↺ Esthetica I ↻
● De Esthetische ervaring beschouwd vanuit lichaam, brein en bewustzijn
○ vanuit 3 dimensies
● Deel I: neuroesthetica
○ op welke manier mechanismen in ons brein constitutief zijn voor de
esthetische ervaring
○ Focus: neurofysiologie van de visuele waarneming & emotie; lichaam-geest
probleem; materialisme
● Deel II: De normativiteit van de esthetische ervaring (Kant, Hegel)
○ Hoe constitueert het bewustzijn de esthetische ervaring?
○ Focus: (zelf-) bewustzijn, betekenis, inzicht, schoonheid, waarheid, moraliteit,
gevoel.
● Deel III: De fenomenologie van de esthetische ervaring (M. Merleau-Ponty, H.
Maldiney, G. Deleuze)
○ Hoe constitueert het lichaam de esthetische ervaring?
○ Focus: lichaam, affectiviteit, waarneming & handeling, anticipatie,
contingentie, creativiteit
● literatuur: verplicht, geen details
○ vullen de leerstof aan
● examen: schriftelijk
○ 2 elementaire kennisvragen
■ redelijk straightforward
○ 2 integratievragen
■ denkvragen
■ twee delen uit de cursus met elkaar verbinden (bv een
neuro-esthetisch perspectief en een idealistisch perspectief)
Deel 1: neuro-esthetica
● meest hedendaagse stroming binnen de esthetica
● 1. Inleiding: fundamenten van de neuro-esthetica (13/2)
○ Wat is esthetica?
■ Kunstwetenschap, kunstgeschiedenis: object-georiënteerd ///
Esthetica: subject-georiënteerd (< aisthêsis).
● de kunstwetenschapper is geïnteresseerd in de kunst als
object
● de estheticus is geïnteresseerd in het subject, de toeschouwer
○ de esthetische ervaring
○ het subject dat kunst/schoonheid ervaart
○ het criterium is de subjectieve ervaring
○ filosofische esthetica ontstaat in de 18e eeuw
○ Aisthesis: zintuiglijke ervaring, gevoel, affect
1
, ■ Constitutie van het esthetische gevoel onderzoeken:
● Band met lust en onlust? Belangeloosheid?
○ volgens Kant: bel verschil tussen lust en onlust
● Band met emoties? Instinct? Lichaam?
○ wat is de band met emoties, het instinct?
■ onze dierlijke, evolutionaire instincten
● Aantrekking maar ook afstoting?
● Positieve affecten van genot, bewondering en vreugde ><
negatieve affecten van angst, pijn en lijden
○ Sinds de Middeleeuwen bestaat er een band tussen
kunst en lijden, waarbij lijden inspiratie biedt voor
creatie
○ Kunst en lijden?
■ Wat is kunst doorheen deze pluraliteit?
● Twee elementen:
○ 1. Een medium om ervaringen uit te drukken/voor te
stellen/evoceren
○ 2. Op een manier die de toeschouwer/luisteraar/lezer
op een affectief niveau in beweging brengt
○ Wat is neuro-esthetica?
■ Een wetenschappelijke studie van esthetische ervaring (<
neurowetenschap).
■ = geen filosofische maar wetenschappelijke studie van de esthetische
ervaring
■ 2 hoofdonderwerpen: visuele waarneming en emotie
■ het hoofdidee: onze bewuste, mentale ervaring van de wereld is een
construct
■ Centrale aannames:
● 1. Materialisme/fysicalisme: niet-fysische entiteiten of krachten
bestaan niet.
○ Mentale processen (sensaties, propositionele attitudes)
behandelen als materiële processen.
○ = Materialisme/fysicalisme = de natuur van het
bewustzijn en van mentale fenomenen zoals
intentionaliteit kunnen binnen het kader van de wetten
en principes van de natuurwetenschap worden
verklaard.
○ Verwerping van het dualisme: bewustzijn wordt net als
het leven “bezield” door een immateriële kracht (ziel).
