ZIEKTELEER LUMBALE WERVELKOLOM
LES 1: INLEIDING
Lagerugpijn = een symptoom
à Pijn en/of dysfunctie thv lumbosacrale regio wervelkolom (inclusief SIG), gelokaliseerd
onder de costale grens en boven de onderste gluteale plooien, al dan niet geassocieerd met
pijn en/of dysfunctie thv de onderste ledematen.
Wat kan een oorzaak zijn van lage rugpijn?
- (pijnlijke) radiculopathie (± 10%)
- Ernstige oorzaken (bv tumor, fractuur, infectie, inflammatie)
- Specifieke nociceptieve bron, meestal niet met zekerheid te bepalen. (± 90%)
Daarbovenop spelen ook verschillende factoren mee, zowel psychologisch, sociaal als
biofysisch.
à ook impact op pijn(ervaring) en geassocieerde beperkingen.
Patiënten dienen steeds gekaderd te worden in het ICF model.
- Functies & anatomische eigenschappen
- Activiteiten
- Participatie
- Externe factoren
- Persoonlijke factoren
Epidemiologie
Bij Years Lived with Disability (YLD) staat rugpijn op 1.
à Belangrijkste oorzaak van beperkingen wereldwijd
De life-time prevalentie om ooit eens lage rugpijn te hebben is zeer hoog (>70%)
à Hogere prevalentie met leeftijd
à Meer bij vrouwen dan bij mannen
1
,Chronische lage rugpijn komt binnen de populatie met lage rugpijn weinig voor, maar neemt
ook toe met toenemende leeftijd.
Low Back Pain (LBP) zorgt voor zeer hoge Kosten, zowel directe als indirecte kosten.
Ook redelijk wat arbeidsongeschiktheid hierdoor.
à De kosten lopen bovendien elk jaar meer en meer op
Oorzaken
- Leeftijd à verlies van botsterkte en spierflexibiliteit
- Arthritis à afname collageen en kraakbeen kan pijn en stijfheid veroorzaken
- Obesitas, gewichtstoename à extra gewicht veroorzaakt extra druk op wervelkolom
- Slechte werkhouding à slechte houding traint je wervelkolom om verkeerd te staan
Merendeel van de mensen ervaart LBP door een specifieke nociceptieve bron, die vaak niet
met zekerheid te bepalen valt.
à Ook ernstige oorzaken of een (pijnlijke) radiculopathie kunnen oorzaak zijn van LBP.
We maken bij LBP onderverdeling van mechanische en niet-mechanische problemen:
- Mechanisch = klachten gebonden aan houding, bewegingsactiviteiten. Neemt af bij
rust.
- Niet-mechanisch = inflammatoir, beter bij bewegen dan bij rusten
Bij een mechanische oorzaak van LBP zal de oorzaak ook spinaal gevonden worden.
Bij een niet-mechanische oorzaak van LBP kan de oorzaak zowel spinaal als niet-spinaal
liggen.
Specifiek
Mechanisch Spinaal
Niet-
Lage rug specifiek
problemen Spinaal
Niet-
mechanisch
Niet-spinaal
2
,Spinale, niet-mechanische problemen kunnen veroorzaakt worden door:
- Inflammatie: spondylarthropathie
- Infectie: discitis, osteomyelitis
- Tumor
Niet-spinale, niet-mechanische problemen kunnen veroorzaakt worden door:
- Gastro-intestinaal: lever-, pancreasproblemen…
à Bv P. met pancreasprobleem hebben hoog lumbaal rugpijn, die vaak vaag is
- Urogenitaal: nierstenen, blaasinfectie…
- Vasculair: (rupturerend) aorta-aneurysma…
Specifieke, spinale, mechanische LBP kunnen veroorzaakt worden door:
- Radiculaire compressie: discushernia, stenose
- Fractuur
- Structurele houdingsafwijking: scoliose, kyfose
à levert niet per se pijn, maar het is wel een houdingsafwijking
- Groeigerelateerde aandoening: Scheuermann, spondylolyse
Niet-specifieke, spinale, mechanische LBP kunnen veroorzaakt worden door:
- Discus
- Facetgewrichten
- Musculoligamentair
à Je kan niet altijd/quasi nooit perfect aanduiden wat de enige oorzaak is van LBP.
à Een bepaalde oorzaak speelt vaak maar voor een klein deel een rol bij de problemen.
LBP is in merendeel van de gevallen door een mechanische, niet-specifieke oorzaak: ± 90%
à Differentiatie moet ook gebeuren in functie van de leeftijd, ouderen en kinderen zullen
minder vaak klachten hebben door een mechanische, niet-specifieke oorzaak.
Bv ouderen: makkelijker breuken, osteoporose, oncologische problemen
Kinderen: eerder groeigerelateerde oorzaken
3
,Diagnostisch concept
Je dient steeds een vast concept te hanteren:
Stap 1: Detectie van rode vlaggen
Stap 2: detectie van radiculaire pijn/radiculopathie
Stap 3: Niet-specifieke LBP
à Pas als er geen rode vlaggen zijn kan je verdergaan naar stap 2
Stap 4: Detectie van risicofactoren voor chroniciteit
à Dien je in rekening te houden doorheen het volledige proces!
