening houdt met rechten en belangen van
alle betrokkenen.
Wat is voldoende rekening houden met…?
= procedure nodig die kritisch, systematisch, onderbouwd naar een onderdeel leidt.
Zes stappenplan
Drie ingrediënten om moreel juist te handelen
= om op correcte manier ethisch te denken en te bepalen of een beslissing of handeling moreel juist,
heb je volgende dingen nodig. (Martha Nussbaum)
Moreel kompas
Zorgvuldig en kritisch denken
Empathische en sympathische verbeelding
Eerste: Moreel kompas
= iedere mens heeft eigen moreel kompas
= gebaseerd op eigen waarden en normen
= obv wat hij of zijn aanvoelt
Let op met je eigen moreel kompas als norm te nemen.
Verschillende mechanismes werken op ons in en durven ons kompas te beïnvloeden.
Ijkpunt (MN)
Steunt op rechtvaardigheid en respect voor de ander
Aanvaardt dat de ander een gelijk recht heeft op menselijke waardigheid
Voldoende rekening houdt met rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen
Les 1: introductie
Integriteit komt voor in:
1) Dagelijks functioneren als mens
2) Professionele rol
3) Morele kwesties
4) Tov verschillende levensbeschouwingen
Denkgereedschappen
Loodgieter: gereedschapskist (tang, sleutel,…)
Ethicus: denkgereedschappen
o Begrippen
o Concepten
o Argumenten
o Analysemodellen
Aandachtsrichters
= wijze hoe we naar de werkelijkheid kijken
Ethiek begint bij zien, spreken en dan pas volgt handelen.
We zien dingen niet zoals ze zijn, maar zoals wij zijn.
We zien niet altijd zuiver over brillen, kaders & frames
1) We zien niet altijd zuiver als onze kijk van een eenvoudige lijn al niet helemaal helder is
2) We zien niet altijd zuiver hoe moeilijk moet het zijn om helder te kijken naar complexe
situaties
3) We zien niet altijd zuiver parallel met de lijn. Afhankelijk hoe iets ingepakt wordt, gaan we
het anders bekijken.
4) Hier is een grote rol weggelegd voor media makers en woordvoerders want zij reiken die
brillen en frames aan.
Zien door de media bril
= in de media heb je keuze hoe je iets weergeeft
Bv. Journalistiek (Brussel na aanslagen)
We spreken niet altijd zuiver:
1) Woorden veranderen je brein
o Moeilijkheden versus uitdagingen
o Kritiek versus feedback
o Zwarte versus n-woord
Voorbeeld: kinderen worden gedeporteerd van Oekraïne naar Rusland (hadden geen keuze)
2) Woorden hebben kracht
3) Woorden zijn een filter
Doel van cursus ethiek adhv denkgereedschappen komen tot een antwoord:
1) Breder
= meer waarden proberen realiseren, rekening houden met meer belangen
, 2) Dieper
= meer rekening houden met verleden en gevolgen, op korte en lange termijn
3) Rijker
= met meer perspectieven en alternatieven probeert rekening te houden
4) Beter verdedigbaar
= beter bestand tegen kritiek doordat het goed onderbouwd is
Wat is ethiek?
= geen zedenkunde
Geheel feitelijke actuele gewoonten
Spreekt zich niet uit over goed of kwaad
Eigenlijk geen ethiek
Hoort bij wereld van sociologie
= dicht bij moraal
Latijnse ‘mores’ = zeden, gewoonten
Subject voelt zich verplicht om zijn handelen af te
stemmen op het geheel van waarden en normen
Verschil tussen waarden en normen
Waardensysteem zit op achtergrond
Gebaseerd op levensbeschouwing of ideologie
Waarde
= iets wat persoon of samenleving belangrijk vindt om na te streven
Meestal woord
Algemeen en vaag
Norm
= concrete invulling van waarde
Concrete richtlijnen, afspraken, wetten, … waarin je achterliggende waarde probeert te
realiseren.
Factoren beïnvloeden onze normen
waarden zijn iets stabieler
normen zijn onderhevig aan verschillende factoren die ze beïnvloeden
normen beïnvloeden ons als individu maar die beïnvloeden ook professionele context
1) tijd
= tijdsgeest
2) omgeving
= maatschappelijke factoren
= sociale factoren
3) natuur
= biologische factoren
= psychische factoren
Moraalfilosofie of ethiek
= discipline waarin nagedacht wordt over moraliteit of zedelijkheid
= onderzoek naar statuut, de inhoud en samenhang van de moraal
= bestudeert verschillende historische moraalsystemen
,Ethiek volgens Henk Van Luijk)
= reflectie op onze moraal, op de waarden en normen waaraan wij onszelf en anderen in redelijkheid
gehouden achten bij de poging om ordening aan te brengen in maatschappelijk verkeer.