■ veel filosofen houden hieraan vast
■ ook bij Kant geldt er nog een fundamenteel
dualisme
2
, ● 2. Bewustzijn rijst op uit het brein
○ Hersenen produceren onze zintuiglijke ervaring en
(zelf-) bewustzijn, ze reguleren onze gedachten,
emoties en handelingen.
○ de esthetische ervaring wordt geconstitueerd vanuit
breinprocessen
○ Abstract denken, taalgebruik, psychopathologie,
esthetische ervaring “naturaliseren.”
■ “The last frontier of the biological sciences – their ultimate challenge –
is to understand the biological basis of consciousness and the mental
processes by which we perceive, act, learn, and remember”
● (Kandel, Schwartz, Jessell, Principles of Neural Science, p. 5).
● sinds de 90s gaat men ervan uit dat de laatste grote uitdaging
voor de (neuro)biologie het bewustzijn is
■
■
● we lijken met 2 verschillende dingen te maken te hebben, een
dualiteit
● kleur is fysisch gezien een elektromagnetische golf maar wij
zien geen elektromagnetische golf
● ons brein constitueert een kwalitatieve ervaring, waarbij die
kwaliteiten niet in de ervaring zelf zitten
● die kwalitatieve dimensie is anders bij verschillende
diersoorten
● onze waarnemingen zijn geen directe weergave van de wereld
zelf, wij projecteren iets op de wereld
● een kwantitatieve dimensie en een subjectieve kwalitatieve
dimensie
3
, ○ Centrale probleem:
■ Niets in onze wetenschappelijke kennis van de natuur wijst erop dat
de materie bewust is.
● Atomen, sub-atomaire deeltjes, electro-magnetisch spectrum,
fysisch-chemische krachten en reacties tussen deeltjes en dit
spectrum ... maar geen bewustzijn.
● Moleculen, cellen, weefsels, organen, organismen … maar
geen bewustzijn.
■ Niets in onze wetenschappelijke kennis van de natuur stelt ons in
staat om het bewustzijn te observeren.
● Alle mentale fenomenen - ervaringen, waarnemingen,
herinneringen, fantasieën, emoties, etc. - zijn enkel vanuit het
subjectieve, eerste-persoonsperspectief observeerbaar.
○ iets wordt ervaren vanuit een eerste
persoonsperspectief
● De wetenschapper ziet vanuit het objectieve, derde-
persoonsperspectief een actief brein maar geen mentale
processen
○ perspectief dat gedeeld kan worden met eender wie die
kijkt
■ de eerste neurowetenschappers aan de basis van de discipline waren
dualisten
● het idee dat het brein uit twee aspecten bestaat, die moeilijk te
verenigen zijn
● zij die de wetenschap van het bewustzijn hebben gegrond,
waren overtuigd van het idee dat niets in de toekomst aan
inzichten ons zou toegang geven tot die mentale wereld van
het bewustzijn
■ Als het bewustzijn niet objectief observeerbaar is, bestaat het dan wel
echt? Is het bewustzijn realiteit of illusie?
● sommige mensen zeggen ja het bewustzijn bestaat gwn niet,
dat is een illusie
● het vertrekpunt van dat materialisme is dus dat dat
onafhankelijk van het waarnemen bestaat
○ Bewustzijn, realiteit en illusie
■ Objectieve realiteit onafhankelijk van de waarnemer: materiële realiteit
(massa, beweging, grootte, etc.).
■ Subjectieve illusie van de waarnemer: zintuiglijke kwaliteiten zoals
geur, kleur, smaak, geluid, textuur (illusoir effect van het object in het
subject); bij uitbreiding: het zelf.
