Samenvatting gastcollege burn-out

DEEL 3 – GASTCOLLEGE BURN-OUT
WAT IS BURN-OUT


BURN-OUT, DE MERAFOOR VAN HET VUUR
 Vlammetje dat in vuur en vlam staat  lager pitje  uitgedoofd
 Populaire metafoor met een lange voorgeschiedenis en sterke aanwezigheid rondom ons
o In literatuur
o In wetenschap
o Populariserende literatuur; ervaringsliteratuur
o Héél veel aandacht in de media
o Sinds 2014 burn-out erkend in nationale wetgeving

WAT IS BURN-OUT NU PRECIES?
 Burn-out is geen medische diagnose
 Geen aparte diagnose in DSM V
o Hoort onder aanpassingsstoornis, ongedifferentieerde somatoforme stoornis
 Wel aparte diagnose in ICD-11 van WHO
o Burn-out = beroepsgebonden verschijnsel, maar géén medische conditie
 Wezenlijk verschil: burn-out als stoornis vs klacht
o Burn-out als stoornis: diagnostisch interview door arts en/of psycholoog  ernstig
o Burn-out als klacht: vragenlijst  ‘milder’
o In media burn-out vaak foutief als stoornis bestempeld (maar klachten slechts gemeten mbv vragenlijst) 
diagnose stoornis vergt veel meer tijd en moeite
 Diagnose van burn-out vergt:
1) Grondige en meer omvattende evaluatie van psychisch en lichamelijk functioneren
o Ruimere anamnese nodig (in kaart brengen voorgeschiedenis en ziektegeschiedenis + grondige analyse
van context en symptomen adhv diagnostisch interview
o Afname vragenlijst kan helpen, maar is niet genoeg
2) Medische uitsluitingscriteria
o Differentiaaldiagnose tav psychiatrische aandoeningen (vb. depressie, angststoornissen  co-morbiditeit
of gevolg?)
o Organische ziekten (vb. schildklier, …)
 Oude, statische definitie van burn-out (Maslach & Jackson) = negatieve psychische toestand
o “Burn-out is een syndroom van emotionele uitputting, depersonalisatie en verminderde persoonlijke prestaties
dat kan optreden bij mensen die op de een of andere manier ‘mensenwerk’ doen.”
o Burn-out beperkt tot contactuele beroepen aka de hulpverlening
o Kerndimensies statische definitie:
1) Emotionele uitputting (EU)
 Energetisch component
 Gebrek aan handelingsvermogen
 Alle energie is opgebruikt: kan niet meer
 Later: mentale uitputting
2) Depersonalisatie (cynisme)
 Motivationele component
 Gebrek handelingsbereidheid
 Mentaal afstand nemen (dehumanisering)
 Later: mentale distantie van het werk
3) Verminderde professionele bekwaamheid (PB)
 Niet meer in staat zijn om beroepsmatig goed te functioneren
o Speciale meetinstrumenten
1) Maslach Burnout Inventory (MBI)
2) Utrechtse Burnout Schaal (UBOS)
 UBOS-C: contactuele beroepen
 UBOS-L: leerkrachten
o Diagnose burn-out: hoge EU + (hoge depersonalisatie en/of lage PB)  obv percentiel 75 (of 25 bij PB)
 Dynamische definitie: proces/verloop (Cherniss) = externe oorzaak burn-out
o Burn-out = proces op gang gezet door langdurige en intensieve inspanningen op het werk
o Dimensies verlopen in een bepaalde volgorde:
1) Werkeisen (demands) niet in verhouding tot hulpbronnen (resources)
2) Spanning, vermoeidheid en uiteindelijk uitputting