Stap 1: Detectie van rode vlaggen
Systematische screening obv. anamnese en klinisch onderzoek naar aanduidingen voor
ernstige specifieke (niet-)spinale pathologie:
- Fractuur
- Cauda equina syndroom
- Inflammatoire aandoening
- Infectie
- Tumor
- Niet-spinale pathologie
Als er geen rode vlaggen gevonden worden, kan je overgaan naar stap 2.
à Anders onmiddellijk doorverwijzen!
Stap 2: Detectie van radiculaire pijn/radiculopathie
Eerste element dat je bekijkt:
- Is er pijn in de onderste ledematen?
n Radiculaire pijn
n Gerefereerde pijn
2de element dat je onderzoekt:
- Hyporeflexie, gevoels- of krachtsverlies in onderste ledematen?
4
, Stap 3: Niet-specifieke mechanische LBP
Als je geen radiculair probleem hebt, dan kom je hier terecht.
à Je kan wel beetje differentiëren binnen deze niet-specifieke LBP, zodat je behandeling
hierop wat kan aanpassen.
à Ook de duur van de aandoening is belangrijk, zodat je ook kan onderscheiden in de
behnadeling.
Dus differentiatie in aanpak:
- Afhankelijk van klinisch beeld:
n Discus
n Facetgewrichten
n Andere
- Afhankelijk van de duur van de klachten:
n Acute LBP: < 4 à 6 weken
n Subacute LBP: 6 – 12 weken
n Chronische LBP: > 12 weken
In de eerste fase is het natuurlijk verloop van niet-specifieke LBP goed (zelfs zonder
behandeling).
à Bij de meesten gaat dit verdwijnen na een paar dagen, maar bij sommigen komt dit terug.
à Bij ±10% blijft dit ook, dan wordt het chronisch à Het doel is om die groep zo klein
mogelijk te houden.
Na 6 weken zal ± 75% ongeveer hersteld zijn, zonder enige behandeling
à Na 12 weken zal een nog groter deel hersteld zijn
De pijn daalt vooral in de eerste paar weken.
à Eenmaal het chronisch is, zal de pijn weinig veranderen als je niets doet.
Therapie is dus voornamelijk nuttig bij de subacute en de persistente/chronische groep.
Het natuurlijk verloop bij recidief van niet-specifieke LBP is minder gunstig dan bij een eerste
keer niet-specifieke LBP.
à Deze P. vragen meer aanpak
5
LES 1: INLEIDING
Lagerugpijn = een symptoom
à Pijn en/of dysfunctie thv lumbosacrale regio wervelkolom (inclusief SIG), gelokaliseerd
onder de costale grens en boven de onderste gluteale plooien, al dan niet geassocieerd met
pijn en/of dysfunctie thv de onderste ledematen.
Wat kan een oorzaak zijn van lage rugpijn?
- (pijnlijke) radiculopathie (± 10%)
- Ernstige oorzaken (bv tumor, fractuur, infectie, inflammatie)
- Specifieke nociceptieve bron, meestal niet met zekerheid te bepalen. (± 90%)
Daarbovenop spelen ook verschillende factoren mee, zowel psychologisch, sociaal als
biofysisch.
à ook impact op pijn(ervaring) en geassocieerde beperkingen.
Patiënten dienen steeds gekaderd te worden in het ICF model.
- Functies & anatomische eigenschappen
- Activiteiten
- Participatie
- Externe factoren
- Persoonlijke factoren
Epidemiologie
Bij Years Lived with Disability (YLD) staat rugpijn op 1.
à Belangrijkste oorzaak van beperkingen wereldwijd
De life-time prevalentie om ooit eens lage rugpijn te hebben is zeer hoog (>70%)
à Hogere prevalentie met leeftijd
à Meer bij vrouwen dan bij mannen
1
,Chronische lage rugpijn komt binnen de populatie met lage rugpijn weinig voor, maar neemt
ook toe met toenemende leeftijd.
Low Back Pain (LBP) zorgt voor zeer hoge Kosten, zowel directe als indirecte kosten.
Ook redelijk wat arbeidsongeschiktheid hierdoor.
à De kosten lopen bovendien elk jaar meer en meer op
Oorzaken
- Leeftijd à verlies van botsterkte en spierflexibiliteit
- Arthritis à afname collageen en kraakbeen kan pijn en stijfheid veroorzaken
- Obesitas, gewichtstoename à extra gewicht veroorzaakt extra druk op wervelkolom
- Slechte werkhouding à slechte houding traint je wervelkolom om verkeerd te staan
Merendeel van de mensen ervaart LBP door een specifieke nociceptieve bron, die vaak niet
met zekerheid te bepalen valt.
à Ook ernstige oorzaken of een (pijnlijke) radiculopathie kunnen oorzaak zijn van LBP.
We maken bij LBP onderverdeling van mechanische en niet-mechanische problemen:
- Mechanisch = klachten gebonden aan houding, bewegingsactiviteiten. Neemt af bij
rust.