3 lagen van ethiek (professioneel)
1) beroepsethiek
= hoe ga ik om met gegevens, welke programma’s wil ik maken, privacy, deonthologische
code,…?
2) bedrijfsethiek
= welke normen gelden in het bedrijf, wat is hun visie?
3) economische ethiek
= hoe organiseren we de economie zodat die ten goede komt aan zoveel mogelijk mensen?
Les 2: integriteit & moreel
Morele competentie maakt inherent deel uit van professionaliteit van beroepsbeoefenaar.
Integriteit
= NIET
meer dan normafwijkend gedrag
meer dan volgen van maatschappelijke en ethische regels
onrealistische lat: zuiverheid en heelheid
Integriteit
= WEL
professionele verantwoordelijkheid
pro-actief
zelfstandig
verantwoordelijk
angsten en verleidingen weerstaan
creatief en autonoom
Professionele verantwoordelijkheid
1) Een professional is in staat om op kritische ne verantwoorde manier zijn werk te doen,
rekening houdend met alle in het spel zijnde belangen, gebaseerd op een redelijke
beoordeling van alle relevante informatie.
2) Een professional beschikt naast zijn specifieke vaktechnische kennis en vaardigheden ook
over het vermogen om gedurende de uitoefening van zijn/haar job uit te maken welk gedrag
verantwoord/geoorloofd/toelaatbaar is.
Ethische vragen
Geven botsing weer van wat kan/mag en wenselijk of verantwoord is
Ook in professionele leven word je dagelijks geconfronteerd met ethische vragen
o Bv. Is het verantwoord dat ik een TV-programma maak waarin ik mensen in een
slecht daglicht plaats als dit mij meer kijkcijfers oplevert?
Integer professional is moreel competent als hij in staat is tot…
1) Herkennen van morele dimensie van situatie
2) Afwegen van relevante informatie en argumenten
3) Verantwoorden van gekozen beslissing
4) In praktijk brengen van gekozen beslissing
5) Terugkoppeling maken van beslissing
6) Continu zijn persoonlijke moraal verbeteren
, Moreel juist is niet hetzelfde als…
1) Ons moreel referentiekader (tijd, omgeving, natuur)
= subjectief, speelt mee maar geen garantie om zeker juist te zijn
2) Normaal
= uitgerold referentiekader
3) De gulden regel
o Doe niet aan een ander wat ge niet wilt dat een ander u doet
o Behandel de ander als uzelf
o Universele regel: elke cultuur heeft zijn eigen versie van de gouden regel
= geen garantie, helpt wel
Moreel juist handelen
= rechtvaardig en respectvol
= recht doen aan de ander
= voldoende rekening houden met de rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen
Besluit moreel handelen
Als een handeling overeenkomt met een set van waarden en normen betekent dat nog niet
dat ze moreel juist is. Het enige dat dan duidelijk is dat ze normaal is.
Een handeling is moreel juist als ze recht doet aan de ander. Als ze de ander rechtvaardig en
respectvol behandelt.
Een handeling is moreel juist als ze voldoende rekening houdt met rechten en belangen van
alle betrokkenen.
Wat is voldoende rekening houden met…?
= procedure nodig die kritisch, systematisch, onderbouwd naar een onderdeel leidt.
Zes stappenplan
Drie ingrediënten om moreel juist te handelen
= om op correcte manier ethisch te denken en te bepalen of een beslissing of handeling moreel juist,
heb je volgende dingen nodig. (Martha Nussbaum)
Moreel kompas
Zorgvuldig en kritisch denken
Empathische en sympathische verbeelding
Eerste: Moreel kompas
= iedere mens heeft eigen moreel kompas
= gebaseerd op eigen waarden en normen
= obv wat hij of zijn aanvoelt
Let op met je eigen moreel kompas als norm te nemen.
Verschillende mechanismes werken op ons in en durven ons kompas te beïnvloeden.
Ijkpunt (MN)
Steunt op rechtvaardigheid en respect voor de ander
Aanvaardt dat de ander een gelijk recht heeft op menselijke waardigheid
Voldoende rekening houdt met rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen
