Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig?
• Vertaling naar andere vakgebieden, zoals arbeids- en
organisatiepsychologie, sociale psychologie...: in kaart brengen van
persoonlijkheid
• Welke opleiding/job past bij mij?
• Hoe komt het dat ik het zo moeilijk heb met contact maken in groepen, terwijl
ik één-op-één heel vlot ben?
Gebruiken we in alle 3 de werkvelden en breder.
Als je een zicht krijgt op het type persoonlijkheid dan kunnen we gerichter zoeken naar
een gepaste job.
Er zijn 3 manieren om om te gaan met persoonlijkheid:
• Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
Om bv. een gepaste job te vinden. (benoemen wat iemand zwakke en
sterke punten zijn)
• Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier gedraagt
Verklaren waarom iemand zich impulsief gedraagt onder
invloed van alcohol
• Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
Voorspellen of dezelfde persoon in de toekomst hetzelfde doet.
Cruciaal in de begeleiding van iemand!
Welke persoonlijkheidstrekken spelen een rol in het ontwikkelen van een
verslaving?
• De verslaafde persoonlijkheid is geen diagnose
Dit is geen correcte term en geen diagnose. Als het een
diagnose was dan kunnen we perfect voorspellen welke
persoon verslaafd wordt en aan welk middel.
• Traits = ontwikkeling
Als een ouder verslaaft is dan is de kans groot dat haar kind
ook verslaafd wordt aan hetzelfde middel.
Het is niet omdat er trekken zijn dat iemand een verslaving
ontwikkelt. Het gebeurt niet automatisch, omdat er bij een
kind duizend en één factoren zijn die betrekking hebben op
hoe die zich voelt
Je kan niet zeggen, je hebt een verslaafde persoonlijkheid
• Impulsiviteit, neiging naar sterke prikkels, angst,
depressie, beloningsgevoeligheid, …
1
,2
, Invloed van het middel op de persoon zelf
Wat is persoonlijkheidspsychologie niet?
❌ Cold reading
Dit is géén persoonlijkheidspsychologie.
Cold reading is een techniek waarbij iemand (zoals een waarzegger of mentalist) uitspraken doet die algemeen genoeg zijn om op
bijna iedereen van toepassing te zijn, waardoor het lijkt alsof ze jou goed kennen.
❌ Frenologie (vormen van schedels)
In het verleden geloofde men dat de vorm van je schedel iets kon zeggen over je persoonlijkheid. Dit is volledig
pseudowetenschappelijk en hoort niet thuis in de moderne psychologie.
❌ Grafologie (handtekening analyseren)
Bijvoorbeeld: als er een punt achter je handtekening staat, zou dat betekenen dat je "vastberaden" bent.
Ook dit is geen wetenschappelijk onderbouwde methode en dus geen onderdeel van de persoonlijkheidspsychologie.
- Barnum effect of Forer effect
• De neiging van individuen om algemeen geldende uitspraken te
aanvaarden als zijnde typerend voor zichzelf (neiging van mensen
om uitspraken voor waar aan te nemen)
Dit effect beschrijft de neiging van mensen om vage, algemene uitspraken
over de persoonlijkheid als heel persoonlijk en accuraat te ervaren.
• Je wilt graag aardig gevonden worden en gerespecteerd worden door anderen, maar je
bent wel kritisch op jezelf. Je hebt veel capaciteiten die nog ongebruikt zijn en nog
ontwikkeld moeten worden. Aan de buitenkant laat je het niet altijd blijken, maar je bent
soms onzeker en bezorgd. Je vraagt je vaak af of je wel de goede beslissing hebt
genomen. Je wordt ontevreden als je wordt gehinderd door beperkingen en regels. Je
bent een onafhankelijke denker, je neemt niet klakkeloos iets van anderen aan. Maar je
hebt ook gemerkt dat het niet altijd verstandig is alles te zeggen wat je denkt. Je bent
vaak open en sociaal, maar op andere momenten ben je gesloten en gereserveerd.
Sommige van je ambities zijn wat onrealistisch.
Forer is de persoon die het effect heeft uitgevonden en Barnum is iemand die live op TV
voorspellingen deed.
- Risico’s?