- Niet-mechanisch = inflammatoir, beter bij bewegen dan bij rusten
Bij een mechanische oorzaak van LBP zal de oorzaak ook spinaal gevonden worden.
Bij een niet-mechanische oorzaak van LBP kan de oorzaak zowel spinaal als niet-spinaal
liggen.
Specifiek
Mechanisch Spinaal
Niet-
Lage rug specifiek
problemen Spinaal
Niet-
mechanisch
Niet-spinaal
2
,Spinale, niet-mechanische problemen kunnen veroorzaakt worden door:
- Inflammatie: spondylarthropathie
- Infectie: discitis, osteomyelitis
- Tumor
Niet-spinale, niet-mechanische problemen kunnen veroorzaakt worden door:
- Gastro-intestinaal: lever-, pancreasproblemen…
à Bv P. met pancreasprobleem hebben hoog lumbaal rugpijn, die vaak vaag is
- Urogenitaal: nierstenen, blaasinfectie…
- Vasculair: (rupturerend) aorta-aneurysma…
Specifieke, spinale, mechanische LBP kunnen veroorzaakt worden door:
- Radiculaire compressie: discushernia, stenose
- Fractuur
- Structurele houdingsafwijking: scoliose, kyfose
à levert niet per se pijn, maar het is wel een houdingsafwijking
- Groeigerelateerde aandoening: Scheuermann, spondylolyse
Niet-specifieke, spinale, mechanische LBP kunnen veroorzaakt worden door:
- Discus
- Facetgewrichten
- Musculoligamentair
à Je kan niet altijd/quasi nooit perfect aanduiden wat de enige oorzaak is van LBP.
à Een bepaalde oorzaak speelt vaak maar voor een klein deel een rol bij de problemen.
LBP is in merendeel van de gevallen door een mechanische, niet-specifieke oorzaak: ± 90%
à Differentiatie moet ook gebeuren in functie van de leeftijd, ouderen en kinderen zullen
minder vaak klachten hebben door een mechanische, niet-specifieke oorzaak.
Bv ouderen: makkelijker breuken, osteoporose, oncologische problemen
Kinderen: eerder groeigerelateerde oorzaken
3
,Diagnostisch concept
Je dient steeds een vast concept te hanteren:
Stap 1: Detectie van rode vlaggen
Stap 2: detectie van radiculaire pijn/radiculopathie
Stap 3: Niet-specifieke LBP
à Pas als er geen rode vlaggen zijn kan je verdergaan naar stap 2
Stap 4: Detectie van risicofactoren voor chroniciteit
à Dien je in rekening te houden doorheen het volledige proces!
Stap 1: Detectie van rode vlaggen
Systematische screening obv. anamnese en klinisch onderzoek naar aanduidingen voor
ernstige specifieke (niet-)spinale pathologie:
- Fractuur
- Cauda equina syndroom
- Inflammatoire aandoening
- Infectie
- Tumor
- Niet-spinale pathologie
Als er geen rode vlaggen gevonden worden, kan je overgaan naar stap 2.
à Anders onmiddellijk doorverwijzen!
Stap 2: Detectie van radiculaire pijn/radiculopathie
Eerste element dat je bekijkt:
- Is er pijn in de onderste ledematen?
n Radiculaire pijn
n Gerefereerde pijn
2de element dat je onderzoekt:
- Hyporeflexie, gevoels- of krachtsverlies in onderste ledematen?
4
, Stap 3: Niet-specifieke mechanische LBP
Als je geen radiculair probleem hebt, dan kom je hier terecht.
à Je kan wel beetje differentiëren binnen deze niet-specifieke LBP, zodat je behandeling
hierop wat kan aanpassen.
à Ook de duur van de aandoening is belangrijk, zodat je ook kan onderscheiden in de
behnadeling.
Dus differentiatie in aanpak:
- Afhankelijk van klinisch beeld:
n Discus
n Facetgewrichten
n Andere
- Afhankelijk van de duur van de klachten:
n Acute LBP: < 4 à 6 weken
n Subacute LBP: 6 – 12 weken
n Chronische LBP: > 12 weken
In de eerste fase is het natuurlijk verloop van niet-specifieke LBP goed (zelfs zonder
behandeling).
à Bij de meesten gaat dit verdwijnen na een paar dagen, maar bij sommigen komt dit terug.
à Bij ±10% blijft dit ook, dan wordt het chronisch à Het doel is om die groep zo klein
mogelijk te houden.
Na 6 weken zal ± 75% ongeveer hersteld zijn, zonder enige behandeling
à Na 12 weken zal een nog groter deel hersteld zijn
De pijn daalt vooral in de eerste paar weken.
à Eenmaal het chronisch is, zal de pijn weinig veranderen als je niets doet.
Therapie is dus voornamelijk nuttig bij de subacute en de persistente/chronische groep.
Het natuurlijk verloop bij recidief van niet-specifieke LBP is minder gunstig dan bij een eerste
keer niet-specifieke LBP.
à Deze P. vragen meer aanpak
5
