Politiek en sociaal beleid
Inhoudsopgave
1 Algemene inleiding..............................................................................................................................3
1.1 Ten geleide...................................................................................................................................3
1.2 Wat is sociaal beleid?...................................................................................................................3
1.3 Wat is de welvaartsstaat?.............................................................................................................5
1.3.1 Definitie.................................................................................................................................5
1.3.2 Kenmerken............................................................................................................................7
1.3.3 Het waarom van de welvaarsstaat.......................................................................................10
1.3.4 Doelstellingen en functies....................................................................................................11
1.4 Inkomens(verdeling) en welvaart...............................................................................................11
1.5 Markteconomie versus politieke economie................................................................................12
1.6 Welvaartsstaten in internationaal perspectief...........................................................................13
2 Heden en verleden van de welvaarsstaat..........................................................................................17
2.1 De welvaarsstaat in historisch perspectief.................................................................................17
2.2 De crisis van de welvaarsstaat?..................................................................................................19
2.3 Determinanten van de crisis.......................................................................................................19
2.3.1 Veranderingen op de arbeidsmarkt:....................................................................................19
2.3.2 Veranderingen in de structuur van de bevolking (demografische veranderingen)..............20
2.3.3 Teloorgang van het kostwinnersmodel................................................................................21
2.4 Actieve welvaarsstaat, sociale investeringsstaat, participatiesamenleving….............................22
2.4.1 Wat?....................................................................................................................................22
2.4.2 Activering kritisch gewikt en gewogen.................................................................................25
2.5 Nieuwe transformaties...............................................................................................................26
3 Hoofdstuk 3: De sociale organisatie van de welvaarsstaat................................................................29
3.1 Inleiding......................................................................................................................................29
3.2 De overlegeconomie: elementen en beginselen........................................................................29
1
Politiek en sociaal beleid
, 3.3 Instellingen van sociaal overleg..................................................................................................30
3.4 Vakbonden en hun kenmerken...................................................................................................32
3.5 Werkgeversorganisatie en hun kenmerken...............................................................................32
3.6 Sociaal proforganisaties..............................................................................................................33
3.7 En de overheid?..........................................................................................................................33
3.8 Instrumenten van sociaal overleg en overeenkomst..................................................................34
3.9 Evaluatie van het sociaal overleg................................................................................................35
4 Hoofdstuk 4: De financiering van de welvaarsstaat: over belastingen en sociale zekerheid.............36
4.1 Inleiding......................................................................................................................................36
4.2 Belastingen (fiscaliteit)...............................................................................................................36
4.2.1 De functie van belastingen..................................................................................................36
4.2.2 Soorten belastingen.............................................................................................................37
4.2.3 Belastingdruk.......................................................................................................................37
4.3 Sociale zekerheid (parafiscaliteit)...............................................................................................38
4.3.1 Wat?....................................................................................................................................38
4.3.2 Organisatie van de sociale zekerheid...................................................................................39
4.3.3 Financiering van de sociale zekerheid..................................................................................41
4.3.4 Uitgaven van de sociale zekerheid.......................................................................................42
4.4 Begrotingstekorten en staatsschuld...........................................................................................42
5 Inkomensverdeling, armoede en ongelijkheid...................................................................................43
5.1 Inleiding......................................................................................................................................43
5.2 Enkele fundamentele begrippen.................................................................................................44
5.3 Inkomensverdeling en -ongelijkheid in België............................................................................45
5.3.1 Evolutie doorheen de tijd....................................................................................................45
5.3.2 Inkomens- versus vermogensverdeling...............................................................................45
5.3.3 Het probleem van inkomensongelijkheid............................................................................45
5.4 Armoede en ongelijkheid............................................................................................................46
5.4.1 Definities..............................................................................................................................46
2
Politiek en sociaal beleid
, 5.4.2 Meting van armoede...........................................................................................................47
5.4.3 Aantal armen en hun kenmerken........................................................................................49
5.4.4 Principes van armoedebeleid...............................................................................................49
5.5 Ongelijke verdeling aan sociale goederen en diensten en het Mattheüseffect..........................49
5.5.1 Universeel versus selectief beleid........................................................................................49
5.5.2 Enkele voorbeelden van het Mattheüseffect.......................................................................50
5.5.3 Verklaring en interpretatie van het Mattheüseffect............................................................50
1 ALGEMENE INLEIDING
1.1 TEN GELEIDE
1.2 WAT IS SOCIAAL BELEID?
Sociaal beleid = optreden van de overheid met het oog op het behouden, scheppen of veranderen
3
Politiek en sociaal beleid
, van sociale bestaans- en ontwikkelingsvoorwaarden van de burgers in functie van het algemeen
welzijn.