■ dit idee gaat terug op john locke
● “... the ideas of primary qualities of bodies are resemblances of
them, and their patterns do really exist in the bodies
themselves, but the ideas produced in us by these secondary
qualities have no resemblance of them at all” (Locke, An Essay
Concerning Human Understanding)
4
● De Esthetische ervaring beschouwd vanuit lichaam, brein en bewustzijn
○ vanuit 3 dimensies
● Deel I: neuroesthetica
○ op welke manier mechanismen in ons brein constitutief zijn voor de
esthetische ervaring
○ Focus: neurofysiologie van de visuele waarneming & emotie; lichaam-geest
probleem; materialisme
● Deel II: De normativiteit van de esthetische ervaring (Kant, Hegel)
○ Hoe constitueert het bewustzijn de esthetische ervaring?
○ Focus: (zelf-) bewustzijn, betekenis, inzicht, schoonheid, waarheid, moraliteit,
gevoel.
● Deel III: De fenomenologie van de esthetische ervaring (M. Merleau-Ponty, H.
Maldiney, G. Deleuze)
○ Hoe constitueert het lichaam de esthetische ervaring?
○ Focus: lichaam, affectiviteit, waarneming & handeling, anticipatie,
contingentie, creativiteit
● literatuur: verplicht, geen details
○ vullen de leerstof aan
● examen: schriftelijk
○ 2 elementaire kennisvragen
■ redelijk straightforward
○ 2 integratievragen
■ denkvragen
■ twee delen uit de cursus met elkaar verbinden (bv een
neuro-esthetisch perspectief en een idealistisch perspectief)
Deel 1: neuro-esthetica
● meest hedendaagse stroming binnen de esthetica
● 1. Inleiding: fundamenten van de neuro-esthetica (13/2)
○ Wat is esthetica?
■ Kunstwetenschap, kunstgeschiedenis: object-georiënteerd ///
Esthetica: subject-georiënteerd (< aisthêsis).
● de kunstwetenschapper is geïnteresseerd in de kunst als
object
● de estheticus is geïnteresseerd in het subject, de toeschouwer
○ de esthetische ervaring
○ het subject dat kunst/schoonheid ervaart
○ het criterium is de subjectieve ervaring
○ filosofische esthetica ontstaat in de 18e eeuw
○ Aisthesis: zintuiglijke ervaring, gevoel, affect
1
, ■ Constitutie van het esthetische gevoel onderzoeken:
● Band met lust en onlust? Belangeloosheid?
○ volgens Kant: bel verschil tussen lust en onlust
● Band met emoties? Instinct? Lichaam?
○ wat is de band met emoties, het instinct?
■ onze dierlijke, evolutionaire instincten
● Aantrekking maar ook afstoting?
● Positieve affecten van genot, bewondering en vreugde ><
negatieve affecten van angst, pijn en lijden
○ Sinds de Middeleeuwen bestaat er een band tussen
kunst en lijden, waarbij lijden inspiratie biedt voor
creatie
○ Kunst en lijden?
■ Wat is kunst doorheen deze pluraliteit?
● Twee elementen:
○ 1. Een medium om ervaringen uit te drukken/voor te
stellen/evoceren
○ 2. Op een manier die de toeschouwer/luisteraar/lezer
op een affectief niveau in beweging brengt
○ Wat is neuro-esthetica?
■ Een wetenschappelijke studie van esthetische ervaring (<
neurowetenschap).
■ = geen filosofische maar wetenschappelijke studie van de esthetische
ervaring
■ 2 hoofdonderwerpen: visuele waarneming en emotie
■ het hoofdidee: onze bewuste, mentale ervaring van de wereld is een
construct
■ Centrale aannames:
● 1. Materialisme/fysicalisme: niet-fysische entiteiten of krachten
bestaan niet.
○ Mentale processen (sensaties, propositionele attitudes)
behandelen als materiële processen.
○ = Materialisme/fysicalisme = de natuur van het
bewustzijn en van mentale fenomenen zoals
intentionaliteit kunnen binnen het kader van de wetten
en principes van de natuurwetenschap worden
verklaard.
○ Verwerping van het dualisme: bewustzijn wordt net als
het leven “bezield” door een immateriële kracht (ziel).