, 3) Depersonalisatie
4) Verminderde persoonlijke bekwaamheid
o Burn-out toepasbaar op alle beroepen
o Meetinstrument: UBOS-A
 nadruk op interne oorzaak (Edelwich & Brodsky)
 Burn-out = proces van toenemende desillusie
 Verlies idealisme
 Overtrokken verwachtingen als oorzaak
 Langzaam ontwikkelend proces
 Geactualiseerde definitie van burn-out
o “Burn-out is een werkgerelateerde aandoening die voorkomt bij werknemers die gedurende een langere
periode productief en zonder problemen hebben gewerkt tot de tevredenheid van zichzelf en anderen.
Extreme vermoeidheid, ontregeling van emotionele en cognitieve processen, én mentaal afstand nemen
kunnen gezien worden als de kernelementen van het syndroom. Het mentaal distantiëren kan gezien worden
als een disfunctionele poging om verdere uitputting te voorkomen. Deze kernsymptomen worden vergezeld
door secundaire symptomen, zoals een depressieve stemming, en gedragsmatige en psychosomatische
spannings-klachten. Burn-out wordt hoofzakelijk veroorzaakt door een disbalans tussen hoge werkeisen en
onvoldoende hulpbronnen op het werk. Problemen in de privésfeer of persoonlijke kwetsbaarheden kunnen
hierbij een faciliterende rol spelen. Uiteindelijk leidt burn-out tot gevoelens van incompetentie en slechtere
prestaties op het werk.”
o 4 kernsymptomen en 3 ‘bijkomende symptomen’
Kernsymptomen ‘bijkomende symptomen’
1) Uitputting 5) Depressieve klachten
- Ernstig verlies van energie - Sombere stemming en/of
- Zowel fysiek als mentaal op voelen schuldgevoelens
- Vb. geen energie om werkdag te - ≠ depressie
starten, enorm moe na werkdag, - Vb. twijfelen aan zin van leven, moeite
onmogelijk vermoeidheid herstellen om plezier te maken
2) Cognitieve ontregeling 6) Psychosomatische spanning
- Geheugenproblemen - Hart-, ademhalings-, maag-, darm-
- Concentratie- en aandachtsstoornissen en/of pijnklachten
- Prestatieproblemen: trager, fouten - Algemeen gevoel van malaise
maken 7) Psychische spanningsklachten
- Algemene verstoring cognitief - Slaapproblemen, piekeren en/of
functioneren paniekaanvallen
- Vb. moeilijk helder nadenken of nieuwe
dingen leren, vergeetachtig,  Vaak voor eerst in contact met
besluiteloos hulpverlening omwille van deze klachten
3) Emotionele ontregeling
- Heftige emotionele reacties
(woede-/huilbuien)
- Geen controle over emoties
- Lage tolerantiegrens
- Vb. gefrustreerd, overstuur zonder te 
weten waarom, geïrriteerd
4) Mentale distantie
- (mentaal) afstand nemen van werk
- Omwille van sterke weerstand
- Vb. cynische attitude, afkering tav werk,
functioneren op automatische piloot


o In reactie op verouderde UBOS systeem  nieuw assessment ontwikkelen
o Inhoudelijke problemen, algemene nood aan actualisering
 Ontstaan als onderzoeksinstrument, zonder theoretische onderbouwing: inductief, ‘bottom-up’
 Gereduceerde persoonlijke bekwaamheid?
 Alle dimensies aanwezig? Cognitieve problemen? Specifieke stresssymptomen?
o Technische, psychometrische tekortkomingen
 Niet alle schalen even betrouwbaar (depersonalisatie)
 Items persoonlijke bekwaamheid positief geformuleerd -> gaan samen met ‘bevlogenheid’
o Nauwelijks toepasbaar on de praktijk
 Niet mogelijk om één score te berekenen voor burn-out

,  Normen afwezig of verouderd (vaak gebruik 3-deling MBI uit de VS…)
 Geen klinisch gevalideerde grenswaarden: wie wel en wie niet? (‘cut-off’ scores)
 Ontwikkelen Burnout Assessment Tool (BAT)
o 23 vragen origineel (later 12 en nu zelfs 4)
o Meet de kern van burn-out
o Keuze tussen twee versies: ‘werk’ en ‘niet werk’(nieuw!)
o Maar opgelet: zelfrapportage weerspiegelen klachten, géén diagnose
o Meten secundaire symptomen
 10 vragen
 Spanningsklachten, specifiek voor burn-out
o Voordelen BAT
 Geactualiseerde inhoud
 Één totaalscore (kan ook in 4 aparte scores opgedeeld worden)
 Gratis (nadeel: geen ondersteuning)
 Normen en grenswaarden




WAT IS BURN-OUT NIET?
 Onderscheid tussen burn-out en …
o Andere belevingen van werk (interne afbakening)
 Stress
 Bore-out
o Andere fenomenen buiten het werk (externe afbakening)
 Depressie
 Burn-out vs (werk)stress
o Stress = reactie op onevenwicht draagkracht (‘kunnen’) en draaglast (‘moeten’)
o Aanpassing komt onder druk te staan
o Kan aanleiding geven tot
 Spanningsklachten: tijdelijk, geen ernstige belemmering
 Overspanning: normale functioneren wordt bemoeilijkt
 Burn-out als eindstadium: resultaat van langdurige blootstelling aan stress, wanneer alle energie
opgebruikt is
o Stress kan dus leiden tot burn-out (als niet optijd geremedieerd)
o Burn-out omvat meer dan enkel stress: mentale distantie, ontregeling, eventueel verminderde PB
 Burn-out vs bore-out
o Bore-out = verveling, gebrek aan stimulatie
o Lusteloos en apathisch
o Negatief en krachteloos (maar minder intens dan bij burn-out)
o Omwille van onderstimulering: te weinig werk, te weinig uitdagend (gebrek aan vaardigheidsbenutting)
o Burn-out wijst juist naar overbelasting/overstimulatie
o Zeldzaam: prevalentie 1%
 Burn-out vs depressie
Burn-out Depressie
o Energiestoornis o Stemmingsstoornis
o Werkgerelateerd qua oorzaken en uiting o Oorzaken in en buiten persoon
o ‘normale’ problematiek, kan iedereen o Uit zich in alle levensdomeinen
overkomen o Psychiatrische problematiek

o Burn-out kan aanleiding geven tot depressie
o Dus: stress  burn-out  depressive