• Invloed op individuele beslissingen
• Kreeft en schorpioen (sterrenbeeld) passen toch niet samen…
• Je gelooft dat algemene informatie toepassing heeft op jezelf,
waardoor je het analyseren van keuzes gaat vermijden en je
niet gaat kiezen voor de beste keuze.
• Invloed op feedback in groep
• Die positieve feedback die over het hele team ging, ging zeker over mij!
• Die kritiek die over het hele team ging, ging zeker niet over mij!
3
, Iemand komt en geeft positieve feedback in de groep.
Barnum zorgt ervoor dat je enkel het positieve effect kan
aannemen. De negatieve feedback wordt genegeerd, omdat
je denkt dat het niet over jou gaat. Je mist het constructieve
van de feedback.
• Het Barnum effect doet ons geloven dat de antwoorden
van ChatGPT specifiek zijn afgestemd op onze vragen.
• Gebruikers kunnen de opname van termen
waarnemen als gepersonaliseerd in plaats van een
standaarduitvoer.
• Deze verkeerde interpretatie versterkt het Barnum effect
doordat we ChatGPT zien als onze persoonlijke expert, in
plaats van een geautomatiseerde reactie.
We gaan onze therapeuten vervangen door een robot. Dit is een
risico/gevaar.
Hoe komt dat?
Cognitieve bias: subjectieve validatie
Subjectieve validatie is het Barnum effect. Het feit dat
we twee ongerelateerde events gaan verbinden op
onbewust niveau terwijl ze niets met elkaar te maken
hebben.
Je geeft een betekenis op individueel niveau terwijl
het voor iedereen op toepassing is.
Vooral van toepassing op positieve uitspraken
• Logisch want… positieve feedback nemen we
gemakkelijker aan dan kritiek
Cognitieve bias is alleen van toepassing op positieve uitspraken
We zien het terug in de manier waarop organisaties
marketing doen.
Bedrijven maken hier gretig gebruik van
• Discover weekly
Op Spotify geven ze je een lijst met liedjes omdat ze
aansluiten bij je muzieksmaak
• Just for you
Op Netflix geven ze je een lijst met films/series
omdat ze aansluiten bij je filmsmaak
4
• Vertaling naar andere vakgebieden, zoals arbeids- en
organisatiepsychologie, sociale psychologie...: in kaart brengen van
persoonlijkheid
• Welke opleiding/job past bij mij?
• Hoe komt het dat ik het zo moeilijk heb met contact maken in groepen, terwijl
ik één-op-één heel vlot ben?
Gebruiken we in alle 3 de werkvelden en breder.
Als je een zicht krijgt op het type persoonlijkheid dan kunnen we gerichter zoeken naar
een gepaste job.
Er zijn 3 manieren om om te gaan met persoonlijkheid:
• Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
Om bv. een gepaste job te vinden. (benoemen wat iemand zwakke en
sterke punten zijn)
• Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier gedraagt
Verklaren waarom iemand zich impulsief gedraagt onder
invloed van alcohol
• Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
Voorspellen of dezelfde persoon in de toekomst hetzelfde doet.
Cruciaal in de begeleiding van iemand!
Welke persoonlijkheidstrekken spelen een rol in het ontwikkelen van een
verslaving?
• De verslaafde persoonlijkheid is geen diagnose
Dit is geen correcte term en geen diagnose. Als het een
diagnose was dan kunnen we perfect voorspellen welke
persoon verslaafd wordt en aan welk middel.
• Traits = ontwikkeling
Als een ouder verslaaft is dan is de kans groot dat haar kind
ook verslaafd wordt aan hetzelfde middel.
Het is niet omdat er trekken zijn dat iemand een verslaving
ontwikkelt. Het gebeurt niet automatisch, omdat er bij een
kind duizend en één factoren zijn die betrekking hebben op
hoe die zich voelt
Je kan niet zeggen, je hebt een verslaafde persoonlijkheid
• Impulsiviteit, neiging naar sterke prikkels, angst,
depressie, beloningsgevoeligheid, …
1
,2
, Invloed van het middel op de persoon zelf
Wat is persoonlijkheidspsychologie niet?
❌ Cold reading
Dit is géén persoonlijkheidspsychologie.
