College 1
Ontwikkelingspsychologie:
- Veranderingen binnen personen gedurende de levensloop, en de
verschillen en overeenkomsten tussen personen
- Die veranderingen en verschillen beschrijven en verklaren, en evt
beinvloeden
Intra-persoonlijke veranderingen: veranderingen binnen personen
Inter-persoonlijke veranderingen: vergelijking van verschillende personen
Research designs (onderzoeksopzet)
Cross sectioneel design
- Groepen van individuen van
verschillende leeftijden
bestuderen op hetzelfde
tijdsmoment
- Inter-persoonlijke verschillen
meten
Longitudinaal design
- 1 groep van individuen over
een langere tijdsperiode
bestuderen
- Intra-persoonlijke verschillen
Cohorteffecten
Cohort= iedere groep uit dezelfde culturele omgeving en dezelfde
tijdsinterval
Cohorteffect = verschillen in variabelen die relevant zijn voor de
ontwikkeling, die voortkomen uit (niet-leeftijd gerelateerde) factoren
waaraan iedere geboortecohort werd blootgesteld.
,In en cross-sectionele studie zijn leeftijdseffecten en cohort effecten
verstrengeld
- Ten onrechte aannemen dat er leeftijdseffecten zijn, terwijl effect
voortkomt uit cohortkenmerken die gevormd zijn door de historische
cortex
Tijd-van-meting interval
Als effecten van historische events en trens tijdens dataverzameling
invloed hebben op resultaten
In een longitudinale studie zijn leeftijdseffecten en tijd-van-meting effecten
verstrengeld
- Ten onrechte aannemen dat er verandering plaatsvindt terwijl het
effect wordt veroorzaakt door de historische cortex waarin gegevens
worden verzameld (bv tijdens corona periode studie doen)
Cross sectioneel Longitudinaal
Voordele Economisch mbt tijd Echte meting van
n intrapersoonlijke verandering
Goedkoop Meting van stabiliteit en
verandering van
ontwikkelingsvariabelen
Toont overeenkomsten en
verschillen
Nadelen Leeftijdseffecten zijn Leeftijdseffecten zijn
verstrengeld met verstrengeld met tijd-van-
cohorteffecten meting effecten, test-hertest
effecten, attrition effecten
Geen informatie over Beperkt generaliseerbaar naar
individuele paden van andere cohorten
ontwikkeling
Beperkt generaliseerbaar Kost veel tijd & geld
naar andere meetmomenten
Sequentie-modellen
,Habituatie in onderzoek: respons op herhaald aanbieden stimulus wordt
langzamer, verandert of stopt.
Dishabituatie: verhoogde respons in een nieuwe stimulus of wijziging.
Principes van levenslooppsychologie:
ontwikkeling is:
1. Levenslang
2. Multidisciplinair (bv biologen, neurowetenschappers)
3. Multidirectioneel (ontwikkeling gaat meerdere richtingen op)
4. Gains and losses (begin meer gains, later meer losses)
5. Plastisch (vermogen om te veranderen als reactie op de omgeving)
6. Ingebed in de geschiedenis (socio-culturele condities van historische
periode)
7. Contextuele invloeden op omgeving (zie afbeelding)
College 2
Nature vs nurture
- Nature (aanleg): hoe je bent geboren (bv genen)
- Nurture (omgeving): hoe je bent opgegroeid (ervaringen uit de
kindertijd)
In werkelijkheid is het een interactie (dit is echt belangrijk om goed te
kennen!)
1. Gen-omgeving interacties: effect van omgeving varieert/hangt af
van aanleg
a. Mensen met verschillende genen worden op verschillende
manieren beïnvloed door omgevingsfactoren
2. Gen-omgeving correlaties: aanleg beïnvloedt omgeving
a. Passief genotype-omgevingsfit: ouders bepalen de
omgeving waarin het kind opgroeit
b. Evocatieve genotype-omgevingsfit: aangeboren
karaktertrekken van het kind roepen bepaald gedrag op uit de
omgeving (bv cadeau voor jongen/meisje)
, c. Actief genotype-omgevingsfit: kind selecteert actief de
omgeving die het best past bij de genen
3. Epigenetica: omgeving beïnvloedt aanleg
a. Omgevingsgevoelige genen: genexpressie kan doorheen de
levensloop veranderd worden door omgevingsinvloeden
Activiteit vs passiviteit
Heeft de zich ontwikkelde persoon een actieve of passieve rol in zijn
ontwikkeling?
- Waar komt de wens om een gezin te stichten vandaan?
o Van het individu omdat het deze wens heeft, of van de
verwachting van onze maatschappij?
Hoe vindt ontwikkeling plaats?
- Op een continue manier: worden individuen kwantitatief meer/
beter/sneller
- Op een discontinu manier: ontwikkelen individuen kwalitatief
verschillende vaardigheden op verschillende tijdstippen
(verschillende stadia)
Universeel vs context specificiteit
Hoe universeel of context specifiek is ontwikkeling? Wat is de rol van
cultuur en sociale contexten voor ontwikkeling?
Voorbeeld emotionele ontwikkeling in kinderjaren
- Kunnen kinderen dezelfde emoties even goed waarnemen in
verschillende culturen?
- Drukken alle kinderen dezelfde emoties in dezelfde mate uit?
- Welke emoties worden als wenselijk beschouwd? Verschilt dit tussen
culturen?