■ veel filosofen houden hieraan vast
■ ook bij Kant geldt er nog een fundamenteel
dualisme
2
, ● 2. Bewustzijn rijst op uit het brein
○ Hersenen produceren onze zintuiglijke ervaring en
(zelf-) bewustzijn, ze reguleren onze gedachten,
emoties en handelingen.
○ de esthetische ervaring wordt geconstitueerd vanuit
breinprocessen
○ Abstract denken, taalgebruik, psychopathologie,
esthetische ervaring “naturaliseren.”
■ “The last frontier of the biological sciences – their ultimate challenge –
is to understand the biological basis of consciousness and the mental
processes by which we perceive, act, learn, and remember”
● (Kandel, Schwartz, Jessell, Principles of Neural Science, p. 5).
● sinds de 90s gaat men ervan uit dat de laatste grote uitdaging
voor de (neuro)biologie het bewustzijn is
■
■
● we lijken met 2 verschillende dingen te maken te hebben, een
dualiteit
● kleur is fysisch gezien een elektromagnetische golf maar wij
zien geen elektromagnetische golf
● ons brein constitueert een kwalitatieve ervaring, waarbij die
kwaliteiten niet in de ervaring zelf zitten
● die kwalitatieve dimensie is anders bij verschillende
diersoorten
● onze waarnemingen zijn geen directe weergave van de wereld
zelf, wij projecteren iets op de wereld
● een kwantitatieve dimensie en een subjectieve kwalitatieve
dimensie
3
, ○ Centrale probleem:
■ Niets in onze wetenschappelijke kennis van de natuur wijst erop dat
de materie bewust is.
● Atomen, sub-atomaire deeltjes, electro-magnetisch spectrum,
fysisch-chemische krachten en reacties tussen deeltjes en dit
spectrum ... maar geen bewustzijn.
● Moleculen, cellen, weefsels, organen, organismen … maar
geen bewustzijn.
■ Niets in onze wetenschappelijke kennis van de natuur stelt ons in
staat om het bewustzijn te observeren.
● Alle mentale fenomenen - ervaringen, waarnemingen,
herinneringen, fantasieën, emoties, etc. - zijn enkel vanuit het
subjectieve, eerste-persoonsperspectief observeerbaar.
○ iets wordt ervaren vanuit een eerste
persoonsperspectief
● De wetenschapper ziet vanuit het objectieve, derde-
persoonsperspectief een actief brein maar geen mentale
processen
○ perspectief dat gedeeld kan worden met eender wie die
kijkt
■ de eerste neurowetenschappers aan de basis van de discipline waren
dualisten
● het idee dat het brein uit twee aspecten bestaat, die moeilijk te
verenigen zijn
● zij die de wetenschap van het bewustzijn hebben gegrond,
waren overtuigd van het idee dat niets in de toekomst aan
inzichten ons zou toegang geven tot die mentale wereld van
het bewustzijn
■ Als het bewustzijn niet objectief observeerbaar is, bestaat het dan wel
echt? Is het bewustzijn realiteit of illusie?
● sommige mensen zeggen ja het bewustzijn bestaat gwn niet,
dat is een illusie
● het vertrekpunt van dat materialisme is dus dat dat
onafhankelijk van het waarnemen bestaat
○ Bewustzijn, realiteit en illusie
■ Objectieve realiteit onafhankelijk van de waarnemer: materiële realiteit
(massa, beweging, grootte, etc.).
■ Subjectieve illusie van de waarnemer: zintuiglijke kwaliteiten zoals
geur, kleur, smaak, geluid, textuur (illusoir effect van het object in het
subject); bij uitbreiding: het zelf.
■ dit idee gaat terug op john locke
● “... the ideas of primary qualities of bodies are resemblances of
them, and their patterns do really exist in the bodies
themselves, but the ideas produced in us by these secondary
qualities have no resemblance of them at all” (Locke, An Essay
Concerning Human Understanding)
4