Algemeen welzijn van alle burgers
Sociaal beleid = macroaangelegenheid richt zich tot
Ganse bevolking (UNIVERSEEL) Grote categorieën van mensen (CATEGORIAAL)
Sociaal (maatschappelijk) werk op micro- of mesoniveau bezig houden met problemen
van individuen of kleine groepen
Opereren in organisaties van sociaal beleid voeren het sociale overheidsbeleid uit
Passieve uitvoerders van sociaal beleid, hebben essentieel kritische en politiserende functie
waarin ze beleid maken of er kritisch toe verhouden
SW’ers moeten beleidsmakers erop wijzen dat structurele uitsluitingsmechanismen aangepakt
moeten worden.
Mee nadenken over oplossingen
Essentieel in politiserend werken = SW’ers hun stem laten horen aan het beleid en stem geven aan
de mensen die in onze maatschappij uit de boot vallen of aan de kant worden geschoven
Sociale beleid = verantwoordelijkheid van overheid met inbegrip van parastralen van sociale
zekerheid en diverse sociale organisaties die deelnemen aan overheidstaak
o Dragers of actoren van sociaal beleid genoemd
Sociaal beleid niet hetzelfde als sociale politiek
o Beleid heeft te maken met optimale doel-middel relatie
Relatie meer wetenschappelijk onderbouwd
o Zoekt naar bestendige (duurzame) oplossing als antwoord op sociaal probleem
o Beleid = rationeel handelen
o Politiek = irrationeel en niet-beheersbaar
Te maken met machtsverhoudingen en betrekkingen tussen mensen, met
keuzes voor bepaalde doeleinden en middelen in functie van bepaalde
waarden
4
Politiek en sociaal beleid
Inhoudsopgave
1 Algemene inleiding..............................................................................................................................3
1.1 Ten geleide...................................................................................................................................3
1.2 Wat is sociaal beleid?...................................................................................................................3
1.3 Wat is de welvaartsstaat?.............................................................................................................5
1.3.1 Definitie.................................................................................................................................5
1.3.2 Kenmerken............................................................................................................................7
1.3.3 Het waarom van de welvaarsstaat.......................................................................................10
1.3.4 Doelstellingen en functies....................................................................................................11
1.4 Inkomens(verdeling) en welvaart...............................................................................................11
1.5 Markteconomie versus politieke economie................................................................................12
1.6 Welvaartsstaten in internationaal perspectief...........................................................................13
2 Heden en verleden van de welvaarsstaat..........................................................................................17
2.1 De welvaarsstaat in historisch perspectief.................................................................................17
2.2 De crisis van de welvaarsstaat?..................................................................................................19
2.3 Determinanten van de crisis.......................................................................................................19
2.3.1 Veranderingen op de arbeidsmarkt:....................................................................................19
2.3.2 Veranderingen in de structuur van de bevolking (demografische veranderingen)..............20
2.3.3 Teloorgang van het kostwinnersmodel................................................................................21
2.4 Actieve welvaarsstaat, sociale investeringsstaat, participatiesamenleving….............................22
2.4.1 Wat?....................................................................................................................................22
2.4.2 Activering kritisch gewikt en gewogen.................................................................................25
2.5 Nieuwe transformaties...............................................................................................................26
3 Hoofdstuk 3: De sociale organisatie van de welvaarsstaat................................................................29
3.1 Inleiding......................................................................................................................................29
3.2 De overlegeconomie: elementen en beginselen........................................................................29
1
Politiek en sociaal beleid
, 3.3 Instellingen van sociaal overleg..................................................................................................30
3.4 Vakbonden en hun kenmerken...................................................................................................32
3.5 Werkgeversorganisatie en hun kenmerken...............................................................................32
3.6 Sociaal proforganisaties..............................................................................................................33
3.7 En de overheid?..........................................................................................................................33
3.8 Instrumenten van sociaal overleg en overeenkomst..................................................................34