Ontwikkelingspsychologie:
- Veranderingen binnen personen gedurende de levensloop, en de
verschillen en overeenkomsten tussen personen
- Die veranderingen en verschillen beschrijven en verklaren, en evt
beinvloeden
Intra-persoonlijke veranderingen: veranderingen binnen personen
Inter-persoonlijke veranderingen: vergelijking van verschillende personen
Research designs (onderzoeksopzet)
Cross sectioneel design
- Groepen van individuen van
verschillende leeftijden
bestuderen op hetzelfde
tijdsmoment
- Inter-persoonlijke verschillen
meten
Longitudinaal design
- 1 groep van individuen over
een langere tijdsperiode
bestuderen
- Intra-persoonlijke verschillen
Cohorteffecten
Cohort= iedere groep uit dezelfde culturele omgeving en dezelfde
tijdsinterval
Cohorteffect = verschillen in variabelen die relevant zijn voor de
ontwikkeling, die voortkomen uit (niet-leeftijd gerelateerde) factoren
waaraan iedere geboortecohort werd blootgesteld.
,In en cross-sectionele studie zijn leeftijdseffecten en cohort effecten
verstrengeld
- Ten onrechte aannemen dat er leeftijdseffecten zijn, terwijl effect
voortkomt uit cohortkenmerken die gevormd zijn door de historische
cortex
Tijd-van-meting interval
Als effecten van historische events en trens tijdens dataverzameling
invloed hebben op resultaten
In een longitudinale studie zijn leeftijdseffecten en tijd-van-meting effecten
verstrengeld
- Ten onrechte aannemen dat er verandering plaatsvindt terwijl het
effect wordt veroorzaakt door de historische cortex waarin gegevens
worden verzameld (bv tijdens corona periode studie doen)
Cross sectioneel Longitudinaal
Voordele Economisch mbt tijd Echte meting van
n intrapersoonlijke verandering
Goedkoop Meting van stabiliteit en
verandering van
ontwikkelingsvariabelen
Toont overeenkomsten en
verschillen
Nadelen Leeftijdseffecten zijn Leeftijdseffecten zijn
verstrengeld met verstrengeld met tijd-van-
cohorteffecten meting effecten, test-hertest
effecten, attrition effecten
Geen informatie over Beperkt generaliseerbaar naar
individuele paden van andere cohorten
ontwikkeling
Beperkt generaliseerbaar Kost veel tijd & geld
naar andere meetmomenten
Sequentie-modellen
,Habituatie in onderzoek: respons op herhaald aanbieden stimulus wordt
langzamer, verandert of stopt.
Dishabituatie: verhoogde respons in een nieuwe stimulus of wijziging.
Principes van levenslooppsychologie:
ontwikkeling is:
1. Levenslang
2. Multidisciplinair (bv biologen, neurowetenschappers)
3. Multidirectioneel (ontwikkeling gaat meerdere richtingen op)
4. Gains and losses (begin meer gains, later meer losses)
5. Plastisch (vermogen om te veranderen als reactie op de omgeving)
6. Ingebed in de geschiedenis (socio-culturele condities van historische
periode)
7. Contextuele invloeden op omgeving (zie afbeelding)
College 2
Nature vs nurture
- Nature (aanleg): hoe je bent geboren (bv genen)
- Nurture (omgeving): hoe je bent opgegroeid (ervaringen uit de
kindertijd)
In werkelijkheid is het een interactie (dit is echt belangrijk om goed te
kennen!)
1. Gen-omgeving interacties: effect van omgeving varieert/hangt af
van aanleg
a. Mensen met verschillende genen worden op verschillende
manieren beïnvloed door omgevingsfactoren
2. Gen-omgeving correlaties: aanleg beïnvloedt omgeving
a. Passief genotype-omgevingsfit: ouders bepalen de
omgeving waarin het kind opgroeit
b. Evocatieve genotype-omgevingsfit: aangeboren
karaktertrekken van het kind roepen bepaald gedrag op uit de
omgeving (bv cadeau voor jongen/meisje)
, c. Actief genotype-omgevingsfit: kind selecteert actief de
omgeving die het best past bij de genen
3. Epigenetica: omgeving beïnvloedt aanleg
a. Omgevingsgevoelige genen: genexpressie kan doorheen de
levensloop veranderd worden door omgevingsinvloeden
Activiteit vs passiviteit
Heeft de zich ontwikkelde persoon een actieve of passieve rol in zijn
ontwikkeling?
- Waar komt de wens om een gezin te stichten vandaan?
o Van het individu omdat het deze wens heeft, of van de
verwachting van onze maatschappij?
Hoe vindt ontwikkeling plaats?
- Op een continue manier: worden individuen kwantitatief meer/
beter/sneller
- Op een discontinu manier: ontwikkelen individuen kwalitatief
verschillende vaardigheden op verschillende tijdstippen
(verschillende stadia)
Universeel vs context specificiteit
Hoe universeel of context specifiek is ontwikkeling? Wat is de rol van
cultuur en sociale contexten voor ontwikkeling?
Voorbeeld emotionele ontwikkeling in kinderjaren
- Kunnen kinderen dezelfde emoties even goed waarnemen in
verschillende culturen?
- Drukken alle kinderen dezelfde emoties in dezelfde mate uit?
- Welke emoties worden als wenselijk beschouwd? Verschilt dit tussen
culturen?