Cold reading is een techniek waarbij iemand (zoals een waarzegger of mentalist) uitspraken doet die algemeen genoeg zijn om op
bijna iedereen van toepassing te zijn, waardoor het lijkt alsof ze jou goed kennen.
❌ Frenologie (vormen van schedels)
In het verleden geloofde men dat de vorm van je schedel iets kon zeggen over je persoonlijkheid. Dit is volledig
pseudowetenschappelijk en hoort niet thuis in de moderne psychologie.
❌ Grafologie (handtekening analyseren)
Bijvoorbeeld: als er een punt achter je handtekening staat, zou dat betekenen dat je "vastberaden" bent.
Ook dit is geen wetenschappelijk onderbouwde methode en dus geen onderdeel van de persoonlijkheidspsychologie.
- Barnum effect of Forer effect
• De neiging van individuen om algemeen geldende uitspraken te
aanvaarden als zijnde typerend voor zichzelf (neiging van mensen
om uitspraken voor waar aan te nemen)
Dit effect beschrijft de neiging van mensen om vage, algemene uitspraken
over de persoonlijkheid als heel persoonlijk en accuraat te ervaren.
• Je wilt graag aardig gevonden worden en gerespecteerd worden door anderen, maar je
bent wel kritisch op jezelf. Je hebt veel capaciteiten die nog ongebruikt zijn en nog
ontwikkeld moeten worden. Aan de buitenkant laat je het niet altijd blijken, maar je bent
soms onzeker en bezorgd. Je vraagt je vaak af of je wel de goede beslissing hebt
genomen. Je wordt ontevreden als je wordt gehinderd door beperkingen en regels. Je
bent een onafhankelijke denker, je neemt niet klakkeloos iets van anderen aan. Maar je
hebt ook gemerkt dat het niet altijd verstandig is alles te zeggen wat je denkt. Je bent
vaak open en sociaal, maar op andere momenten ben je gesloten en gereserveerd.
Sommige van je ambities zijn wat onrealistisch.
Forer is de persoon die het effect heeft uitgevonden en Barnum is iemand die live op TV
voorspellingen deed.
- Risico’s?
• Invloed op individuele beslissingen
• Kreeft en schorpioen (sterrenbeeld) passen toch niet samen…
• Je gelooft dat algemene informatie toepassing heeft op jezelf,
waardoor je het analyseren van keuzes gaat vermijden en je
niet gaat kiezen voor de beste keuze.
• Invloed op feedback in groep
• Die positieve feedback die over het hele team ging, ging zeker over mij!
• Die kritiek die over het hele team ging, ging zeker niet over mij!
3
, Iemand komt en geeft positieve feedback in de groep.
Barnum zorgt ervoor dat je enkel het positieve effect kan
aannemen. De negatieve feedback wordt genegeerd, omdat
je denkt dat het niet over jou gaat. Je mist het constructieve
van de feedback.
• Het Barnum effect doet ons geloven dat de antwoorden
van ChatGPT specifiek zijn afgestemd op onze vragen.
• Gebruikers kunnen de opname van termen
waarnemen als gepersonaliseerd in plaats van een
standaarduitvoer.
• Deze verkeerde interpretatie versterkt het Barnum effect
doordat we ChatGPT zien als onze persoonlijke expert, in
plaats van een geautomatiseerde reactie.
We gaan onze therapeuten vervangen door een robot. Dit is een
risico/gevaar.
Hoe komt dat?
Cognitieve bias: subjectieve validatie
Subjectieve validatie is het Barnum effect. Het feit dat
we twee ongerelateerde events gaan verbinden op
onbewust niveau terwijl ze niets met elkaar te maken
hebben.
Je geeft een betekenis op individueel niveau terwijl
het voor iedereen op toepassing is.
Vooral van toepassing op positieve uitspraken
• Logisch want… positieve feedback nemen we
gemakkelijker aan dan kritiek
Cognitieve bias is alleen van toepassing op positieve uitspraken
We zien het terug in de manier waarop organisaties
marketing doen.
Bedrijven maken hier gretig gebruik van
• Discover weekly
Op Spotify geven ze je een lijst met liedjes omdat ze
aansluiten bij je muzieksmaak
• Just for you
Op Netflix geven ze je een lijst met films/series
omdat ze aansluiten bij je filmsmaak
4