3.9 Evaluatie van het sociaal overleg................................................................................................35
4 Hoofdstuk 4: De financiering van de welvaarsstaat: over belastingen en sociale zekerheid.............36
4.1 Inleiding......................................................................................................................................36
4.2 Belastingen (fiscaliteit)...............................................................................................................36
4.2.1 De functie van belastingen..................................................................................................36
4.2.2 Soorten belastingen.............................................................................................................37
4.2.3 Belastingdruk.......................................................................................................................37
4.3 Sociale zekerheid (parafiscaliteit)...............................................................................................38
4.3.1 Wat?....................................................................................................................................38
4.3.2 Organisatie van de sociale zekerheid...................................................................................39
4.3.3 Financiering van de sociale zekerheid..................................................................................41
4.3.4 Uitgaven van de sociale zekerheid.......................................................................................42
4.4 Begrotingstekorten en staatsschuld...........................................................................................42
5 Inkomensverdeling, armoede en ongelijkheid...................................................................................43
5.1 Inleiding......................................................................................................................................43
5.2 Enkele fundamentele begrippen.................................................................................................44
5.3 Inkomensverdeling en -ongelijkheid in België............................................................................45
5.3.1 Evolutie doorheen de tijd....................................................................................................45
5.3.2 Inkomens- versus vermogensverdeling...............................................................................45
5.3.3 Het probleem van inkomensongelijkheid............................................................................45
5.4 Armoede en ongelijkheid............................................................................................................46
5.4.1 Definities..............................................................................................................................46
2
Politiek en sociaal beleid
, 5.4.2 Meting van armoede...........................................................................................................47
5.4.3 Aantal armen en hun kenmerken........................................................................................49
5.4.4 Principes van armoedebeleid...............................................................................................49
5.5 Ongelijke verdeling aan sociale goederen en diensten en het Mattheüseffect..........................49
5.5.1 Universeel versus selectief beleid........................................................................................49
5.5.2 Enkele voorbeelden van het Mattheüseffect.......................................................................50
5.5.3 Verklaring en interpretatie van het Mattheüseffect............................................................50
1 ALGEMENE INLEIDING
1.1 TEN GELEIDE
1.2 WAT IS SOCIAAL BELEID?
Sociaal beleid = optreden van de overheid met het oog op het behouden, scheppen of veranderen
3
Politiek en sociaal beleid
, van sociale bestaans- en ontwikkelingsvoorwaarden van de burgers in functie van het algemeen
welzijn.
Algemeen welzijn van alle burgers
Sociaal beleid = macroaangelegenheid richt zich tot
Ganse bevolking (UNIVERSEEL) Grote categorieën van mensen (CATEGORIAAL)
Sociaal (maatschappelijk) werk op micro- of mesoniveau bezig houden met problemen
van individuen of kleine groepen
Opereren in organisaties van sociaal beleid voeren het sociale overheidsbeleid uit
Passieve uitvoerders van sociaal beleid, hebben essentieel kritische en politiserende functie
waarin ze beleid maken of er kritisch toe verhouden
SW’ers moeten beleidsmakers erop wijzen dat structurele uitsluitingsmechanismen aangepakt
moeten worden.
Mee nadenken over oplossingen
Essentieel in politiserend werken = SW’ers hun stem laten horen aan het beleid en stem geven aan
de mensen die in onze maatschappij uit de boot vallen of aan de kant worden geschoven
Sociale beleid = verantwoordelijkheid van overheid met inbegrip van parastralen van sociale
zekerheid en diverse sociale organisaties die deelnemen aan overheidstaak
o Dragers of actoren van sociaal beleid genoemd
Sociaal beleid niet hetzelfde als sociale politiek
o Beleid heeft te maken met optimale doel-middel relatie
Relatie meer wetenschappelijk onderbouwd
o Zoekt naar bestendige (duurzame) oplossing als antwoord op sociaal probleem
o Beleid = rationeel handelen
o Politiek = irrationeel en niet-beheersbaar
Te maken met machtsverhoudingen en betrekkingen tussen mensen, met
keuzes voor bepaalde doeleinden en middelen in functie van bepaalde
waarden
4
Politiek en sociaal beleid
